Problematyka podlegania ubezpieczeniom społecznym przez wspólników spółek z ograniczoną odpowiedzialnością od lat budzi istotne wątpliwości praktyczne. Szczególne kontrowersje dotyczyły sytuacji wspólników dominujących, posiadających niemal całość udziałów w spółce, którzy w praktyce sprawują pełną kontrolę nad jej działalnością.
- Wspólnik większościowy a brak obowiązku ubezpieczeń społecznych
- Granice wykładni przepisów ZUS w orzecznictwie Sądu Najwyższego
Wspólnik większościowy a brak obowiązku ubezpieczeń społecznych
Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wspólnicy spółek posiadający znaczną większość udziałów (99%) nie będą podlegać ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 8 ust 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W tym zakresie przede wszystkim należy zwrócić uwagę na Uchwałę Sądu Najwyższego z 21 lutego 2024 r. (sygn. III UZP 8/23). Wskazano w niej, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o., który posiada 99 procent udziałów nie będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Wskazano w niej, że główną osią sporu jest fakt czy niewielka różnica dzieląca wspólnika spółki jednoosobowej a wspólnika spółki dwuosobowej, w której posiada 99% udziałów jest na tyle znacząca, aby objąć go ubezpieczeniami społecznymi.
W ocenie Sądu Najwyższego odpowiedź na to pytanie nie może być inna niż negatywna. Kwestia tego czy wspólnik posiada 99% udziałów nie ma znaczenia w kontekście brzmienia przepisu. Zgodnie z nim tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym obejmuje wyłącznie wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. Wspólnik w dwuosobowej spółce z o.o. niezależnie od liczby posiadanych udziałów nie zmienia swojego statusu prawnego i nie można go uznać za wspólnika spółki jednoosobowej. Dodatkowo należało wskazać, iż ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie definiuje w sposób odrębny wspólnika spółki z o.o., a jedynie wskazuje na wspólnika spółki jednoosobowej, za którą zgodnie z stanowiskiem Sądu należy uznawać jednoosobową spółkę kapitałową, w której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika zgodnie z brzmieniem art. 4 § 1 pkt 3 Kodeksu Spółek Handlowych.
Podstawa wymiaru składek ZUS. Praktyczne rozliczenia
Granice wykładni przepisów ZUS w orzecznictwie Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy odniósł się również do kwestii możliwości powstania luki prawnej uznając ten zarzut za bezprzedmiotowy. Podleganie ubezpieczeniom społecznym zostaje jasno określone przez ustawodawcę, natomiast zasada powszechności ubezpieczeń społecznych również będzie miała swoje granice. Konstytucja jasno bowiem wskazuje, iż zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Jeżeli więc w ustawie wskazano na objęcie ubezpieczeniami wspólnika spółki jednoosobowej to taka była intencja ustawodawcy i nie jest możliwe z brzmienia przepisu wykreowania nowego tytułu do objęcia ubezpieczeniami wspólników dominujących posiadających 99% udziałów.
W późniejszym czasie Sąd Najwyższy również w wyroku z 15 stycznia 2025 roku (sygn. I USKP 164/24) odniósł się do tej kwestii. Istotnym elementem omawianego zagadnienia była kwestia odniesienia się przez Sąd Najwyższy do uchwały z 21 lutego 2024 r. (III UZP 8/23). W wyroku z 15 stycznia 2025 r. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na wątpliwości dotyczące składu orzekającego, w jakim uchwała ta została podjęta, wskazując, że została ona wydana z udziałem sędziów powołanych przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw., co w świetle uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. mogło rodzić zarzut nienależytej obsady sądu.
Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy nie zakwestionował merytorycznego kierunku wykładni przyjętego w tej uchwale. Przeciwnie, wskazał, że nie jest wystarczające samo powołanie się na jej sentencję, lecz konieczne jest szersze przedstawienie problemu oraz oparcie rozstrzygnięcia na utrwalonej już linii orzeczniczej (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 listopada 2023 r., III USKP 17/23 oraz z dnia 7 stycznia 2024 r., III USKP 73/23) która wskazywała na prymat wykładni językowej oraz zakaz rozszerzania tytułów ubezpieczeniowych.
Stanowisko w przywołanych wyżej wyrokach oraz postanowieniach podkreślono, że niedopuszczalne jest „poszukiwanie na siłę” tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi wbrew jednoznacznej treści przepisów oraz świadomej decyzji wspólnika co do wyboru formy prowadzenia działalności. System ubezpieczeń społecznych, choć dąży do powszechności, nie obejmuje wszystkich osób, a objęcie nim będzie wymagało istnienia podstawy prawnej, która będzie na to wskazywała.
W tym kontekście należy uznać, że mimo formalnych wątpliwości dotyczących składu orzekającego, sama teza uchwały, zgodnie z którą wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym, pozostaje spójna z kierunkiem orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Umowy cywilnoprawne od 1 stycznia 2026 r.
Jagoda Trela - Doradca Podatkowy Managing Partner