Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Rynki biurowe w regionie Europy Środkowo-Wschodniej w czasach turbulencji

Rynki biurowe w regionie Europy Środkowo-Wschodniej w czasach turbulencji
Rynki biurowe w regionie Europy Środkowo-Wschodniej w czasach turbulencji
ShutterStock
Efektywność energetyczna nieruchomości to obecnie jedna z kluczowych pozycji na liście deweloperów i najemców biurowych oraz inwestorów poszukujących atrakcyjnych aktywów do zakupu. To właśnie ona, w dobie rozwoju trendu ESG i gwałtownego wzrostu cen energii, w dużej mierze decyduje o rentowności i obłożeniu budynku – wynika z najnowszego raportu Colliers pt. „ExCEEding Borders: CEE-15 Office Markets in Turbulent Times”, analizującego stan rynku w 15 krajach Europy Środkowo-Wschodniej .

Rynki biurowe w regionie Europy Środkowo-Wschodniej w czasach turbulencji

Mimo że w całej Europie Środkowo-Wschodniej pracownicy w większości nie wrócili jeszcze do pracy w biurze, niektóre firmy opóźniają decyzje o redukcji powierzchni biurowej. Może to wynikać z warunków umowy najmu lub chęci dokładnej oceny, w jakim wymiarze praca hybrydowa będzie im najbardziej odpowiadać. Dwa i pół roku po wybuchu pandemii COVID-19 widać wyraźnie, że zmiana oczekiwań pracowników dotyczących pracy hybrydowej lub zdalnej jest trwała i wielu pracodawców uwzględnia to w swoich strategiach najmu.

W niedawnym badaniu, przeprowadzonym wśród dyrektorów najwyższego szczebla w Polsce, 89% respondentów wskazało, że w ich organizacjach wdrożono hybrydowy model pracy[1]. Przy tym 2/3 przedsiębiorstw napotyka na opór podczas prób sprowadzenia pracowników z powrotem do biur. Podobne prawidłowości zaobserwowano w innych krajach regionu. Średnie szczytowe obłożenie biur w II kw. 2022 r. utrzymało się na poziomie ok. 30% dla całego regionu EMEA.

Ponadto – podczas gdy region powoli wychodził z pandemicznego spowolnienia – I kw. 2022 r. oraz wojna na Ukrainie przyniosły nowe wyzwania, a nieprzewidywalność wzrosła do poziomu niespotykanego od wielu lat. Zakłócenia w łańcuchach dostaw oraz rosnące koszty materiałów i pracy dodatkowo wzmocniły i tak już powszechne konserwatywne podejście do wydatków oraz koncentrację na zapewnieniu ciągłości działania.

Mimo to są firmy, które rozszerzają swoją obecność w biurze i wynajmują więcej powierzchni. Są też takie, które wchodzą do Europy Środkowo-Wschodniej. Dużym atutem naszego regionu jest  relatywnie tania, dobrze wykształcona kadra pracownicza w porównaniu z Europą Zachodnią, a to tylko jeden z czynników pozwalających przewidywać sukces regionalnych rynków biurowych. Drugi to relatywnie niska podaż w przeliczeniu na mieszkańca. Jest on szczególnie istotny, ponieważ w przypadku znacznego wzrostu liczby pustostanów, zarówno ze względu na potencjalną recesję, jak i upowszechnienie się pracy hybrydowej, puste powierzchnie mogą zostać wchłonięte łatwiej niż w stolicach Europy Zachodniej.

Podaż powierzchni biurowych

Wpływ zjawisk takich, jak wojna w Ukrainie, wdrażanie nowych modeli pracy czy wysokie koszty energii, jest również zauważalny w aspekcie podaży. Mimo że część najemców poszukuje możliwości zmniejszenia zajmowanej przestrzeni, zasoby najbardziej pożądanych powierzchni biurowych klasy premium pozostają ograniczone na większości rynków w regionie. Problem ten dodatkowo potęgują opóźnienia w podejmowaniu decyzji o rozpoczęciu nowych projektów lub wydłużeniu harmonogramu budowy. Ogólna niepewność gospodarcza oraz gwałtownie rosnące ceny powodują również, że wynajmujący są bardziej konserwatywni, jeśli chodzi o warunki najmu i oferowane zachęty. To z kolei sprawia, że znalezienie nowych, optymalnych lokalizacji lub dostosowanie istniejących powierzchni biurowych do wymogów hybrydowego środowiska pracy staje się bardziej problematyczne.

- W rezultacie najemcy stają przed coraz trudniejszymi wyborami w zakresie pozyskania powierzchni biurowej, która odpowiada potrzebom ich hybrydowych zespołów, ma potencjał przyciągania nowych pracowników oraz jest na tyle atrakcyjna, by przyćmić niedogodności związane z codziennymi dojazdami do pracy i móc konkurować z domowym biurem, z którym większość pracowników się oswoiła mówi Dominika Jędrak, dyrektor Działu Doradztwa i Badań Rynku w Colliers w Polsce.

Wskaźniki pustostanów biurowych

Wskaźnik pustostanów biurowych w stolicach państw Europy Środkowo-Wschodniej powoli się stabilizuje – w miarę dostosowywania się zarówno podaży, jak i popytu – po tym jak w czasie pandemii na wielu rynkach wzrósł do poziomu dwucyfrowego. Częściowo ze względu na wyższe koszty budowy i niską dostępność powierzchni w najbardziej poszukiwanych lokalizacjach obserwowane są wzrosty czynszów, zwłaszcza w nowo powstających budynkach. Eksperci spodziewają się także, że w wyniku inflacji  nadal będą rosnąć stopy procentowe.

Ceny wykończenia wnętrz biur w górę

Także nakłady inwestycyjne przeznaczone na prace wykończeniowe lub rearanżację powierzchni komercyjnej stają się coraz trudniejsze do przewidzenia i zaplanowania. W I i II kw. 2022 r. ceny materiałów budowlanych wzrosły o 30% w stosunku do analogicznego okresu ubiegłego roku. Tendencja ta prawdopodobnie się utrzyma, a nawet może się pogłębić, ze względu na rosnące ceny gazu, energii elektrycznej i robocizny oraz brak wykwalifikowanych wykonawców na rynku.  

Najbardziej typowe czynniki ryzyka w procesie pozyskiwania przez najemców powierzchni biurowych to brak elastyczności w warunkach najmu oraz nierealistyczne założenia dotyczące tego, co można zrealizować w ramach budżetu przeznaczonego na wykończenie. Dlatego też coraz bardziej atrakcyjną propozycją staje się podejście kompleksowe, w którym jeden wykwalifikowany dostawca bierze pełną odpowiedzialność za cały proces – od określenia wymagań i negocjacji warunków najmu, poprzez wszystkie etapy projektowania, aż po prace wykończeniowe. Ten oparty na celach proces definiowania, projektowania i realizacji (Define, Design, Deliver) gwarantuje, że powierzchnie biurowe spełniają wymagania biznesowe organizacji i jej pracowników. W myśl tego podejścia przestrzenie są również projektowane w taki sposób, aby ich realizacja zmieściła się w dostępnym budżecie i nastąpiła w uzgodnionym terminie. Popularność procesu będzie nadal rosnąć, ponieważ jest to stosunkowo bezpieczny sposób na stworzenie przestrzeni biurowej gotowej na wyzwania przyszłości i spełniającej cele biznesowe organizacji.

Liczba transakcji najmy biur w Warszawie

Wolumen transakcji najmu powierzchni biurowej, zarejestrowanych w I poł. 2022 r. w samej Warszawie, wyniósł 479,4 tys. mkw., czyli dwukrotnie więcej  niż w I poł. 2021 r. Został zdominowany przez nowe transakcje.

- Zmniejszająca się dostępność nowej powierzchni, przy równoczesnym utrzymaniu dynamiki popytu oraz rosnące koszty budowy mogą skutkować wzrostem bazowych stawek czynszu w nowych projektach biurowych. Aktywność deweloperów maleje, co w najbliższych latach dodatkowo przyczyni się do pogłębienia luki podażowej. Warto również zauważyć, że wpłynie na przywrócenie równowagi na rynku najemców, która uwidoczniła się w czasie pandemii COVID-19, kiedy firmy wstrzymały procesy decyzyjne związane z rozbudową lub reorganizacją biur – wyjaśnia Paweł Skałba, senior partner, Dyrektor Działu Powierzchni Biurowych w Colliers.

Eksperci zauważają, że równocześnie na warszawskim rynku biurowym szybko wzrasta podaż certyfikowanych „zielonych” budynków. Coraz częściej obserwuje się też modernizacje istniejących biurowców.

- Uczestnicy rynku nieruchomości przykładają coraz większą wagę do kwestii ESG i zrównoważonego rozwoju. Z jednej strony na tę postawę wpływają wymogi Unii Europejskiej, np. zobowiązujące właścicieli starszych budynków biurowych do ich modernizacji w celu wspierania neutralności klimatycznej. Z drugiej strony – ceny energii, pandemia COVID-19 oraz zmiany klimatyczne i społeczne uświadamiają inwestorom i zarządom, że kwestie ESG mogą definiować sukces finansowy firm.  W perspektywie długookresowej przyczynią się one także do zmiany charakteru usług i produktów oraz sposobów prowadzenia działalności gospodarczej – dodaje Paweł Skałba.

Popularnością wśród najemców cieszą się również projekty typu mixed-use z dominującą funkcją biurową, uzupełnioną o elementy mieszkaniowe, usługowe i rozrywkowe. Jednocześnie odpowiadają one na zmieniające się potrzeby pracowników, którzy po prawie dwóch latach pandemii doceniają zalety „lokalnego stylu życia” i możliwości realizowania różnego rodzaju potrzeb w jednej przestrzeni.

[1] Raport pt. „Hybrid and Beyond” przygotowany przez Colliers w 2022 r. na podstawie badania przeprowadzonego wśród 150 dyrektorów najwyższego szczebla z rynku polskiego.

Reklama
Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Komplet e-booków: Budowa domu bez pozwolenia + Gwarantowany kredyt mieszkaniowy
Komplet e-booków: Budowa domu bez pozwolenia + Gwarantowany kredyt mieszkaniowy
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Nieruchomości
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Najem instytucjonalny – alternatywna wersja najmu

    Z początkiem roku zmieniły się zasady opodatkowania na rynku najmu. Prywatni wynajmujący nie mogą już rozliczać podatku na zasadach ogólnych, amortyzując koszty. Alternatywą może być umowa w formie najmu instytucjonalnego.

    Ile mieszkań brakuje w Polsce?
    Deficyt mieszkań wynika m.in. z konieczności ciągłego sukcesywnego odnawiania zasobu. W obecnej edycji Pulsu Nieruchomości analitycy zespołu Analizy Nieruchomości PKO PB przyjrzeli się, jak wygląda jakość warunków mieszkaniowych w Polsce.
    Inwestycja mieszkaniowa wpisana w miasto, czyli jaka?
    Rozproszona i chaotyczna zabudowa to jeden z palących problemów wielu polskich miast. Przeciwwagą może być projektowanie inwestycji, będących częścią tkanki miejskiej, zgodnych z ideą zrównoważonego rozwoju, a przy tym odpowiadających na potrzeby i problemy mieszkańców.
    Modernizacja obiektów - zysk dla inwestorów i korzyść dla najemców

    Modernizacja polegająca na rozbudowie, przebudowie lub remoncie przyczynia się do wzrostu wartości obiektów. Zapewnienie energooszczędności oświetlenia oraz dążenie do minimalizacji zużycia energii przy jednoczesnym utrzymaniu komfortu cieplnego, jest dziś kwestią priorytetową.

    6% pcc od szóstego mieszkania - PZFD pisze do premiera Morawieckiego
    Polski Związek Firm Deweloperskich zwrócił się do Kancelarii Premiera oraz Zespołu ds. Projektowania Prac Rządu ze stanowiskiem w sprawie proponowanych ograniczeń w nabywaniu kolejnych mieszkań oraz wprowadzenia podatku od czynności cywilnoprawnych w przypadku tego typu transakcji.
    DGP: Zarabiasz na wynajmie? Zapłacisz prawie 29 razy wyższy podatek!

    Wynajem mieszkania już nie taki opłacalny. Przedsiębiorcy zarabiający w ten sposób zapłacą prawie 29 razy wyższy podatek od nieruchomości niż osoby prowadzące najem prywatny 

    Ranking aplikacji mobilnych do wyszukiwania mieszkań na wynajem
    Wybór mieszkania na wynajem to jedna z najtrudniejszych decyzji, przed którym stoi człowiek – rodzi wielkie emocje, a do tego w grę wchodzą spore pieniądze. Rynek nieruchomości w Polsce przechodzi trudny czas. Konsumentów nie stać na drogie kredyty, więc coraz więcej osób skłania się ku wynajmowi. Wolnych mieszkań jest jednak coraz mniej. Jak zatem wybrać to odpowiednie? Czy aplikacje mobilne ułatwiają ten proces? Czego oczekują od nich użytkownicy?
    Zakaz montażu pieców gazowych w UE i w Polsce. Od kiedy? Co zamiast kotła gazowego?
    Kolejne kraje europejskie wprowadzają zakaz wykorzystywania kotłów gazowych w nowych oraz modernizowanych budynkach. Wielu producentów urządzeń grzewczych planuje zakończenie produkcji pieców na gaz w niedalekiej przyszłości. Czy Polskę również czekają zmiany? Okazuje się, że tak. Unia Europejska, w ramach unijnej polityki klimatycznej i próby zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego w domach, chce zakazać kotłów gazowych w perspektywie kilku najbliższych lat. Jednocześnie intensywnie promowane są pompy ciepła jako najwydajniejsze i ekologiczne źródło ogrzewania. Czy to początek prawdziwego boomu na pompy ciepła? Dlaczego warto zainwestować w takie urządzenie już dziś?
    Ceny ofertowe mieszkań przestały rosnąć w IV kw. 2022
    Ceny ofertowe mieszkań w IV kw. 2022 były o 0,2 proc. niższe w porównaniu z III kw. - wynika z raportu Otodom i Polityki Insight. Zdaniem autorów raportu, najbliższe miesiące mogą przynieść spadki cen w niektórych segmentach, zwłaszcza w mniejszych miastach i na rynku dużych mieszkań.
    W mieszkaniówce 2022 to symboliczny koniec boomu. Czy 2023 będzie rokiem klienta?
    Ostatni kwartał 2022 r. przyniósł symboliczny, ale pierwszy od blisko 7 lat kwartalny spadek nominalnych cen mieszkań – wynika z najnowszego Kwartalnika Mieszkaniowego Otodom i Polityki Insight. Towarzyszył temu dalszy spadek obrotów, zarówno w liczbie nowych ofert jak i transakcji. Wygasał także szok popytowy na rynku najmu. Zdaniem ekspertów wraz z końcem 2022 r. zakończył się trwający od kilku lat boom na rynku mieszkaniowym.
    Elektroniczny Dziennik Budowy od 27 stycznia 2023 r.
    Od 27 stycznia 2023 r. będzie można prowadzić dziennik budowy w postaci elektronicznej w systemie "Elektroniczny Dziennik Budowy" (EDB). Inwestor będzie mógł wybrać, czy chce nadal prowadzić dziennik budowy w wersji papierowej, czy chce przejść na wersję elektroniczną.
    Rynek mieszkaniowy czeka na zmiany dotyczące zdolności kredytowej
    Zdolność kredytowa. W grudniu mniejsza aż o 63% r/r była liczba wnioskujących o kredyt hipoteczny. Jest to jeden z najniższych wyników od stycznia 2007 r., czyli od 16 lat. Aby trend się zmienił konieczne byłoby zwiększenie zdolności kredytowej.
    Świadectwo charakterystyki energetycznej obowiązkowe przy sprzedaży lub najmie budynku i lokalu - od 28 kwietnia 2023 r.
    Od 28 kwietnia 2023 r. świadectwa charakterystyki energetycznej określające zapotrzebowanie nieruchomości na energię będą obowiązkowe przy sprzedaży i wynajmie mieszkania (lokalu) lub budynku. Jak podkreśla Ministerstwo Rozwoju i Technologii, dzięki dokumentowi nabywca lub najemca będzie świadomy przyszłych kosztów zużycia energii.
    Dofinansowanie budowy (lub remontu) domu w 2023 roku
    Niektórzy w planach na 2023 r. mają budowę lub remont domu. Jedno i drugie wiąże się ze sporym wydatkiem. Wzniesienie nowego budynku to koszt kilkuset tysięcy złotych. Za generalny remont również zapłacimy od kilkudziesięciu do nawet kilkuset tysięcy. Na rekordowo wysokie koszty bez wątpienia wpływa szalejąca inflacja i spowodowane nią rosnące ceny materiałów budowlanych. Na szczęście w Polsce funkcjonuje wiele programów finansowych, które mogą znacznie zredukować wydatki – zwłaszcza jeśli planujemy zastosować energooszczędne instalacje lub nowoczesne rozwiązania. Na jakie konkretnie dofinansowania możemy liczyć?
    Co z cenami mieszkań w 2023 w nowych inwestycjach mieszkaniowych?
    Czy obniżki cen budowanych teraz mieszkań są możliwe przy aktualnych kosztach realizacji projektów? W jakich cenach oferowane będą lokale w nowych inwestycjach? Czy firmy decydują się na rozpoczynanie budów?
    Wzrost czynszu za najem - w jakich krajach najwyższy?
    Polscy najemcy przez rok odczuli bardzo duże podwyżki czynszów. Eksperci portalu RynekPierwotny.pl sprawdzili, czy te zmiany były największe w całej Unii Europejskiej.
    Cyfrowa Książka Obiektu Budowlanego w 2023 – jak ją założyć i prowadzić?
    Od 1 stycznia 2023 roku właściciele i zarządcy obiektów budowlanych mogą zakładać i prowadzić Książkę Obiektu Budowlanego w wersji elektronicznej. Jak to zrobić?
    Czy piece kaflowe są wyrobami budowlanymi?
    Czy piece kaflowe, budowane na miejscu użytkowania, są wyrobami budowlanymi?
    10 stycznia - Dzień Obniżania Kosztów Energii
    Dzień Obniżania Kosztów Energii, obchodzony 10 stycznia, jest doskonałą okazją do przypomnienia i zachętą do stosowania dobrych praktyk w zakresie zmniejszania zużycia energii.
    Najem 2023. Czy mieszkania dalej będą drożeć?
    Rok 2022 był wyjątkowo trudny dla rynku najmu nieruchomości. W wyniku wojny i związanego z nią napływu uchodźców w krótkim czasie znacznie zwiększył się popyt na mieszkania na wynajem, a wyższe stopy procentowe doprowadziły do wzrostu czynszów. Co czeka Polaków w 2023 roku?
    Ceny wynajmu na chwilę się zatrzymały
    Sektor nieruchomości rok 2023 zaczyna będąc pod sporą presją – deweloperzy mocno zwolnili z budową mieszkań, a zapotrzebowanie społeczne rośnie w dynamicznym tempie. Czy to oznacza dalszy wzrost cen na rynku nieruchomości?
    7 zwiastunów poprawy sytuacji na rynku kredytów hipotecznych
    Miniony rok 2022 nie był łatwy dla rynku kredytów hipotecznych w Polsce. Mieliśmy aż 11 podwyżek stóp procentowych, które mocno osłabiły możliwości klientów do pożyczania pieniędzy z banków. Założenia na rok 2023 wyglądają bardziej optymistycznie i być może będzie on lepszy dla kredytów hipotecznych w Polsce niż miniony rok. Jakie czynniki mogą mieć zatem wpływ na poprawę kondycji tego rynku?
    Co działo się na rynku nieruchomości w 2022 roku?
    Przesilenie - to zjawisko doskonale definiujące rynek mieszkaniowy w 2022 roku. Kupującym we znaki dały się rosnące stopy procentowe i zaostrzona polityka kredytowa banków, deweloperzy zaś musieli zmierzyć się z ograniczonym popytem, a nawet koniecznością wstrzymywania swoich projektów.
    Najem mieszkań w 2022 - podsumowanie
    Od stycznia do listopada 2022 roku, stawki najmu wzrosły we wszystkich 16 badanych miastach, a średni wzrost wyniósł 14%. W 2023 r. sytuacja prawdopodobnie będzie już dużo bardziej stabilna.
    Milion mieszkań w Polsce ma ponad 100 lat!
    Co łączy Łódź, Wrocław, Katowice, Szczecin i Bydgoszcz? Wysoki udział przedwojennych domów i mieszkań w zasobach mieszkaniowych tych miast. Jak wynika z ostatniego Narodowego Spisu Powszechnego ponad 2,4 mln rodzin mieszka w przedwojennych domach jednorodzinnych i kamienicach czynszowych. W dodatku ponad milion mieszkań ma ponad 100 lat!