| INFORFK | INFORRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Spółki > Podstawa prawna rozwiązania z ważnego powodu spółki jawnej składającej się z dwóch wspólników

Podstawa prawna rozwiązania z ważnego powodu spółki jawnej składającej się z dwóch wspólników

W obrocie działa wiele dwuosobowych spółek handlowych, w tym zwłaszcza spółek jawnych. Konflikty w takich spółkach prowadzą z reguły do zakończenia ich działalności. Ze względu na silną polaryzację interesów wspólników, rozwiązanie spółki następuje w tym przypadku zazwyczaj przez sąd z ważnego powodu. 


Powstaje wówczas często spór, czy sprawa ta podlega art. 66 czy 63 kodeksu spółek handlowych1. Jego wyjaśnienie jest istotne przede wszystkim z punktu widzenia sytuacji procesowej stron postępowania w powyższej sprawie.

Artykuł 63 § 1 k.s.h. przyznaje każdemu wspólnikowi spółki jawnej prawo domagania się rozwiązania spółki przez sąd z ważnych powodów. Natomiast art. 66 k.s.h. odnosi się do spółki dwuosobowej, a przy tym do przypadku, gdy przyczyna rozwiązania takiej spółki zachodzi w osobie tylko jednego wspólnika. W takiej sytuacji drugi wspólnik może dochodzić przed sądem przejęcia majątku spółki w zamian za rozliczenie się z pierwszym wspólnikiem na zasadach właściwych dla przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej.

29.90 złPodróże służbowe - Raporty INFOR - PDF

W obrocie prawnym pojawia się wiele wątpliwości dotyczących stosowania powołanych przepisów. Główna z nich ma jednak charakter wstępny, wyjściowy. Dotyczy w ogóle stosunku art. 66 do 63 k.s.h. Widać to na tle praktyki, w której dochodzi do rozbieżności już co do podstawy prawnej sądowego rozwiązania dwuosobowej spółki jawnej. Wspólnik, wnoszący wówczas powództwo o rozwiązanie na podstawie art. 63 k.s.h., twierdzi, że w sprawie tej właściwy jest powołany przepis. Zaprzecza zastosowaniu do wymienionego przypadku art. 66 k.s.h. Choć przepis ten odnosi się bezpośrednio do spółki jawnej składającej się z dwóch wspólników, to dotyczy sytuacji wyjątkowej. Wchodzi w grę tylko wtedy, gdy powody rozwiązania takiej spółki obciążają tylko jednego ze wspólników. Tymczasem, podobnego ograniczenia brak w art. 63 k.s.h. Ponadto, stosowanie zamiast niego art. 66 k.s.h. miałoby w tym przypadku trudne do zaakceptowania konsekwencje. Uniemożliwiałoby rozwiązanie spółki jawnej przez sąd z ważnych powodów, jeśli zachodziłyby one po stronie obydwu wspólników. Zarazem pozbawiałoby wspólnika, po którego stronie nie zachodzą takie powody, żądania rozwiązania spółki przez sąd, jeśli nie byłby on równocześnie zainteresowany przejęciem majątku spółki. Zastosowanie art. 63 k.s.h. pozwala też wspólnikowi uchronić się przed konsekwencjami pokonywania wspomnianych trudności przez uciekanie się do wypowiedzenia umowy spółki. Dzięki temu nie musi się on narażać na oddanie majątku spółki w ręce drugiego wspólnika i związane z tym rozliczenie według zasad określonych w art. 65 k.s.h. Natomiast drugi wspólnik, w reakcji na wskazane powództwo, wytacza z reguły powództwo wzajemne. Opiera je na art. 66 k.s.h., przekonując, że tylko ten przepis może być podstawą prawną w powyższej sytuacji. Taką podstawą nie może być art. 63 k.s.h., ponieważ nie dotyczy rozwiązania dwuosobowej spółki jawnej. Rozwiązanie tego rodzaju spółki, i to z jakiejkolwiek przyczyny, w tym przez sąd z ważnych powodów, podlega więc art. 66 k.s.h. jako przepisowi szczególnemu.

Powyższy problem jest przedmiotem niniejszego opracowania. Sprowadza się on do pytania, czy w sprawie o sądowe rozwiązanie dwuosobowej spółki jawnej art. 66 k.s.h. stanowi lex specialis w stosunku do art. 63 k.s.h. Rozstrzygnięcie tego problemu ma poważne konsekwencje praktyczne. Przekłada się na wzajemne pozycje stron sporu. Wpływa przez to na taktykę procesową. Determinuje także w niektórych przypadkach samą możliwość rozwiązania wymienionej spółki.

W nauce silnie zaznaczona jest opinia, zgodnie z którą do rozwiązania dwuosobowej spółki jawnej przez sąd z ważnego powodu stosuje się art. 66 k.s.h., z wyłączeniem art. 63 k.s.h. Pogląd ten jest wyrażany przez licznych autorów, w tym zwłaszcza twórców tych przepisów. Jest on uznawany za kontynuację koncepcji, sformułowanej na tle art. 121 w zw. z art. 118 kodeksu handlowego z 1934 r. (k.h.), będących odpowiednikami omawianych przepisów k.s.h. Także ta koncepcja pochodzi m.in. od autorów, będących z kolei twórcami poprzedniej kodyfikacji. Zakłada ona, że art. 63 k.s.h. odnosi się do spółek składających się z trzech lub więcej wspólników. Do spółek mających tylko dwóch wspólników ma bowiem zastosowanie art. 66 k.s.h.2.

Cytowane założenie, podawane w komentarzach przedwojennych względem relacji między art. 118 i 121 k.h., było odtwarzane w wielu komentarzach współczesnych3. Jest ono też powtarzane w aktualnych opracowaniach na tle powołanych przepisów k.s.h.4. W opracowaniach tych wyjaśnia się, że art. 66 k.s.h. jest przepisem szczególnym, regulującym rozwiązanie i ustanie dwuosobowej spółki jawnej w sposób odmienny od reguł ogólnych, które odnoszą się do wieloosobowych spółek handlowych. Znajduje on zastosowanie, w przypadkach gdy spółka jawna składa się z dwóch wspólników w chwili zaistnienia powodu rozwiązania spółki5. Przepis ten zatem w sposób szczególny reguluje spółkę dwuosobową, w której jeden ze wspólników wystąpił przeciwko drugiemu z powództwem o jej rozwiązanie6.

Dużej części cytowanych wypowiedzi towarzyszą jednak dalsze twierdzenia. W ich świetle, wypowiedzi te wydają się prowadzić do innego poglądu niż ten, jaki jest z nich tradycyjnie wyprowadzany. W szczególności widać to na tle stanowiska odwołującego się do opinii z komentarzy przedwojennych. Sposób cytowania tych opinii jest dość ogólny i może prowadzić do pewnych nieścisłości. Otóż, poza opiniami wskazanymi wprost w omawianej kwestii, we wspomnianych komentarzach poczyniono dodatkowe uwagi, dotyczące stosowania przepisów odpowiadających analizowanej regulacji k.s.h. Z uwag tych wynika, że art. 121 k.h. (obecnie art. 66 k.s.h.) stosuje się także do spółek składających się z więcej niż dwóch wspólników, a w każdym razie zawsze wtedy, gdy jeden wspólnik chce pozostałych wykluczyć ze spółki i przejąć majątek7. Oznaczałoby to, że wymieniony przepis został uznany za szczególny wobec art. 118 § 2 k.h. (obecnie art. 63 § 2 k.s.h.), a nie wobec całości regulacji art. 118 k.h.

To samo dotyczy opinii innych komentatorów przedwojennych, którzy przyjęli, że - w przypadku zastosowania wskazanego przepisu - wspólników musi być co najmniej trzech, gdyż gdyby było dwóch i przyczyna rozwiązania zachodziła w osobie jednego, sąd postępowałby według art. 121 k.h.8. O takim sensie cytowanych opinii przekonuje też dalsza część odwołującego się do nich stanowiska autorów współczesnych. Wyjaśniają oni, że - zgodnie z tymi opiniami - art. 66 k.s.h. normowałby więc jeden szczególny przypadek zastosowania art. 63 § 2 k.s.h., a mianowicie przypadek spółki składającej się tylko z dwóch wspólników9. Dodatkowo, w innym miejscu swoich wypowiedzi autorzy ci zaznaczają, że wspólnik powinien zgłosić żądanie zastosowania art. 66 k.s.h. w drodze wytoczenia powództwa przeciwko wspólnikowi ustępującemu ze spółki lub powództwa wzajemnego w procesie o rozwiązanie spółki na podstawie art. 63 k.s.h.10. Wskazanie zwłaszcza na powództwo wzajemne potwierdza, że wspomniani autorzy dopuszczają zastosowanie art. 63 k.s.h. do spółki dwuosobowej, traktując art. 66 k.s.h. jako przepis wobec niego szczególny tylko co do jednego z elementów jego regulacji.

Również wypowiedzi innych współczesnych autorów przemawiają za tym, że ogólnie wyrażany w nich pogląd o zastosowaniu art. 66 k.s.h. (art. 121 k.h.) - jako wyłączającym zastosowanie art. 63 k.s.h. (art. 118 k.h.) - nie powinien być rozumiany dosłownie. Pokazuje to m.in. opinia, w myśl której, jeśli w spółce jawnej ważny powód jej rozwiązania zachodzi w osobach niektórych wspólników, sąd może orzec, iż występują oni ze spółki, ale w spółce składającej się z dwóch wspólników, w której miałby wówczas zostać tylko jeden wspólnik, należy odpowiednio zastosować art. 66 k.s.h. (art. 121 k.h.)11. Jeszcze bardziej wymowne w analizowanym aspekcie jest twierdzenie, zgodnie z którym art. 121 k.h. nie ma zastosowania, gdy obaj wspólnicy dają powód do rozwiązania spółki12.

To trafne spostrzeżenie uświadamia nie tylko, że art. 66 k.s.h. może być kojarzony, przeciwstawiany i kwalifikowany jako lex specialis jedynie wobec art. 63 § 2 k.s.h.13. Prowadzi bowiem także do generalnego wniosku, że pod względem rozwiązania z ważnego powodu dwuosobowa spółka jawna podlega ogólnym zasadom, określonym w art. 63 § 1 i 3 k.s.h. Przepis ten stosuje się zarówno do spółek jawnych składających się z trzech lub więcej wspólników, jak i do składających się tylko z dwóch wspólników14. Natomiast art. 66 k.s.h. normuje jedną szczególną sytuację dotyczącą rozwiązania spółki dwuosobowej. Dotyczy jej rozwiązania z ważnego powodu, jak i z innych przyczyn. Przede wszystkim jednak w relacji do art. 63 k.s.h. może być przeciwstawiony jedynie jego postanowieniu z § 2. Postanowienie to odnosi się tylko do rozwiązania spółki z ważnego powodu, ale ponadto przewiduje w tym przypadku wyjątkową konstrukcję prawną. Ponieważ zastosowanie tej konstrukcji nie jest możliwe w spółce dwuosobowej, jej alternatywę stanowi mechanizm ustanowiony w art. 66 k.s.h.15. Dlatego powołane przepisy są zestawiane ze sobą według reguły lex specialis derogat legi generali.

Dokładniejsza analiza stanowiska nauki w przedmiotowej kwestii pozwala więc stwierdzić, że - zgodnie z tym stanowiskiem - do rozwiązania z ważnego powodu dwuosobowej spółki jawnej stosuje się przede wszystkim art. 63 § 1 k.s.h. O trafności takiego rozstrzygnięcia przekonuje kilka argumentów. W szczególności, warunkiem rozwiązania spółki jawnej na podstawie wymienionego przepisu jest wykazanie przez wspólnika, wnoszącego powództwo w tej sprawie, że ważny powód wystąpił po stronie drugiego wspólnika lub przynajmniej po stronie ich obydwu. W razie wyłączenia zastosowania tego przepisu do spółki dwuosobowej i poddania jej rozwiązania przez sąd jedynie trybowi przewidzianemu w art. 66 k.s.h. dochodziłoby zatem do ograniczenia w jej rozwiązaniu z ważnego powodu. Takie rozwiązanie nie byłoby możliwe i to w żadnym przypadku, w którym ważny powód zachodził po stronie obydwu wspólników.

Za powyższym stanowiskiem przemawia też spostrzeżenie, że nawet w sytuacji, kiedy ważny powód zachodzi tylko po stronie jednego wspólnika, nie zawsze drugi wspólnik jest zainteresowany przejęciem majątku spółki16. Oznacza to, że - wbrew sugestii wynikającej z art. 66 k.s.h. - przepis ten nie ma zastosowania do dwuosobowej spółki jawnej w omawianym przypadku.

Dalszym przekonującym argumentem jest systematyka omawianych przepisów. Wskazuje ona na zasadę, że warunkiem zastosowania art. 66 k.s.h. i przyznania majątku spółki jednemu ze wspólników dwuosobowej spółki jawnej jest uprzednie zastosowanie art. 63 § 1 k.s.h. Najpierw bowiem należy stwierdzić, że ważny powód, jako przyczyna rozwiązania spółki, zachodzi w osobie tylko jednego wspólnika. Dopiero na tej podstawie możliwe jest dochodzenie przed sądem przez drugiego wspólnika przyznania mu majątku spółki w zamian za rozliczenie się ze wspólnikiem. Taka relacja między dyskutowanymi przepisami znajduje oparcie w odnoszeniu się art. 66 k.s.h. do wszystkich przyczyn rozwiązania wspomnianej spółki, a nie tylko do jej rozwiązania z ważnego powodu. Każda z tych przyczyn musi zatem poprzedzać przyznanie majątku jednemu ze wspólników.

Autor:

Źródło:

Prawo Spółek

Zdjęcia


Controlling i Rachunkowość Zarządcza189.00 zł

POLECANE ARTYKUŁY

TERMINARZ

PAŹ23
TydzieńPWŚCPSN
40293012345
416789101112
4213141516171819
4320212223242526
4427282930310102

Ostatnio na forum

Narzędzia przedsiębiorcy

Eksperci infor.pl

Piotr Skórski

Prawnik

Zostań ekspertem Infor.pl »