| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Spółki > Odpowiedzialność majątkiem wspólnym małżonków za długi spółki jawnej

Odpowiedzialność majątkiem wspólnym małżonków za długi spółki jawnej

Wspólnik spółki jawnej, co do zasady, odpowiada za długi tej spółki osobiście, całym swoim majątkiem, bez ograniczeń. W przypadku gdy wspólnik takiej spółki pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, dla wierzyciela poszukującego zaspokojenia swojej należności istotnego znaczenia nabierają zasady odpowiedzialności majątkiem wspólnym. Często bowiem egzekucja z majątku osobistego wspólnika nie przynosi spodziewanych efektów. Stosowne czynności wierzyciel powinien zatem podjąć już na etapie dokonywania czynności ze spółką.

Wierzyciel, chcąc rozszerzyć zakres odpowiedzialności na cały majątek wspólny małżonka, powinien uzyskać zabezpieczenie od wspólnika (za zgodą małżonka - art. 41 § 1 k.r.o.) lub bezpośrednio od małżonka. W literaturze wskazuje się w szczególności na poręczenie26 lub poręczenie wekslowe27, gdyż ich ustanowienie nie jest najprostsze i nie wymaga szczególnej formy, ale oczywiście możliwe są wszelkie prawem przewidziane zabezpieczenia, nie tylko osobiste, ale również rzeczowe (hipoteka, zastaw). Prima facie poręczenie za dług spółki przez wspólnika spółki jawnej wydaje się co najmniej niecelowe, skoro i tak odpowiada on za ten dług z mocy art. 22 § 2 k.s.h. Szczegółowe rozważania na temat poręczenia zobowiązania spółki przez jej wspólnika przekraczają ramy niniejszego opracowania. Ograniczę się jedynie do wskazania, iż - udzielając poręczenia - wspólnik zaciąga własny dług względem wierzyciela spółki. Równolegle będą więc funkcjonować dwa reżimy odpowiedzialności wspólnika za cudzy dług: ustawowa, na podstawie art. 22 § 2 k.s.h. oraz umowna, wynikająca z umowy poręczenia. Jako że poręczenie jest czynnością prawną, możliwe będzie uzyskanie zgody małżonka wspólnika na zawarcie umowy poręczenia na podstawie art. 41 § 1 k.r.o., a tym samym sięgnięcie w egzekucji do majątku wspólnego małżonków. Mankamentem takiego rozwiązania jest konieczność uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko wspólnikowi. Nie jest bowiem możliwe nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi wspólnika tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce, nawet gdy małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania. Oczywiście - pozywając wspólnika - należy oprzeć żądanie na odpowiedzialności mającej podstawę w umowie poręczenia, a nie w ustawie. W przypadku poręczenia wekslowego sytuacja jest jeszcze prostsza, gdyż zobowiązanie poręczyciela ma charakter abstrakcyjny i może być dochodzone w postępowaniu nakazowym. Powyższe uwagi dotyczyły sytuacji, gdy poręczycielem jest wspólnik spółki jawnej, zaś jego małżonek jedynie wyraża zgodę na zaciągnięcie zobowiązania. Możliwe jest również poręczenie cywilne lub wekslowe długu spółki przez samego małżonka spółki jawnej. W takim jednak przypadku odpowiedzialność małżonka nie ograniczy się do majątku wspólnego, ale obejmie również majątek osobisty.

W świetle ustaleń, odpowiedzialność za długi spółki wspólnika spółki jawnej ogranicza się do jego majątku osobistego oraz do składników majątku wspólnego określonych w art. 41 § 2 k.r.o. Ewentualna zgoda małżonka na zaciągnięcie zobowiązania przez spółkę jawną bądź wspólnika spółki, jak też na zawarcie umowy spółki, nie powoduje skutku określonego w art. 41 § 1 k.r.o., tj. nie upoważnia wierzyciela spółki do uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi wspólnika. De lege ferenda należy postulować zmiany w przepisach mające na celu ułatwienie sięgnięcia przez wierzyciela spółki do majątku wspólnego wspólnika i jego małżonka (np. przez taką modyfikację art. 41 § 1 k.r.o., aby małżonek mógł wyrazić zgodę również na zobowiązanie, za które drugi małżonek odpowiada z mocy ustawy lub przez wprowadzenie przepisu na kształt art. 41 § 2 k.r.o. in fine, odnoszącego się do udziału małżonka w handlowych spółkach osobowych). W obecnym stanie prawnym wierzyciel, chcąc mieć pewną możliwość sięgnięcia do majatku wspólnego wspólnika spółki jawnej i jego małżonka, powinien zadbać o to już przy dokonywaniu czynności ze spółką. Najłatwiejszym sposobem jest zawarcie ze wspólnikami spółki pozostającymi w związku małżeńskim umowy poręczenia, na zawarcie której zgodę wyrażą małżonkowie tych wspólników. Możliwe jest rozszerzenie odpowiedzialności wspólnika na cały majątek wspólny, w przypadku dokonania przez niego, za zgodą małżonka, osobistego zabezpieczenia długu spółki. Dla realizacji tej odpowiedzialności konieczne jest jednak uzyskanie przez wierzyciela osobnego tytułu egzekucyjnego przeciwko wspólnikowi. Odbieranie zgody od małżonka wspólnika na zaciągnięcie zobowiązania przez spółkę nie zabezpiecza w należyty sposób interesu wierzyciela, podobnie jak zgoda małżonka na zawarcie umowy spółki.

Paweł Bieżuński

aplikant radcowski przy OIRP w Warszawie

 

 

1 Por. A. Kidyba, Handlowe spółki osobowe, tom 1, Zakamycze 2005, s. 161.

2 Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn.zm.), dalej jako k.p.c.

3 Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn.zm.), dalej jako k.s.h.

4 Na temat realizacji odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej patrz P. Bieżuński, Spółka cywilna w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, Prawo Spółek 2011, nr 1, s. 45 i nast.

5 M. Litwińska-Werner [w:] Prawo spółek handlowych, tom 2A (red. S. Włodyka), C.H. Beck 2007, s. 474; na temat długu i odpowiedzialności patrz W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Zarys wykładu, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2003, s. 60 i nast.

6 Nie ma przeszkód, aby wytoczyć powództwo jednocześnie w stosunku do spółki i wspólników.

7 Tak też A. J. Witosz, Odpowiedzialność wspólników spółek osobowych. Przypadki szczególne, LexisNexis 2008, s. 19.

8 Tak samo w przypadku spółki komandytowej na gruncie kodeksu handlowego wypowiedział się A. Kappes, Odpowiedzialność komandytariusza za zobowiązania spółki, Zakamycze 1997, s. 135.

9 Zdaniem P. Tereszkiewicza, Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki jawnej, Oficyna 2008, s. 78, odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej ma charakter ustawowy i jest następstwem zawarcia umowy spółki, a więc obowiązek odpowiedzialności za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli wynika z członkostwa w spółce.

10 Wyrok SN z 29 listopada 2006 r., sygn. akt II CSK 250/06, OSNC 2007, nr 10, poz. 155.

11 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I ACa 726/08, Lex nr 508532.

12 Tak A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Lex/el. 2011, komentarz do art. 22 k.s.h.

13 Ustawa z 25 lutego 1960 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 z późn.zm.), dalej jako k.r.o.

14 J. Pietrzykowski [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz (red. K. Pietrzykowski), C.H. Beck 2010, komentarz do art. 41 k.s.h.

15 P. Bodył-Szymala, M. Wojcieszak, Ustawowy ustrój majątkowy po nowelizacji k.r.o. z perspektywy stosunków prawnych z udziałem banków, cz. 2, Prawo Bankowe 2005, nr 10, s. 31 i nast.

16 Uchwała SN z 12 maja 2005 r., sygn. akt III CZP 21/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 58.

17 A. Stępień, Odpowiedzialność wspólnika pozostającego w związku małżeńskim za zobowiązania spółki jawnej - wybrane zagadnienia, Radca Prawny 2006, nr 6, s. 62-63.

18 Takie rozwiązanie autorka sama jednak ocenia jako kontrowersyjne, A. Stępień, Odpowiedzialność wspólnika pozostającego w związku małżeńskim za zobowiązania spółki jawnej - wybrane zagadnienia, Radca Prawny 2006, nr 6, s. 63.

19 M. Sieradzka, Prawna możliwość nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika będącego wspólnikiem spółki jawnej, Przegląd Prawa Handlowego 2009, nr 10, s. 21.

20 A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Lex/el. 2011, komentarz do art. 31 k.s.h.

21 R. Klimecki, R. Walczak, Odpowiedzialność wspólników handlowych spółek osobowych po nowelizacji prawa rodzinnego, Monitor Prawniczy 2006, nr 19, wersja elektroniczna.

22 Por. G. Gorczyński, Spółka jawna jako podmiot prawa, Oficyna 2009, s. 269.

23 Por. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz (red. H. Dolecki, T. Sokołowski), Lex 2010, komentarz do art. 41 k.r.o.

24 Szerzej o przedsiębiorstwie w znaczeniu przedmiotowym patrz P. Bieżuński, Aport przedsiębiorstwa do spółki prawa handlowego - wybrane zagadnienia, Prawo Spółek 2009, nr 7-8, s. 55 i nast.

25 Por. A. Stępień, Odpowiedzialność wspólnika pozostającego w związku małżeńskim za zobowiązania spółki jawnej - wybrane zagadnienia, Radca Prawny 2006, nr 6, s. 64; A. J. Witosz, Odpowiedzialność wspólników spółek osobowych. Przypadki szczególne, LexisNexis 2008, s. 261.

26 W. Górecki, Odpowiedzialność małżonków za zobowiązania handlowych spółek osobowych - próba rozwiązania problemu, część II, Przegląd Prawa Handlowego 2008, nr 2, s. 43 i nast.

27 G. Gorczyński, Spółka jawna jako podmiot prawa, Oficyna 2009, s. 269.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Bernard Waszczyk

Analityk rynku funduszy inwestycyjnych Open Finance.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »