Kategorie

Osobowe spółki prawa handlowego, czyli ułomne osoby prawne

Adam Kret
Osobowe spółki prawa handlowego (czyli spółka jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo- akcyjna) należą do katalogu tzw. ułomnych osób prawnych. Ten niefortunny termin bywa mylący, „ułomność” nie ma żadnego wpływu na funkcjonowanie tych podmiotów w obrocie prawnym.

Spis treści


  1. Jaka jest definicja „ułomnych osób prawnych”
  2. Zdolność prawna
  3. Zdolność do czynności prawnych
  4. Zdolność sądowa i zdolność procesowa
  5. Powstanie podmiotowości prawnej
  6. Wykonywanie uprawnień
  7. Odpowiedzialność za zobowiązania „ułomnej osoby prawnej” 
  8. Podsumowanie 

1. Jaka jest definicja „ułomnych osób prawnych”

Termin „ułomnej osoby prawnej” wywodzi się z faktu, iż są to podmioty nie posiadające osobowości prawnej - traktowane jednak (odpowiednio) jak osoby prawne. Źródłem tej definicji jest art. 331 §1 kodeksu cywilnego stanowiący iż: „Do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych.”

W praktyce okazuje się, że w ramach obrotu gospodarczego nie występują żadne różnice w podmiotowości prawnej (a więc w możliwości bycia podmiotem praw i obowiązków) pomiędzy „ułomnymi” a „pełnymi” osobami prawnymi (jak np. spółki kapitałowe), o czym w dalszej części niniejszego poradnika.

Przepisy szczególne (np. prawo bankowe) mogą wymagać od określonych podmiotów chcących brać udział w działaniu na konkretnym rynku posiadania odpowiedniej formy prawnej (np. spółki akcyjnej).

2. Zdolność prawna

Kwestią krytyczną dla uzyskania statusu „ułomnej osoby prawnej” (w praktyce można się spotkać również z określeniem „niepełna osoba prawna) jest nadanie jej przez ustawę zdolności prawnej. Przez zdolność prawną należy rozumieć możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków. W przypadku osób fizycznych jest to prawo wynikające z samego faktu urodzenia. To zdolność prawna decyduje m.in. o tym, czy dany podmiot może posiadać własny majątek, czy brać udział w dziedziczeniu. Zdolność prawna definiuje „byt” na płaszczyźnie prawa cywilnego. 

Nadanie spółkom osobowym zdolności prawnej i sądowej nastąpiło na mocy art. 8 k.s.h., zgodnie z którym spółka taka „może (…) we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana.” Tym samym ustawodawca stwierdził, że jednostki te stanowią odrębny od wspólników podmiot prawa, dysponujący także własnym odrębnym majątkiem (inaczej niż ma to miejsce w spółce cywilnej, która jest tylko umową łączącą wspólników, a „majątek spółki” jest jedynie współwłasnością łączną wspólników).


3. Zdolność do czynności prawnych

Bycie oddzielnym od innych podmiotem prawa cywilnego to jeszcze nie wszystko. Dziecko może posiadać prawa i majątek – nie może jednak nimi (co do zasady) swobodnie dysponować; czynią to za nią jej przedstawiciele ustawowi (rodzice lub opiekunowie) nie posiada bowiem, do czasu uzyskania pełnoletniości pełnej zdolności do czynności prawnych (ograniczoną zdobywa po ukończeniu 13 lat). 

Podobnie jednostki gospodarcze (jak spółki) muszą posiadać zdolność do czynności prawnych, aby móc swobodnie dysponować swoim majątkiem (za pośrednictwem organów lub wspólników).

Z uwagi na to, że zdolność do czynności prawnych jest (ponownie, co do zasady) pochodną zdolności prawnej, posiadają ją również ułomne osoby prawne. W przypadku osobowych spółek prawa handlowego jej źródłem bezpośrednio jest również art. 8 ksh – w części, w której stanowi, iż mogą „zaciągać zobowiązania”.

4. Zdolność sądowa i zdolność procesowa

W tym miejscu warto wspomnieć również o zdolności sądowej, czyli możliwości bycia stroną lub uczestnikiem postępowania sądowego (zarówno sądów powszechnych jak i administracyjnych).

Jeśli jakaś jednostka organizacyjna jest wyposażona w zdolność prawną – zawsze posiada również zdolność sądową (istnieją jednak przypadki gdzie zależność ta nie działa w drugą stronę, np. w stosunku do spółki cywilnej-pracodawcy, która nie ma zdolności prawnej, może jednak występować jako strona w sprawach ze stosunku pracy). Stąd spółki osobowe z racji samej zdolności prawnej posiadają także zdolność sądową.

Artykuł 8 k.s.h. wyposaża spółki osobowe także w zdolność procesową (choć w sposób opisowy) wskazując, iż mogą pozywać i być pozywanymi we własnym imieniu i na własny rachunek. Przez zdolność procesową należy rozumieć możliwość podejmowania skutecznych czynności procesowych (np. wytoczenie powództwa czy składanie innych pism i wniosków).

Więc, tak jak zdolność sądowa stanowi odpowiednik zdolności prawnej, tak zdolność procesowa stanowi odpowiednik zdolności do czynności prawnych.

5. Powstanie podmiotowości prawnej

„Niepełne osoby prawne” powstają co do zasady wraz z wpisaniem ich do właściwego rejestru (choć istnieją od tego wyjątki – jak np. wspólnota mieszkaniowa). W przypadku osobowych spółek handlowych tym rejestrem jest rejestr przedsiębiorców KRS. Wraz z wpisem do rejestru spółka osobowa (niezależnie od jej rodzaju) powstaje jako oddzielny podmiot.

W odróżnieniu od spółek kapitałowych (spółka z o.o. i spółka akcyjna) nie występuje tu forma spółki „w organizacji” powstającej po podpisaniu umowy (spółka z o.o.) lub zawiązaniu spółki (spółka akcyjna).

Innymi słowy przed wpisaniem spółki do rejestru (a nie samym złożeniem wniosku) spółka jako taka nie istnieje. Wszelkie zobowiązania do tej chwili zaciągane są de facto w imieniu i na rachunek osób działających w jej imieniu.

6. Wykonywanie uprawnień

W odróżnieniu od osób prawnych - ułomne osoby prawne co do zasady nie posiadają swoich organów (z wyjątkiem spółki partnerskiej, gdzie może być powołany zarząd i spółki komandytowo-akcyjnej gdzie może, a niekiedy musi, być powołana rada nadzorcza).

Działanie w imieniu takiej jednostki organizacyjnej wykonywane jest w ramach przedstawicielstwa ustawowego – co do zasady osoby, które daną jednostkę współtworzą (np. wspólnicy w spółkach osobowych). Zasada przedstawicielstwa ustawowego oznacza, że prawo reprezentowania i prowadzenia spraw wynika bezpośrednio z mocy prawa – i nie jest do niego konieczne pełnomocnictwo ani powołanie na określone stanowisko. W celu udokumentowania prawa reprezentacji należy przedstawić odpis z właściwego rejestru (np. rejestru przedsiębiorców w przypadku spółek osobowych).

Prawo reprezentacji przez wspólników (wybranych, a czasem wszystkich) spółek osobowych bywa jednak niekiedy wyłączane np. :

  • na mocy umowy postanowień umowy (w każdej spółce) pozbawiających danego wspólnika prawa reprezentowania lub prowadzenia spraw spółki;
  • z mocy umowy ustanawiającej zarząd w spółce partnerskiej;
  • z mocy prawa w stosunku do komandytariuszy w spółce komandytowej i akcjonariuszy w spółce komandytowo-akcyjnej;

  • na podstawie uchwały podjętej większością 3/4 głosów, z udziałem 2/3 głosów w spółce partnerskiej;
  • na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

7. Odpowiedzialność za zobowiązania „ułomnej osoby prawnej”

Generalną zasadą, wywodzącą się z art. 331 kodeksu cywilnego, jest ponoszenie przez członków danej ułomnej osoby prawnej odpowiedzialności subsydiarnej za jej zobowiązania. Subsydiarność (pomocniczość) oznacza, że odpowiedzialność ta jest uwarunkowana przez niemożliwość zaspokojenia roszczeń wierzyciela spółki z jej majątku.

Dopiero wtedy „uruchamia się” odpowiedzialność członków tej jednostki organizacyjnej, jest ona jednak osobista i nieograniczona (wierzyciel może sięgnąć do wszystkich składników majątku danego członka – z wyłączeniem rzeczy nie podlegających zajęciu zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego).

W przypadku osobowych spółek prawa handlowego zasada ta ulega jednak wielu modyfikacjom, a niekiedy wyłączeniu.

Standardowym przykładem wskazanej powyżej zasady jest spółka jawna, która nie przewiduje żadnych wyłączeń od odpowiedzialności. W stosunku do kolejnych spółek jest już jednak inaczej; m.in.:

  • w spółce partnerskiej, partner nie odpowiada za zobowiązania spółki powstałe w wyniku wykonywania przez innego partnera wolnego zawodu;
  • w spółce komandytowej komandytariusz odpowiada jedynie do wysokości sumy komandytowej i tylko w zakresie różnicy pomiędzy tą sumą a wniesionym wkładem;
  • w spółce komandytowo-akcyjnej, akcjonariusz w ogóle nie odpowiada za zobowiązania spółki.

Szerzej o odpowiedzialności wspólników ………………

8. Podsumowanie

Ułomne osoby prawne wyposażone są w takie atrybuty osób prawnych jak zdolność sądowa i procesowa, odrębność podmiotowa, zarówno na płaszczyźnie materialno-prawnej jak i procesowe j. Nastąpiło ich wyodrębnienie organizacyjne, majątkowe i strukturalne, nie wyłączające rzecz jasna pomocniczej odpowiedzialności wspólników, na zasadach właściwych dla odpowiednich typów jednostek. 

Tego typu regulacja sprawia, że „ułomność” tych jednostek w stosunku do osób prawnych sprowadza się jedynie (ale też nie zawsze) do odpowiedzialności członków za zobowiązania - co nie sprawia, że w jakimkolwiek stopniu nie mogą być równoprawnymi z nimi podmiotami gospodarczymi. Z uwagi jednak na powyższy problem, spółki osobowe nie powinny być zawiązywane dla dużych i ryzykownych (choć każda działalność jest w jakimś stopniu obarczona ryzykiem gospodarczym) przedsięwzięć, które mogą duże straty w majątku osobistym wspólników.

Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszego programu
INFORLEX Książki dla Firm
INFORLEX Książki dla Firm
Tylko teraz
598,00 zł
798,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Moja firma
    1 sty 2000
    25 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Mój Prąd 3.0 - kończy się budżet, trzeba się spieszyć ze składaniem wniosku

    Mój Prąd 3.0. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej informuje, że kończy się budżet tegorocznej, trzeciej już edycji programu „Mój Prąd”, który wynosi 534 mln zł. Ta kwota alokacji wystarczy na dofinansowanie maksymalnie 178 tys. mikroinstalacji fotowoltaicznych, a zostało już złożonych ponad 162 tys. wniosków. Osoby chcące skorzystać z dotacji powinny spieszyć się ze złożeniem dokumentów. Już pod koniec września br. nabór może zostać zamknięty z powodu braku środków.

    Gaz SF6 tysiące razy bardziej szkodliwy niż CO2 wciąż stosowany w przemyśle

    Gaz fluorowy (sześciofluorek siarki, SF6) znajduje się na szczycie listy najbardziej szkodliwych gazów o globalnym potencjale cieplarnianym, z wynikiem 23,5 tys. razy wyższym niż CO2. Siedem lat temu Unia Europejska zakazała jego stosowania w produkcji m.in. butów sportowych czy opon samochodowych. Wciąż jednak jest wykorzystywany na dużą skalę w przemyśle. W efekcie jego stężenie w atmosferze w ciągu ostatnich dwudziestu lat wzrosło ponad dwukrotnie (w tym samym czasie ilość CO2 wzrosła o 11%). Komisja Europejska dokonuje obecnie przeglądu rozporządzenia – decyzję o całkowitym zakazie stosowania SF6 odroczyła do września br. Eksperci Eaton ostrzegają, że UE nie osiągnie neutralności klimatycznej bez rozwiązania tego problemu.

    Prototypy samochodów PRL: rewolucyjne i nieodżałowane

    Prototypy samochodów PRL, czyli historia opowiadająca o tym, jak kreatywni byli inżynierowie w czasach Polsku Ludowej. Oto 5 ciekawych konstrukcji.

    Wypłata zaliczek płatności bezpośrednich i niektórych działań obszarowych PROW

    Wypłata zaliczek płatności bezpośrednich i niektórych działań obszarowych PROW. W tym roku, podobnie jak w poprzednich latach, rolnicy mogą liczyć na wcześniejsze otrzymanie środków w ramach zaliczek na poczet corocznych dopłat bezpośrednich oraz działań obszarowych PROW - informuje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

    Cyfrowa odporność firmy - skąd wziąć szczepionkę?

    Cyfrowa odporność firmy - jak ją uzyskać? Skąd wziąć "szczepionkę"? Oto 7 najważniejszych warunków odporności cyfrowej firmy.

    Jak przygotować firmę na rewolucyjną transformację ZUS? [Webinarium 29 września]

    29 września 2021 r. odbędzie się bezpłatne webinarium „Jak przygotować firmę na rewolucyjną transformację ZUS?”, podczas którego eksperci Fiabilis Consulting Group kompleksowo przedstawią nowe regulacje dotyczące ubezpieczeń społecznych i rozliczeń z ZUS. W trakcie webinarium omówione zostaną m.in. obecne i nadchodzące regulacje w kwestiach takich jak: nowe istotne terminy rozliczeń dla płatników składek, zasiłek chorobowy, składka wypadkowa czy postępowania kontrolne prowadzone przez ZUS. Portal infor.pl jest patronem medialnym tego wydarzenia.

    Mitsubishi Eclipse Cross plug-in: test Outlandera coupe na prąd

    Mitsubishi Eclipse Cross plug-in pożycza świetnie znany napęd hybrydowy w Outlandera i łączy go z dużo ciekawszą stylizacją. Co z tego wyszło?

    Ładowarka USB-C standardem w całej UE

    Ładowarka USB-C standardem w UE. 23 września 2021 r. Komisja Europejska zaproponowała przepisy, które mają ustalić jeden standard portu ładowania i technologii szybkiego ładowania. USB-C ma być standardowym portem wszystkich smartfonów, tabletów, aparatów fotograficznych, słuchawek, przenośnych głośników i konsoli do gier wideo. Ponadto Komisja proponuje rozdzielenie sprzedaży ładowarek od sprzedaży urządzeń elektronicznych.

    Kto ma pierwszeństwo przy zmianie pasa na środkowy?

    Kto ma pierwszeństwo przy zmianie pasa na środkowy? To jedna z wątpliwości, którą mogą mieć kierowcy na drogach wielopasmowych. Rozwiejmy ją.

    Używane pickupy do 50 tys. Oto nasza lista

    Używane pickupy do 50 tys. zł? Na naszej liście pojawia się trzech mocnych graczy. I co ciekawe, jeden z nich nie pochodzi ze Stanów!

    Jak używać sprzęgła przy hamowaniu?

    Jak używać sprzęgła przy hamowaniu? To pytanie, które często zadają sobie nie tylko kursanci... Właśnie dlatego warto poznać odpowiedź na nie.

    Kredyty mieszkaniowe - ponad 8 mld udzielonych kredytów w sierpniu

    Wartość udzielonych kredytów mieszkaniowych w sierpniu była rekordowa, przekroczyła 8,1 mld zł, a miesiąc przyniósł kontynuację hossy w kredytach wysokokwotowych. Jakość portfela kredytów mieszkaniowych w pandemii poprawiła się - wynika z danych Biura Informacji Kredytowej przekazanej PAP Biznes.

    Finansowanie programów mieszkaniowych - projekt zmian

    Finansowanie programów mieszkaniowych. Ułatwienie procesu wydatkowania środków publicznych i planowania inwestycji – to tylko niektóre zmiany, które zakłada projekt skierowany 16 września 2021 r. do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych. Wśród proponowanych zmian jest także likwidacja barier dotyczących angażowania wkładu własnego przez inwestora oraz wymogu całościowego udziału gminy w TBS lub SIM w przypadku remontu pustostanów w rządowym programie wsparcia budownictwa socjalnego i komunalnego, finansowanego z Funduszu Dopłat.

    Jakie auto używane kupić? Te sprzedają się najszybciej i najdłużej

    Jakie auto używane kupić? To ważne pytanie. Dziś przygotowaliśmy listę tych modeli, które najdłużej i najkrócej czekają na nowego właściciela.

    Nowy SUV Lexusa, czyli marka sklonuje Yarisa Cross

    Nowy SUV Lexusa? Tak, wszystko wskazuje na to, że Japończycy rozbudują gamę aut ze zwiększonym prześwitem. Auto ma bazować na Yarisie Cross.

    Z jakim zyskiem można zainwestować 1 mln zł na rynku nieruchomości

    Rynek nieruchomości. Inwestowanie w działki pod budowę mieszkań daje wyższą stopę zwrotu z inwestycji niż kupowanie mieszkania na wynajem.

    Projekty domów do 70 m2 - konkurs architektoniczny (wnioski do 29 września)

    Projekty domów do 70 m2. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z Głównym Urzędem Nadzoru Budowlanego zapraszają do wzięcia udziału w konkursie architektonicznym na projekty domów do 70 m2 (powierzchni zabudowy), które będą udostępnione wszystkim zainteresowanym do wykorzystania przy zaspokajaniu własnych potrzeb mieszkaniowych. Wnioski o dopuszczenie do udziału w konkursie można składać 29 września 2021 r. 17 września 2021 r. Sejm uchwalił ustawę nowelizującą Prawo budowlane i ustawę o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadzającą ułatwienia administracyjne w budowaniu małych domów jednorodzinnych o powierzchni zabudowy do 70 m2.

    Gdzie nie wolno budować domów?

    Gdzie nie wolno budować domów? Polacy chcą budować domy. Jednym przepisy to umożliwiają, a innym utrudniają.

    Audi e-tron GT RS: Batman ma nowe auto. Przetestowałem je i ja!

    Audi e-tron GT RS wygląda jak samochód Batmana, jest szybki jak myśliwiec i lubi ciasne zakręty jak francuski pociąg TGV. Coś tu jednak nie pasuje.

    Konwent Ochrony Danych i Informacji – 6-7 października. RODO – naruszenia, decyzje, kary

    W tym roku czeka nas jubileuszowa 10. edycja Konwentu Ochrony Danych i Informacji. Obejmie aż dwa dni spotkań: 6 i 7 października. Jak co roku uczestnicy wydarzenia spotkają się z ekspertami ze świata nauki, administracji i biznesu, którzy są specjalistami w dziedzinie ochrony danych i bezpieczeństwa informacji. Tegoroczna edycja Konwentu skupiona będzie wokół tematu naruszeń ochrony danych osobowych, decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych i kar. Poza prelekcjami i znanymi już warsztatami #DataProtectionMixer, uczestnicy wydarzenia będą świadkami debaty komentatorskiej, w której wezmą udział zaproszeni eksperci. Portal infor.pl objął patronat medialny nad tym wydarzeniem.

    Kara za brak OC 2022 rok. Od stycznia nawet 6020 zł!

    Kara za brak OC 2022 rok, czyli od stycznia kierujący, który nie wykupi polisy zapłaci aż o 420 zł więcej. Skąd taka kwota? Winne rosnące wynagrodzenia.

    O ile wzrosną ceny energii?

    Ceny energii. Nie możemy nie widzieć rzeczywistości; trzeba liczyć się ze wzrostami cen energii – przyznała 21 września 2021 r. szefowa departamentu rozwoju rynków i spraw konsumenckich URE Małgorzata Kozak. Oceniła przy tym, iż „podgrzewanie atmosfery” perspektywą wzrostu cen np. o 40 proc. jest obecnie niezasadne.

    Stawki za odholowanie pojazdu w 2022 roku. Ile będą wynosić?

    Stawki za odholowanie pojazdu w 2022 roku po raz kolejny wzrosną. Ile będą wynosić? Za odholowanie auta osobowego zapłacimy... 588 zł!

    Kupowanie opon samochodowych: o czym pamiętać?

    Kupowanie opon samochodowych to zadanie odpowiedzialne. Ogumienie gwarantuje bowiem bezpieczeństwo. O czym pamiętać w czasie wyboru opon?

    Kredyt hipoteczny a spadek wartości mieszkania

    Kredyt hipoteczny a spadek wartości mieszkania. Czym grozi sytuacja, kiedy po wzięciu kredytu mieszkaniowego (hipotecznego) wartość rynkowa mieszkania spadnie? Czy można się zabezpieczyć przed nieprzewidzianymi sytuacjami, które mogą utrudnić spłatę rat kredytu? Wyjaśnia Prezes UOKiK w ramach kampanii „Policz i nie przelicz się”.