Nowy rok, nowe kontrole? W 2026 r. masz prawo je ukrócić! Świeży wyrok NSA z października 2025 potwierdza: kontrola może trwać tylko określoną liczbę dni roboczych – potem masz pełne prawo urzędnikom powiedzieć: STOP! Co ważne, 1 stycznia licznik się wyzerował. Sprawdź, ile dni kontroli "przysługuje" Twojej firmie w tym roku.
- 2026 rok – nowy licznik kontroli przez urzędników i świeża wykładnia przepisów w NSA
- Kontrola przez urzędników to nie tylko sprawdzenie zgodności z przepisami – to często paraliż firmy, zwłaszcza małej
- Twarde limity na 2026 rok – tyle dni i ani jednego więcej kontroli przez urzędników
- Świeży wyrok NSA – przełomowa interpretacja w sam raz na Nowy Rok 2026
- Kiedy limity czasu trwania kontroli nie obowiązują urzędników? Lista wyjątków
- Co zrobić, gdy kontrola urzędnicza w 2026 roku trwa za długo?
2026 rok – nowy licznik kontroli przez urzędników i świeża wykładnia przepisów w NSA
Początek roku to czas, gdy przedsiębiorcy sprawdzają, co się zmieniło w przepisach. Jest dobra wiadomość: w kwestii limitów czasu trwania kontroli przepisy pozostają, ale mamy świeżą, korzystną interpretację. Wyrok NSA z października 2025 r. rozwiał wątpliwości, jak liczyć maksymalny czas kontroli – i to interpretacja, którą warto znać przed pierwszą wizytą urzędników w 2026 roku.
Co równie istotne: 1 stycznia 2026 r. licznik dni kontroli wyzerował się u każdego przedsiębiorcy. Niezależnie od tego, ile dni kontrolowano Twoją firmę w ubiegłym roku, teraz zaczynasz z czystym kontem. Ale to działa w obie strony – organy kontroli również mają „świeży" limit do wykorzystania. Dlatego właśnie teraz, na początku roku, warto dokładnie wiedzieć, ile dni kontroli może Cię spotkać i kiedy masz prawo powiedzieć kontrolerom: „Dziękuję, czas minął".
Kontrola przez urzędników to nie tylko sprawdzenie zgodności z przepisami – to często paraliż firmy, zwłaszcza małej
Każdy przedsiębiorca, który przeszedł kontrolę, wie, że to nie jest formalność. Urzędnicy żądają dokumentów sprzed kilku lat, zadają dziesiątki pytań i oczekują szczegółowych wyjaśnień. W tym czasie zamiast rozwijać biznes, właściciel firmy grzebie w archiwach i odtwarza okoliczności sprzed lat.
To czas, który przedsiębiorca traci bezpowrotnie. Na szczęście ustawodawca wprowadził wyraźne ograniczenia – a NSA właśnie potwierdził, jak je stosować.
Twarde limity na 2026 rok – tyle dni i ani jednego więcej kontroli przez urzędników
Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, czas trwania wszystkich kontroli jednego organu u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać:
- Mikroprzedsiębiorcy – 6 dni roboczych
- Mali przedsiębiorcy – 18 dni roboczych
- Średni przedsiębiorcy – 24 dni roboczych
- Duzi przedsiębiorcy – 48 dni roboczych
To suma wszystkich kontroli danego organu w ciągu całego 2026 roku. Jeśli urząd skarbowy skontroluje Cię w lutym przez 4 dni, w listopadzie może wrócić maksymalnie na 2 dni (w przypadku mikroprzedsiębiorcy).
Jakim jesteś przedsiębiorca? Sprawdź swoją kategorię
Jak widać, powyżej, limity czasu trwania kontroli zależą od wielkości firmy. Definicje wielkości przedsiębiorcy z kolei zawiera art. 7 ustawy Prawo przedsiębiorców:
Mikroprzedsiębiorca to firma, która w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:
- zatrudniała średniorocznie mniej niż 10 pracowników, oraz
- osiągnęła roczny obrót netto nieprzekraczający 2 mln euro lub miała aktywa bilansowe do 2 mln euro.
Mały przedsiębiorca to firma (niebędąca mikroprzedsiębiorcą), która:
- zatrudniała średniorocznie mniej niż 50 pracowników, oraz
- osiągnęła obrót do 10 mln euro lub miała aktywa do 10 mln euro.
Średni przedsiębiorca to firma (niebędąca mikro ani małym przedsiębiorcą), która:
- zatrudniała średniorocznie mniej niż 250 pracowników, oraz
- osiągnęła obrót do 50 mln euro lub miała aktywa do 43 mln euro.
Pozostali to duzi przedsiębiorcy – choć ustawa nie używa tego terminu oficjalnie.
Świeży wyrok NSA – przełomowa interpretacja w sam raz na Nowy Rok 2026
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 października 2025 r. (sygn. III OSK 1677/22) – a więc zaledwie trzy miesiące temu – rozstrzygnął kluczową wątpliwość.
Ta wykładnia będzie miała bezpośrednie zastosowanie do wszystkich kontroli prowadzonych w 2026 roku.
NSA wskazał jednoznacznie: „(…) czas trwania kontroli organu u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekroczyć ilości wymienionych w tym przepisie kolejno następujących po sobie dni roboczych liczonych od daty wszczęcia kontroli do jej zakończenia, niezależnie od tego, czy kontrola prowadzona jest w siedzibie przedsiębiorcy lub w miejscu wykonywania działalności gospodarczej czy też w inny sposób i w innym miejscu, zgodnie z art. 51 ust. 2-3a Prawa przedsiębiorców (np. w miejscu przechowywania dokumentacji, w siedzibie organu lub nawet zdalnie)."
To oznacza trzy fundamentalne zasady w kontroli urzędniczej na 2026 rok:
- Liczą się dni robocze – weekendy i święta nie wchodzą do limitu.
- Liczymy kolejne dni od rozpoczęcia do zakończenia – nie ma znaczenia, czy urzędnicy byli fizycznie obecni każdego dnia.
- Forma kontroli nie ma znaczenia – nawet jeśli kontrola odbywa się zdalnie, limit biegnie tak samo.
Przykład praktyczny – kontrola w 2026 roku
Mikroprzedsiębiorca otrzymuje zawiadomienie o kontroli z urzędu skarbowego. Kontrola rozpoczyna się 20 stycznia 2026 r. (wtorek). Następnego dnia przedsiębiorca wysyła urzędnikom skany dokumentów mailem.
Limit 6 dni roboczych oznacza, że kontrola musi zakończyć się najpóźniej 27 stycznia 2026 r. (czyli wtorek następnego tygodnia - nie wliczamy soboty i niedzieli, ale wliczamy pierwszy i ostatni dzień trwania kontroli). Nie ma znaczenia, że urzędnicy pracowali na dokumentach zdalnie i pojawili się dopiero na koniec, żeby spisać protokół - to nie oznacza, że kontrola trwała tylko tyle dni, ile byli obecni w firmie. Wówczas byłyby to 2 dni, zatem ten sam urząd mógłby jeszcze urządzić w tym samym roku kontrole.
Każdy dzień roboczy od wszczęcia do zakończenia wlicza się do limitu – nawet jeśli kontrolerzy nie wykonywali w danym dniu żadnych czynności u przedsiębiorcy. To kluczowa zasada wynikająca ze świeżego orzeczenia NSA.
Kiedy limity czasu trwania kontroli nie obowiązują urzędników? Lista wyjątków
Oczywiście jest też łyżka dziegciu - to byłoby zbyt piękne, gdyby od wyżej omówionej zasady nie było żadnych wyjątków. Ustawa przewiduje sytuacje, w których limity czasowe nie mają zastosowania. Najważniejsze przypadki to takie, gdy:
- Kontrola jest niezbędna do przeciwdziałania przestępstwu lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia.
- Istnieje bezpośrednie zagrożenie życia, zdrowia lub środowiska.
- Kontrola dotyczy zwrotu VAT przed jego dokonaniem.
- Kontrola wynika z przepisów unijnych o ochronie konkurencji lub interesów finansowych UE.
- W toku kontroli ujawniono zaniżenie zobowiązania podatkowego o ponad 10% (min. 500 zł) lub zawyżenie straty o ponad 50% (min. 2500 zł).
- Kontrola wykazała rażące naruszenie prawa – wtedy można przeprowadzić powtórną kontrolę trwającą do 7 dni.
Teraz pewnie pomyśleliście: "limity to martwy przepis, przecież urzędnicy zawsze powołają wyjątek!" Otóż ustawodawca przewidział taki stan rzeczy i korzystanie z wyjątku nie będzie takie proste, a na pewno nie automatyczne. Mianowicie, jeśli organ chce przedłużyć kontrolę ponad limit, musi wskazać przyczynę na piśmie i uzasadnić, który wyjątek ma zastosowanie.
Uwaga - wyjątków jest więcej, bo ok. 14 - są szczegółowo opisane w ustawie Prawo przedsiębiorców językiem prawnym.
Co zrobić, gdy kontrola urzędnicza w 2026 roku trwa za długo?
Jeśli kontrola przekracza ustawowy limit, a organ nie wskazał pisemnie podstawy przedłużenia, masz prawo:
- Zażądać pisemnego uzasadnienia przedłużenia kontroli.
- Wnieść sprzeciw na podstawie art. 59 Prawa przedsiębiorców.
- W przypadku bezprawnego przedłużenia – dowody zebrane po przekroczeniu limitu mogą zostać zakwestionowane.
Początek roku to idealny moment, by zapamiętać te zasady. Świeże orzeczenie NSA daje przedsiębiorcom silny argument w sporach z opieszałymi kontrolerami. Znajomość swoich praw to podstawa – i w 2026 roku warto z niej korzystać.
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1480)