| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Spółki > Osobiste uprawnienia wspólników i akcjonariuszy w spółkach kapitałowych

Osobiste uprawnienia wspólników i akcjonariuszy w spółkach kapitałowych

Uprawnienia osobiste wspólnika albo akcjonariusza spółki kapitałowej stanowią kategorię szczególnych uprawnień indywidualnych, które mogą zostać przyznane konkretnej osobie w umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością albo statucie spółki akcyjnej.

Przyznanie uprawnień osobistych akcjonariuszom statut może uzależniać od dokonania oznaczonych świadczeń, upływu terminu lub ziszczenia się warunku (art. 354 § 2 k.s.h.). Jak już wcześniej wspomniano, zasadę tę można analogicznie stosować w przypadku przyznania uprawnień osobistych wspólnikom spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Oznaczone świadczenia mogą mieć w szczególności charakter pieniężny i mogą przybrać postać świadczenia jednorazowego, jak i świadczeń okresowych.

Jeżeli chodzi o świadczenia pieniężne akcjonariusza, to należy wskazać, że przepisy kodeksu spółek handlowych posługują się na oznaczenie dodatkowych świadczeń pieniężnych od akcjonariuszy terminem „dopłaty”, co wynika z art. 396 § 3 k.s.h. Zgodnie ze wspomnianym przepisem, dopłaty, które akcjonariusze uiszczają w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień ich dotychczasowym akcjom, przelewa się do kapitału zapasowego, jednak środki te mogą zostać także wykorzystane na wyrównanie nadzwyczajnych odpisów lub strat. Artykuł 396 § 3 k.s.h. posługuje się określeniem dopłat za przyznanie szczególnych uprawnień akcjom - co odnosi się de facto jedynie do akcji uprzywilejowanych. W związku z powyższym, można się także zastanowić, czy w przypadku dodatkowych świadczeń pieniężnych w zamian za przyznanie uprawnień osobistych, zastosowanie znajduje art. 396 § 3 k.s.h. W literaturze kwestia ta nie jest rozstrzygana jednolicie. Z jednej strony - wskazuje się, iż chodzi tutaj nie tylko o dopłaty za szczególne uprawnienia wynikające z akcji uprzywilejowanych w rozumieniu art. 351 § 3 k.s.h., ale również o dopłaty za szczególne uprawnienia przyznane osobiście akcjonariuszom w rozumieniu art. 354 § 2 k.s.h.31. Z drugiej jednak strony - reprezentowane jest także stanowisko, iż świadczenia pieniężne nie zasilają kapitału zapasowego, gdyż ten może być zasilany - poza innymi przypadkami określonymi w ustawie - wyłącznie środkami pieniężnymi uiszczonymi przez akcjonariuszy w zamian za szczególne uprawnienia przypisane do akcji32, nie zaś w zamian za uprawnienia osobiste, co zgodne jest z kolei w literalnym brzmieniem art. 396 § 3 k.s.h.

Moim zdaniem, świadczenia pieniężne wnoszone przez akcjonariuszy w zamian za przyznanie im uprawnień osobistych mogą przybrać dwojaki charakter, co potwierdza dopuszczalność wnoszenia dopłat w zamian za uprawnienia osobiste na kapitał zapasowy. Za dopuszczalne należy uznać ukształtowanie tych świadczeń jako agio, czyli ustanowienie wyższej ceny emisyjnej akcji dla akcjonariusza, któremu przyznaje się dodatkowo uprawnienia osobiste. Dopuszczalne jest także oznaczenie świadczeń pieniężnych jako dopłat, niezależnie od kwoty, jaką akcjonariusz musi wpłacić w zamian za objęte akcje, przy czym kwota ta może być zapisana w kapitale zapasowym spółki. Przyjmując interpretację, zgodnie z którą na kapitał zapasowy przelewa się tylko dopłaty za szczególne uprawnienia wynikające z akcji, to świadczenie akcjonariusza w zamian za uprawnienie osobiste byłoby księgowane na kapitale zapasowym, jeżeli przybrałoby postać agio, natomiast nie mogłoby zostać zaksięgowane na tym kapitale, jeżeli przybrałoby formę dopłat.

W moim przekonaniu, treść art. 396 § 3 k.s.h. nie wskazuje wcale, aby dopłaty akcjonariuszy za uprawnienia osobiste nie mogłyby być księgowane na kapitale zapasowym. Stanowi jedynie zasady dysponowania kwotami pochodzącymi z dopłat akcjonariuszy za przywileje akcyjne, gdyż mogą zostać umieszczone na kapitale zapasowym spółki, ale mogą być również wykorzystane na pokrycie nadzwyczajnych odpisów lub strat. Natomiast kwoty pochodzące od akcjonariuszy posiadających uprawnienia osobiste mogą zostać również zaksięgowane na kapitale zapasowym, gdyż przepis ten nie wskazuje, że wymienione w nim kwoty są wyłącznym źródłem tworzenia kapitału zapasowego. Skoro art. 396 k.s.h. nie wskazuje, gdzie mają zostać umieszczone kwoty pochodzące z dopłat akcjonariuszy w zamian za uprawnienia osobiste, dopuszczalne jest ich zapisanie zarówno na kapitale zapasowym, jak i kapitałach (funduszach) rezerwowych.

Charakter prawny dodatkowych świadczeń pieniężnych akcjonariuszy nie pozostaje bez znaczenia, jeżeli chodzi o kwestie wymagalności roszczenia o wniesienie dodatkowych świadczeń do spółki. Zakwalifikowanie ich jako agio, powoduje, że - zgodnie z art. 309 § 2 k.s.h. - świadczenie pieniężne powinno zostać w całości spełnione przed zarejestrowaniem spółki i przelane na kapitał zapasowy. Jeżeli potraktujemy dopłaty akcjonariusza w zamian za przyznane mu uprawnienia osobiste jako odrębny rodzaj świadczeń, wówczas termin ich spełnienia powinien zostać określony w statucie, a w braku doprecyzowania terminu, zastosowanie znajdzie art. 455 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. Oznacza to, że spółka powinna wezwać akcjonariusza do spełnienia świadczenia, a wówczas powinien on spełnić świadczenie na rzecz spółki niezwłocznie, jeżeli spółka nie wyznaczy mu odpowiedniego terminu na spełnienie tego świadczenia33.

Świadczenia akcjonariuszy mogą także przybrać charakter świadczeń niepieniężnych, jednorazowych, okresowych lub ciągłych oraz sukcesywnych. Treść takich świadczeń i terminy ich spełniania powinny zostać określone w statucie.

Przyznanie uprawnień może być uzależnione także od spełnienia się warunku lub terminu. Możliwe jest zatem wprowadzenie ograniczeń czasowych dotyczących wykonywania uprawnień osobistych, co wynika z art. 354 § 4 k.s.h. Dopuszczalne byłoby również postanowienie statutowe uzależniające wykonywanie uprawnień od zachowania określonego pakietu akcji w spółce, np. akcjonariusz może wykonywać uprawnienia osobiste do czasu posiadania w spółce co najmniej 20 proc. akcji w kapitale zakładowym spółki34, choć można spotkać także głosy, iż zapisanie w statucie stopniowego wygasania uprawnień osobistych w miarę zmniejszania się pakietu akcji przysługującego uprawnionemu należy uznać za niedopuszczalne35. W przypadku uprawnień osobistych akcjonariuszy, art. 354 § 2 k.s.h. jest odpowiednikiem art. 351 § 3 k.s.h., dotyczącego akcji uprzywilejowanych, stąd przy wykładni treści tego przepisu należy uwzględnić również wypowiedzi doktryny odnośnie do przyznawania akcji uprzywilejowanych.

Rekapitulując rozważania na temat uprawnień osobistych wspólników i akcjonariuszy w spółkach kapitałowych, należy się odnieść do kilku kwestii.

1. Uprawnienia osobiste wspólników albo akcjonariuszy w spółkach kapitałowych mają charakter uprawnień podmiotowych, są niezbywalne, nie podlegają dziedziczeniu, istnieją najpóźniej do momentu, w którym wspólnik (akcjonariusz) traci swój status w spółce.

2. Przy kształtowaniu zakresu uprawnień osobistych należy brać pod uwagę przepisy ustawy, w tym zasadę równouprawnienia wspólników albo akcjonariuszy wyrażoną w art. 20 k.s.h., a także nie można kreować uprawnień sprzecznych z naturą stosunku spółki. Za niezgodne z prawem i jednocześnie sprzeczne z naturą spółki kapitałowej należy uznać postanowienia gwarantujące wspólnikom (akcjonariuszom) prawo weta w stosunku do uchwał zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia), jak również prawo do wyrażania zgody na dokonywanie określonych czynności przez spółkę.

3. Wbrew przeważającej opinii, trzeba uznać, że świadczenia pieniężne spełniane w zamian za przyznane uprawnienia osobiste mogą być księgowane na kapitale zapasowym spółki, gdyż odnoszący się do spółki akcyjnej art. 396 § 1-3 k.s.h., nie określa „wyłącznych” źródeł finansowania tego kapitału, a jedynie wskazuje, jakie środki na tym kapitale powinny być księgowane.

dr Piotr Pinior

Katedra Prawa Gospodarczego i Handlowego, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Śląski w Katowicach

 

1 Dopuszczalność przyznania uprawnień osobistych wspólnikom spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przyjmują m.in.: S. Sołtysiński, Osobiste uprawnienia udziałowców w spółkach kapitałowych. Przyczynek do analizy art. 159 i 354 k.s.h. [w:] Studia z prawa prywatnego gospodarczego. Księga pamiątkowa ku czci prof. Ireneusza Weissa, Kraków 2003 s. 267 i nast.; A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, tom I, wyd. 5, Warszawa 2007, s. 622; A. Szajkowski, M. Tarska [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, tom II, wyd. 2, Warszawa 2005, s. 112 i nast.; J. A. Strzępka, E. Zielińska [w:] J. A. Strzępka, E. Zielińska, W. Popiołek, P. Pinior, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2009, s. 334; W. Pyzioł [w:] J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, W. Pyzioł, A. Witosz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. W. Pyzioł, Warszawa 2008, s. 335; M. Rodzynkiewicz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2007, s. 242; J. Jacyszyn, Pytania i odpowiedzi, Rejent 2008/2, s. 172; R. Potrzeszcz [w:] J. P. Naworski, K. Strzelczyk, T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Kodeks spółek handlowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2001, s. 164; M. Litwińska-Werner, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2007, s. 465; R. Pabis, Spółka z o.o. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2004, s. 63; M. Trzebiatowski, Prawo wspólnika spółki z o.o. do powoływania członków zarządu i uszczuplenie tego prawa w prawie niemieckim, austriackim i polskim, Prawo Spółek 2006/4, s. 2-11; M. Kozik, Uszczuplenie praw przyznanych osobiście i praw udziałowych w spółce z o.o. w świetle art. 246 § 3 k.s.h., cz. I, Prawo Spółek 2005/12, s. 11-22, cz. II, Prawo Spółek 2006/1, s. 13-20.

2 Zob. A. Szumański, Prawa „szczególne” wspólnika spółki kapitałowej a zasada odwołalności członka zarządu przez wspólników oraz zasada wyboru członków rady nadzorczej grupami, PPH 2006/5, s. 4; zob. także D. Wajda, Prawa przyznane osobiście wspólnikowi spółki z o.o. a powiernicze zbycie udziałów, Glosa 2008/3/53.

3 Por. S. Sołtysiński [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom III, wyd. 2, op. cit., s. 547; W. Popiołek [w:] J.A. Strzępka, E. Zielińska, W. Popiołek, P. Pinior, Kodeks..., wyd. 4, op. cit., s. 799; A. Kidyba, Kodeks..., tom II, wyd. 5, op. cit., s. 274; M. Michalski, Spółka akcyjna, red. A. Kidyba, Warszawa 2007, s. 384; R. Czerniawski, Kodeks spółek handlowych. Przepisy o spółce akcyjnej, Warszawa 2004, wyd. 2, s. 264; zob. także T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz [w:] J. P. Naworski, K. Strzelczyk, J. Raglewski, T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Kodeks spółek handlowych. Spółka akcyjna i przepisy karne, tom I, Warszawa 2003, s. 475 i nast.; J. Frąckowiak [w:] J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, W. Pyzioł. A. Witosz, Kodeks..., op. cit., s. 710; K. Kopaczyńska-Pieczniak, Ustanie członkowstwa w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Kraków 2002, s. 98; M. Kozik, Uszczuplenie praw..., cz. I, op. cit., s. 18; P. J. Turowicz, Prawa przyznane osobiście poszczególnym wspólnikom lub akcjonariuszom, PPH 1999/5, s. 41; Ł. Gasiński, Z problematyki praw przyznanych osobiście na gruncie regulacji spółki akcyjnej, PPH 2000/7, s. 34; odmiennie M. Trzebiatowski, Prawo wspólnika..., op. cit., s. 4, który wskazuje, że możliwe byłoby przejście uprawnienia osobistego na następcę, jeśli tak stanowi umowa.

4 S. Sołtysiński, Osobiste..., op. cit., s. 269.

5 W. Popiołek [w:] Prawo spółek handlowych, tom 2B, red. S. Włodyka op. cit., s. 144.

6 Tak M. Rodzynkiewicz, Braki w składzie zarządu spółki z o.o., Prawo Spółek 2006/7-8, s. 93.

7 Odmiennie M. Trzebiatowski, Prawo wspólnika..., op. cit., s. 4.

8 Por. A. Kidyba, Kodeks..., tom II, op. cit., s. 277; S. Sołtysiński, Osobiste..., op. cit., s. 268.

9 Por. A. Kidyba, Kodeks..., tom II, wyd. 5, op. cit., s. 275; W. Popiołek [w:] J. A. Strzępka, E. Zielińska, W. Popiołek, P. Pinior, Kodeks..., wyd. 4, op. cit., s. 800; S. Sołtysiński, Osobiste..., op. cit., s. 267 i nast.; M. Michalski, Spółka..., op. cit., s. 384; J. Frąckowiak [w:] J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, W. Pyzioł. A. Witosz, Kodeks... op. cit., s. 710; R. Pabis, Spółka..., wyd. 2, op. cit., s. 63.

10 Tak S. Sołtysiński [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom III, wyd. 2, op. cit., s. 459; W. Popiołek [w:] Prawo spółek handlowych, op. cit., s. 145; D. Wajda, Prawa..., op. cit., s. 54.

11 R. Potrzeszcz, T. Siemiątkowski, [w:] J. P. Naworski, K. Strzelczyk, T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Komentarz..., op. cit., s. 227.

12 Por. m.in. S. Sołtysiński, Osobiste..., op. cit., s. 273; A. Szajkowski, M. Tarska [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom II, wyd. 2, op. cit., s. 117; R. Pabis, Spółka..., wyd. 2, op. cit., s. 62; M. Kozik, Uszczuplenie..., cz. I, op. cit., s. 18; I. Komarnicki, Prawo akcjonariusza do udziału w zysku spółki, Warszawa 2007, s. 243.

13 Por. S. Sołtysiński [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom III, wyd. 2, op. cit., s. 461; W. Popiołek [w:] Prawo papierów wartościowych, red. S. Włodyka, Warszawa 2004, s. 145-146; A. Kidyba, Kodeks..., tom II, wyd. 5, op. cit., s. 275.

14 Por. np. W. Katner, Prawa mniejszości w spółkach kapitałowych, cz. I, PPH 2002/3, s. 1; M. Romanowski, Zasada jednakowego traktowania udziałowców spółki kapitałowej, cz. II, PPH 2005/2, s. 29; J. Okolski, J. Modrzejewski, Ł. Gasiński, Zasada równego traktowania akcjonariuszy na gruncie k.s.h., PPH 2002/10, s. 20.

15 Por. W. Popiołek [w:] Prawo spółek handlowych, op. cit., s. 144.

16 Por. W. Popiołek [w:] J. A. Strzępka, E. Zielińska, W. Popiołek, P. Pinior, Kodeks..., wyd. 4, op. cit., s. 801; S. Sołtysiński [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom III, wyd. 2, op. cit., s. 461; A. Kidyba, Kodeks..., tom II, wyd. 5, op. cit., s. 275; M. Michalski, Spółka..., op. cit., s. 387; M. Rodzynkiewicz, Kodeks..., wyd. 2, op. cit., s. 271; W. Katner, Prawa mniejszości..., op. cit., s. 4. Odmiennie M. Bielecki, który jako uprawnienie osobiste dopuszcza prawo weta, Zakaz dyskryminacji i zasada równości z przywileje osobiste i udziałowe w spółce z o.o., Prawo Spółek 2005/11/7; w kierunku przyznania prawa weta także A. Witosz, Tak zwane prawo weta w spółce akcyjnej a procesy restrukturyzacyjne spółek handlowych (artykuł dyskusyjny), „Prawo Spółek” 2003/3, s. 2-8.

17 S. Sołtysiński [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom III, wyd. 2, op. cit., s. 461.

18 Tak przyjmują R. Szczęsny, Zarząd w spółkach kapitałowych, Kraków 2004, s. 376; M. Bielecki, Uprawnienia kontrolno-nadzorcze w spółce z o.o., Prawo Spółek 2005/7-8/31; A. Rachwał [w:] Prawo spółek handlowych, red. S. Włodyka, tom 2A, Warszawa 2007, s. 932; R. L. Kwaśnicki, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2005, s. 244; A. Szumański [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom II, wyd. 2, op. cit., s. 542.

19 Por. M. Rodzynkiewicz, Kodeks..., wyd. 2, op. cit., s. 271.

20 Por. M. Borkowski, Reprezentacja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2009, s. 328 i nast.

21 Tak R. L. Kwaśnicki, Spółka..., op. cit., s. 174 i nast.

22 Por. W. Popiołek [w:] J. A. Strzępka, E. Zielińska, W. Popiołek, P. Pinior, Kodeks..., wyd. 4, op. cit., s. 802.

23 M. Spyra [w:] Prawo spółek handlowych, red. S. Włodyka, tom 2B, op. cit., s. 419.

24 W. Popiołek [w:] J. A. Strzępka, E. Zielińska, W. Popiołek, P. Pinior, Kodeks..., wyd. 4, op. cit., s. 800.

25 S. Sołtysiński, M. Mataczyński [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom III, wyd. 2, op. cit., s. 468; D. Wajda, Ochrona akcjonariuszy mniejszościowych w kodeksie spółek handlowych, Warszawa 2007, s. 81.

26 Por. T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz [w:] J. P. Naworski, K. Strzelczyk, J. Raglewski, T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Kodeks..., op. cit., s. 480.

27 Tak też D. Wajda, Prawa przyznane..., op. cit., s. 54.

28 A. Herbet, Obrót udziałami w spółce z o.o., wyd. 2, Warszawa 2004, s. 286.

29 J. Frąckowiak [w:] J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, W. Pyzioł. A. Witosz, Kodeks..., op. cit., s. 711.

30 M. Rodzynkiewicz, Komentarz..., wyd. 2, op. cit., s. 242.

31 Zob. A. Kidyba, Kodeks..., tom II, wyd. 5, op. cit., s. 480; A. Szumański [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks..., tom III, wyd. 2, op. cit., s. 925; M. Rodzynkiewicz, Kodeks..., wyd. 2, op. cit., s. 704.

32 Tak M. Michalski, Spółka..., op. cit., s. 385; J. Frąckowiak [w:] J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, W. Pyzioł. A. Witosz, Kodeks..., op. cit., s. 711; S. Sołtysiński, Osobiste..., s. 274; M. Litwińska-Werner, Kodeks..., op. cit., s. 952; A. Rzetelska, Kilka uwag do tworzenia kapitału zapasowego w spółce akcyjnej [w:] Kodeks spółek handlowych po pięciu latach, Wrocław 2006, s. 599.

33 Por. J. Frąckowiak [w:] J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, W. Pyzioł. A. Witosz, Kodeks..., op. cit., s. 710.

34 Por. S. Sołtysiński, Osobiste..., op. cit., s. 268.

35 Tak D. Wajda, Ochrona..., op. cit., s. 82.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Krzysztof Jurczyk

Pasjonat motoryzacji

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »