| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Nowe zasady kontroli podatkowej

Nowe zasady kontroli podatkowej

Wykonywanie działalności gospodarczej przez przedsiębiorców nierozerwalnie jest związane z płaceniem różnego rodzaju danin publicznoprawnych. Nic więc dziwnego, iż jest to grupa podmiotów, która jest obiektem zainteresowania organów podatkowych i organów kontroli skarbowej. Reguły przeprowadzania kontroli podatkowej u przedsiębiorcy w ostatnim czasie uległy istotnym zmianom. Znajomość tej materii jest bardzo istotna, ponieważ przeprowadzenie czynności kontrolnych z natury związane jest z wnikaniem w sferę majątkowych i osobistych praw kontrolowanych.

Zasady ogólne

Od czasu wejścia w życie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej reguł dotyczących zasad przeprowadzania kontroli przedsiębiorcy musimy poszukiwać w przepisach ustaw szczególnych dotyczących konkretnych instytucji kontrolujących czy też ustaw regulujących dany rodzaj działalności, ale zawsze należy mieć na uwadze, iż w pierwszej kolejności to rozdział 5 „Kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorcy” jest nadrzędnym katalogiem norm w tym zakresie. Tylko w zakresie tam nieuregulowanym stosuje się przepisy ustaw szczególnych. Na podstawie ustaw odrębnych określa się także zakres przedmiotowy kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy oraz organy upoważnione do jej przeprowadzenia. W przypadku kontroli podatkowej duża część regulacji zawartych w Ordynacji podatkowej jest aktualnie tożsama z zapisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Dlatego też nie ma potrzeby ponownego ich omawiania w tej części „Poradnika”. Warto jedynie wspomnieć, że przepisy te dotyczą m.in.:
● zawiadamiania o zamiarze wszczęcia kontroli (art. 79 u.s.d.g.),
● osób upoważnionych do kontroli oraz wymogów formalnych upoważnień do kontroli (art. 79a oraz art. 79b u.s.d.g.),
● zasad wykonywania czynności kontrolnych, miejsc ich wykonywania, sposobu reprezentacji kontrolowanego (art. 80, art. 80a oraz art. 80c u.s.d.g.).
Poza przypadkami zawartymi w Ordynacji podatkowej (art. 282c) zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się, w przypadku gdy:
● kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej,
● przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia,
● kontrola jakości paliw jest przeprowadzana na postawie przepisów ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz.U. nr 169, poz. 1200 z późn. zm.; ost. zm. Dz.U. z 2008 r. nr 157, poz. 976),
● kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 z późn. zm.; ost. zm. Dz.U. z 2009 r. nr 18, poz. 97),
● przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego,
● przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby lub doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.
Od 7 marca 2009 r. doprecyzowane zostały też przepisy regulujące konsekwencje naruszenia procedury kontroli przedsiębiorcy przez organy kontrolne. Zgodnie z art. 77 ust. 4 i 5 u.s.d.g. przedsiębiorcy, który poniósł szkodę na skutek przeprowadzenia czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów prawa w zakresie działalności, przysługuje odszkodowanie. Dochodzenie roszczenia następować będzie na zasadach i w trybie określonych w odrębnych przepisach, z reguły w trybie powództwa cywilnego. Natomiast na mocy art. 77 ust. 6 ustawy dowody przeprowadzone w toku kontroli przez organ kontroli z naruszeniem przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, jeżeli miały istotny wpływ na wyniki kontroli, nie mogą stanowić dowodu w żadnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym, karnym lub karno-skarbowym dotyczącym kontrolowanego przedsiębiorcy. W dotychczasowej praktyce działania organów podatkowych wykształciło się stanowisko, iż naruszenie przez kontrolujących norm wynikających z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (szczególnie limitów czasu trwania kontroli) nie jest przesłanką do pozbawienia mocy dowodowej materiałów zebranych w toku takiej kontroli. Takie tezy można również odnaleźć w orzecznictwie.
CO NA TO SĄD?
Niewątpliwie niedopuszczalne jest działanie organów władzy publicznej bez podstawy prawnej albo wykraczające poza jej granice. Tak więc, o ile naruszenie przez organ kontroli przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej o ograniczeniu czasu trwania kontroli stanowi naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej oraz art. 7 Konstytucji RP, to jednak nie dyskwalifikuje bezwzględnie wyników kontroli oraz nie czyni niemożliwym wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.
Wyrok NSA z 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt I FSK 1045/05, niepublikowany
Od 7 marca 2009 r. wyraźne wskazanie w art. 77 ust. 6 ustawy, iż takie dowody nie mogą stanowić dowodu w żadnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym, karnym lub karno-skarbowym dotyczącym kontrolowanego przedsiębiorcy, wprawdzie z pewnością ograniczy łamanie prawa przez organy kontrolne, nadal jednak będzie to pole sporów kontrolujących z kontrolowanymi przedsiębiorcami. Można się spodziewać wielu nowych rozstrzygnięć sądowych, czy w takich przypadkach cały materiał dowodowy nie będzie mógł być przez organy podatkowe wykorzystany, czy np. tylko te dowody, które zostały przeprowadzone np. po upływie limitu czasu trwania kontroli. Jest to o tyle trudne do rozstrzygnięcia, iż głównym dokumentem zawierającym ustalenia kontroli jest protokół kontroli, który z natury będzie sporządzony w takim przypadku po ustawowym terminie do zakończenia czynności kontrolnych. Drugim polem sporów z pewnością będzie pojęcie „istotny wpływ na wyniki kontroli”.
ZAPAMIĘTAJ
Czynności kontrolne powinny być przeprowadzane w sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowania kontrolowanego przedsiębiorcy. W przypadku gdy przedsiębiorca wskaże na piśmie, że przeprowadzane czynności zakłócają w sposób istotny działalność gospodarczą przedsiębiorcy, organ kontroli konieczność podjęcia takich czynności powinien uzasadnić w protokole kontroli.
CO NA TO SĄD?
Obrót gospodarczy nie jest prowadzony w próżni prawnej, a z zasady swobody (wolności) prowadzenia działalności nie wynika, aby ustawodawca tej sfery aktywności ludzkiej w ogóle nie poddawał żadnej, w swoim założeniu, niezbędnej i proporcjonalnej do celu, któremu służy, regulacji prawnej. Brak jest więc podstaw, aby wywodzić, że zasada swobody prowadzenia działalności gospodarczej wyłącza ze swej istoty stosowanie (czy też obowiązywanie) szczegółowych przepisów ustaw określających i regulujących zadania oraz kompetencje organów administracji publicznej realizowane przez nie w tej sferze. W tym kontekście podkreślić należy, iż już z art. 9 u.s.d.g. wynika, że zadania te organy administracji publicznej realizują również w zakresie nadzoru i kontroli. Wykonywanie ich zaś z poszanowaniem uzasadnionych interesów przedsiębiorcy następuje w granicach determinowanych przepisami obowiązującego prawa. W kontekście zarzutu skargi wskazać należy, iż z art. 77 u.s.d.g., zawartego w Rozdziale 5 „Kontrola przedsiębiorcy”, wynika, iż:
1) organy administracji publicznej kontrolują przedsiębiorców na zasadach określonych tą ustawą,
2) w zakresie nią nieuregulowanym mają zastosowanie przepisy ustaw szczególnych,
3) zakres przedmiotowy kontroli oraz organy upoważnione do jej przeprowadzenia określają odrębne ustawy.
Z powyższego wynika, iż wbrew argumentacji skargi, w obowiązującym stanie prawnym dopuszczalna jest ingerencja organów administracji publicznej w sferę wolności prowadzenia działalności gospodarczej, z zastrzeżeniem oczywiście, iż może ona następować tylko i wyłącznie na podstawie i w granicach przepisów obowiązującego prawa. Wyznaczają one granice działań podejmowanych wobec przedsiębiorców. W zakresie odnoszącym się więc do działań kontrolnych wskazać należy, iż prawną podstawą ich podejmowania są przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, jak również przepisy ustaw szczególnych, do których odsyła art. 77 ust. 2 u.s.d.g. W rozumieniu tego przepisu są nimi, między innymi, ustawa Ordynacja podatkowa oraz ustawa o kontroli skarbowej.
Wyrok WSA w Lublinie z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 796/07, niepublikowany

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Paulina Kozak

Redaktor

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »