| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Spółki > Jak przeciwdziałać rozwiązaniu spółki osobowej w postępowaniu gospodarczym

Jak przeciwdziałać rozwiązaniu spółki osobowej w postępowaniu gospodarczym

W postępowaniu o rozwiązanie spółki przez sąd z ważnych powodów, nie jest możliwe wystąpienie przez drugiego wspólnika z powództwem wzajemnym o przyznanie mu majątku spółki celem kontynuowania jej działalności w formie przedsiębiorstwa jednoosobowego.

Rozwiązaniem umożliwiającym wspólne ich rozpoznanie, a także rozstrzygnięcie może być stosowanie art. 219 k.p.c.

Przepisy kodeksu spółek handlowych1 regulują kilka odrębnych instytucji prawnych pozwalających na rozwiązanie spółki jawnej przez sąd. Jedna z nich prowadzi do likwidacji spółki (art. 63 k.s.h.), druga natomiast do przejęcia majątku dwuosobowej spółki jawnej przez jednego ze wspólników (art. 66 k.s.h.). Na mocy zawartych w dalszych przepisach kodeksu odesłań, instytucje te znajdują zastosowanie także do dwuosobowych spółek partnerskich oraz spółek komandytowych (art. 89 k.s.h., art. 103 k.s.h.). Nie jest natomiast możliwe stosowanie tych przepisów do rozwiązania spółki komandytowo-akcyjnej, bowiem w tym zakresie należy stosować przepisy o spółce akcyjnej (art. 150 § 1 k.s.h.)2.

Obie instytucje nie są od siebie zależne, stąd mogą być stosowane odrębnie. Istnieje wszakże możliwość rozwiązania spółki w trybie art. 63 § 1 k.s.h. oraz następnie przeprowadzenie postępowania o przejęcie majątku spółki przez jednego z jej dwóch wspólników z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem. Ze względu na odmienne konsekwencje zastosowania każdego ze wskazanych przepisów, łączne ich zastosowanie może stanowić ostatni sposób na zachowanie przedsiębiorstwa spółki. Niniejszy artykuł poświęcony został analizie możliwości stosowania obu instytucji w postępowaniu gospodarczym. Wcześniej w niezbędnym zakresie zostaną omówione przepisy art. 63 § 1 oraz art. 66 k.s.h.

Rozwiązanie spółki

Każdy ze wspólników z ważnych powodów może żądać rozwiązania spółki przez sąd (art. 63 § 1 k.s.h.). Prawomocne orzeczenie sądu prowadzi zatem do unicestwienia bytu prawnego spółki i jej przedsiębiorstwa (art. 58 pkt 6 k.s.h.). W doktrynie podnosi się, że przedmiotowa instytucja znajduje zastosowanie jedynie do spółek składających się z trzech lub więcej wspólników, natomiast do spółek dwuosobowych należy stosować art. 66 k.s.h.3. Podzielam jednak pogląd, iż art. 63 § 1 k.s.h. może być stosowany również do spółek dwuosobowych. Jak słusznie bowiem zauważa Eligiusz Krześniak, wspólnik występujący z powództwem nie musi być zainteresowany przejmowaniem jej majątku, a taki tryb rozwiązania przewiduje art. 66 k.s.h.4. Wyłączenie stosowania art. 63 § 1 k.s.h. do spółek dwuosobowych uniemożliwiałoby zatem proste rozwiązanie spółki przez sąd, bez orzekania o pozostałym po niej majątku.

Kodeks nie wprowadza katalogu ważnych powodów, ani nie definiuje tego pojęcia w inny sposób. Przyjmuje się, że zastosowanie tego przepisu uzasadniają okoliczności, które uniemożliwiają lub utrudniają dalsze prowadzenie działalności spółki5, bądź czynią je niecelowym lub bezprzedmiotowym6. Ze względu na brak orzecznictwa Sądu Najwyższego w tym zakresie, pomocniczo stosuje się wskazówki wynikającej z orzeczeń poświęconych innym typom spółek, w szczególności spółce z o.o. Tytułem przykładu należy wskazać na brak wzajemnego zaufania i zły stosunek wspólników uniemożliwiający współpracę jako ważną przyczynę rozwiązania spółki z o.o.7. Ważna przyczyna może zachodzić również wówczas, gdy spółka z o.o. traci zdolność do działania w wyniku trwałego konfliktu między wspólnikami o zrównoważonej liczbie głosów, a także gdy wspólnik jest ciągle pozbawiony istotnych uprawnień przez innych wspólników dysponujących większością głosów8.

Ważne powody mogą dotyczyć wspólników, bądź nie być związane z żadnym z nich. Mogą one być zawinione, tj. wynikające z zachowania jednego ze wspólników (np. naruszenie istotnych postanowień umowy spółki, bądź zaniedbywanie obowiązków), a także od niego niezależne (np. ciężka choroba). Nie jest również wykluczone, aby z powództwem o rozwiązanie spółki wystąpił wspólnik, po którego stronie istnieje powód jej rozwiązania. Jednak w zależności od okoliczności zasadne mogłoby być oddalenie powództwa na podstawie art. 5 kodeksu cywilnego9. Do oddalenia powództwa może doprowadzić również fakt ustania ważnej przyczyny w trakcie trwania procesu10.

W postępowaniu w sprawie rozwiązania spółki z ważnych powodów muszą wziąć udział wszyscy wspólnicy, co przy spółkach dwuosobowych jest jedyną możliwością (jeden wspólnik jest powodem, drugi zaś pozwanym). Wyrok rozwiązujący spółkę jest konstytutywny i wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc). Podstawowym skutkiem jest konieczność przeprowadzenia likwidacji spółki, jeżeli wspólnicy nie uzgodnią innego sposobu zakończenia jej działalności (art. 58 pkt 6 w zw. z art. 67 § 1 k.s.h.).

Przyznanie majątku spółki

W przypadku gdy powód rozwiązania spółki zaistnieje po stronie tylko jednego ze wspólników, sąd może przyznać drugiemu wspólnikowi prawo do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem.

Przepis ten nie posługuje się znanym już, chociażby z art. 63 § 1 k.s.h., pojęciem „ważnych powodów”. Wskazuje jedynie, że po stronie jednego ze wspólników ma zaistnieć „powód rozwiązania spółki”. Bez wątpienia zatem przepis ten znajduje zastosowanie do szerszego kręgu sytuacji, niż tylko opisane w art. 63 k.s.h. Mogą to być wszelkie powody, które - z jednej strony - prowadzą do rozwiązania spółki z drugiej zaś - dotyczą wyłącznie jednego ze wspólników. Będą nimi zatem również przyczyny wskazane w art. 58 pkt 4 i 5 k.s.h.11. Mogą nimi także być niektóre przyczyny wskazane w umowie spółki, jeżeli odnoszą się tylko do jednego wspólnika.

Podobnie jak w postępowaniu opartym o art. 63 § 1 k.s.h., także i w omawianym postępowaniu udział biorą wszyscy wspólnicy spółki, a wyrok ma charakter konstytutywny i wywołuje skutek ex nunc. Inne są wszakże konsekwencje zastosowania każdej z instytucji. Wspólnik opierający swoje powództwo na art. 66 k.s.h. przejmuje, w razie jego uwzględnienia, majątek spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, a co najważniejsze bez likwidacji przedsiębiorstwa spółki. Wspólnik przejmujący może kontynuować działalność gospodarczą prowadzoną dotychczas przez spółkę w formie jednoosobowego przedsiębiorstwa wpisanego do Ewidencji Działalności Gospodarczej. Nie jest również wykluczone wniesienie przejętego przedsiębiorstwa do innej spółki. Dotychczasowa spółka jawna ulega rozwiązaniu i podlega wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Wspólnikowi występującemu ze spółki przysługuje natomiast roszczenie o dokonanie rozliczenia w trybie art. 65 k.s.h. oraz wypłatę obliczonego na tej podstawie udziału kapitałowego. Rozliczenie się wspólników nie stanowi wszakże warunku przejęcia majątku przez jednego z nich12.

Tryb postępowania

Przebieg postępowań sądowych we wskazanym powyżej zakresie jest zależny nie tylko od intencji każdego ze wspólników, ale także od ich konfiguracji procesowej. W przypadku, kiedy powodem jest wspólnik, po stronie którego nie zachodzą powody wykluczenia ze spółki, sytuacja jest dość klarowna, może on bowiem:

1) żądać samego tylko rozwiązania spółki przez sąd w trybie art. 63 § 1 k.s.h. - w sytuacji gdy nie jest on zainteresowany przejęciem majątku spółki i kontynuowaniem działalności jej przedsiębiorstwa,

2) domagać się przyznania mu majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem, wskazując na powód leżący po stronie drugiego ze wspólników; powód ten może być wykazany uprzednio w trybie art. 63 § 1 k.s.h. albo wykazany bezpośrednio w postępowaniu w przedmiocie przyznania majątku spółki.

Teoretycznie sytuacja procesowa tego wspólnika powinna być analogiczna, w przypadku gdy powodem jest wspólnik, po którego stronie występuje przyczyna rozwiązania spółki. W pierwszej sytuacji mógłby bowiem również żądać rozwiązania spółki, a spór ograniczyłby się wtedy do wykazania oraz określenia ważnego powodu oraz określenia wspólnika, po którego stronie ów ważny powód występuje.

Sytuacja komplikuje się natomiast, jeżeli powód domaga się jedynie rozwiązania spółki w trybie art. 63 § 1 k.s.h., a pozwany zamierza kontynuować dalej jej działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa jednoosobowego. Przyczynę komplikacji stanowią przepisy o sądowym postępowaniu gospodarczym, które znajdują zastosowanie także do spraw o rozwiązanie spółki (art. 4791 § 2 pkt 1 k.p.c.)13. Chodzi tu konkretnie oart. 47914 § 3 k.p.c., który stanowi, że powództwo wzajemne w sprawach gospodarczych jest niedopuszczalne. Pozwany wspólnik, który zamierzałby przejąć majątek spółki w trybie art. 66 k.s.h., nie może zgłosić zatem takiego roszczenia bezpośrednio w postępowaniu opartym na roszczeniu drugiego ze wspólników, które wynika z art. 63 § 1 k.s.h.

Na marginesie należy dodać, że podobna sytuacja wystąpiłaby w postępowaniu, w którym jeden ze wspólników domagałby się rozwiązania spółki, zaś pozostali wspólnicy chcieliby przeciwstawić mu żądanie wykluczenia wspólnika-powoda w myśl art. 63 § 2 k.s.h. Przepisu tego sąd nie może bowiem zastosować z urzędu, a wniosek pozostałych wspólników, o którym w nim mowa, może przybrać na gruncie procesowym jedynie postać pozwu wzajemnego albo odrębnego powództwa14.

Proponowanym w doktrynie rozwiązaniem mającym umożliwić rozpoznanie obu roszczeń w jednym postępowaniu jest ich połączenie do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia w trybie art. 219 k.p.c.

Zastosowanie art. 219 k.p.c.

Zastosowanie art. 219 k.p.c. wymaga kumulatywnego wystąpienia kilku okoliczności procesowych, które na gruncie omawianych instytucji prawa handlowego przedstawiają się w następujący sposób:

1) muszą toczyć się odrębne postępowania, a zatem w obu sprawach musi dojść przynajmniej do doręczenia pozwu drugiej stronie (art. 192 k.p.c.) - jedno postępowanie dotyczyć będzie rozwiązania spółki w trybie art. 63 § 1 k.s.h., drugie zaś przyznania majątku spółki wspólnikowi przejmującemu,

2) obie sprawy muszą się toczyć przed tym samym sądem - spełnienie tego warunku gwarantuje art. 40 k.p.c., który określa wyłączną właściwość sądu siedziby spółki do rozpoznawania spraw wynikających z jej stosunków,

3) sprawy te są ze sobą w związku lub mogły być objęte jednym pozwem - związek obu spraw nie powinien budzić wątpliwości, bowiem oba postępowania nakierowane są na zakończenie bytu prawnego spółki, a także uzależniają uwzględnienie powództwa od istnienia ważnych powodów (art. 63 § 1 k.s.h.), bądź powodów rozwiązania spółki (art. 66 k.s.h.). Oba powództwa mogłyby zostać objęte również jednym pozwem (art. 191 k.p.c.), jeżeli łączna wartość przedmiotu sporu obu spraw nie spowodowałaby zmiany właściwości rzeczowej sądu.

Łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie obu spraw uzasadnione jest również w świetle zasady ekonomiki procesowej15, postępowanie dowodowe w obu sprawach będzie bowiem nakierowane na te same okoliczności. Dodatkowo oba roszczenia zostają rozstrzygnięte jednocześnie, co skraca czas niezbędny do definitywnego rozliczenia się wspólników, a także czas niepewności prawnej związanej z brakiem przesądzenia o sposobie zadysponowania majątkiem pozostałym po spółce. Ponadto taki sposób postępowania uzasadniony jest tym, że wyroki zapadłe na podstawie każdego z przepisów wywołują skutki:

1) częściowo zbieżne - w zakresie rozwiązania spółki,

2) częściowo przeciwstawne - wyrok zgodny z art. 63 § 1 k.s.h. stanowi przyczynę wszczęcia postępowania likwidacyjnego, natomiast orzeczenie wydane na podstawie art. 66 k.s.h. prowadzi do przejęcia majątku spółki przez jednego ze wspólników bez konieczności przeprowadzania likwidacji. Brak konieczności przeprowadzania postępowania likwidacyjnego w przypadku skorzystania z normy wynikającej z art. 66 k.s.h. uzasadniony jest tym, że przedsiębiorstwo spółki będzie dalej funkcjonować w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej wspólnika przejmującego. Nie ma zatem faktycznego uzasadnienia dla zakończenia bieżących interesów spółki.

W szczególności istotny jest przeciwstawny charakter niektórych skutków prawnych obu orzeczeń. Drugi ze wskazanych wyroków ma bowiem zapobiegać likwidacji przedsiębiorstwa spółki, do którego prowadzi pierwsze rozstrzygnięcie. Jednoczesne rozpoznanie obu spraw zakończone wydaniem wyroku łącznego uniemożliwia zaistnienie w obrocie prawnym orzeczenia stanowiącego podstawę do wszczęcia postępowania likwidacyjnego (art. 63 § 1 w zw. z art. 58 pkt 6 w zw. z art. 67 k.s.h.).

Połączenie spraw dokonywane jest w drodze postanowienia sądu i wywiera skutek jedynie techniczny, tj. nie oznacza powstania jednej nowej sprawy, a każda z połączonych spraw zachowuje samodzielność, wymagającą odrębnego rozstrzygnięcia. W obu sprawach może zostać wszakże wydany jeden wyrok (wyrok łączny)16. Obie sprawy rozpoznawane są pod jedną sygnaturą stanowiącą dotychczasowe oznaczenie sprawy, która wpłynęła do sądu jako pierwsza, również akta obu spraw zostają połączone17.

Omawiany art. 219 k.p.c. pozostawia sądowi ocenę istnienia przesłanek uzasadniających połączenie kilku rozpoznawanych przed nim spraw. Dyskrecjonalna władza sądu przejawia się w tym przypadku na dwóch płaszczyznach. Sąd może bowiem:

1) zarządzić połączenie oddzielnych spraw przed nim zawisłych,

2) zdecydować o połączeniu tych spraw bądź tylko do łącznego rozpoznania, bądź do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wniosek wspólnika występującego z roszczeniem opartym na normie wynikającej z przepisu art. 66 k.s.h. o łączne rozpoznanie jego powództwa z powództwem drugiego wspólnika domagającego się wyłącznie rozwiązania spółki w trybie art. 63 § 1 k.s.h., może zostać zatem:

1) oddalony w całości, albo

2) oddalony w części co do łącznego rozstrzygnięcia obu spraw - w tym przypadku sąd poprzestałby na łącznym ich rozpoznaniu.

W świetle powyższego niezwykle istotne jest, że na postanowienie sądu w ww. zakresie nie przysługuje zażalenie, zarówno wtedy, gdy sąd uwzględni wniosek, jak i wtedy, gdy go oddali w całości, bądź w części18.

Zawieszenie postępowania w przedmiocie przejęcia majątku spółki

W przypadku oddalenia wniosku w całości należy oczekiwać, że sąd (skład sędziowski) rozpoznający drugą ze spraw, tj. sprawę, która miała zostać połączona ze sprawą uprzednio zawisłą, wyda postanowienie o zawieszeniu postępowania do czasu rozstrzygnięcia pierwszej sprawy (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Dla wspólnika pragnącego przejąć majątek spółki oznacza to przede wszystkim konieczność oczekiwania na zakończenie postępowania w przedmiocie rozwiązania spółki z ważnych powodów. Dodatkowo, wspólnik ten powinien doprowadzić do wykazania w toczącym się procesie, że ważne powody rozwiązania spółki leżą jedynie po stronie powoda, bądź nie występują wcale. Tylko tego rodzaju rozstrzygnięcia mogą zapewnić temu wspólnikowi pozytywne dla niego rozstrzygnięcie drugiej ze spraw.

Należy przy tym pamiętać, że w przypadku oddalenia powództwa o rozwiązanie spółki z ważnych powodów, wspólnik domagający się przyznania mu majątku spółki, musi wykazać, w drugim z postępowań sądowych, istnienie po stronie pozwanego wspólnika innych okoliczności uzasadniających rozwiązanie spółki (vide wyjaśnienia w rozdziale „Przyznanie majątku spółki”).

Na marginesie należy wskazać, że w razie wyklarowania się stanu faktycznego w sprawie o rozwiązanie spółki, sąd rozpoznający powództwo o przyznanie majątku spółki, może z urzędu podjąć je i rozstrzygnąć jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku zapadłego w pierwszej ze spraw (art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c.). Rozstrzygnięcie drugiej ze spraw zależeć będzie od okoliczności pierwszej z nich. Przykładowo ustalenie w sprawie o rozwiązanie spółki, że ważne powody występują tylko po stronie pozwanego, skutkować będzie oddaleniem jego powództwa o przyznanie mu majątku spółki.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Krzysztof Kubarski

Ekspert Kredytowy Salomon Finance

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »