| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Temat Dnia > Odsetki w obrocie handlowym

Odsetki w obrocie handlowym

Każdy przedsiębiorca, który wystawia faktury z odroczonym terminem płatności, spotkał się z opóźnieniami w zapłacie. Niezależnie od przyczyny opóźnienia powoduje ono obowiązek zapłaty odsetek.

Odmienne zasady stosujemy w przypadku transakcji określonych w ustawie art. 5-9 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. nr 139, poz. 1323 z późn. zm.). W rozumieniu tej ustawy transakcją handlową jest umowa, której przedmiotem jest odpłatne dostarczanie towaru lub odpłatne świadczenie usług, jeżeli strony tej umowy zawierają ją w związku z wykonywaną przez siebie działalnością gospodarczą lub zawodową. Zgodnie z art. 6 ustawy, jeżeli strony w umowie przewidziały termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel może żądać odsetek ustawowych za okres, począwszy od 31 dnia po spełnieniu swojego świadczenia niepieniężnego i doręczeniu dłużnikowi faktury lub rachunku - do dnia zapłaty, ale nie dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Jeżeli termin zapłaty nie został określony w umowie, wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za okres począwszy od 31. dnia po spełnieniu świadczenia niepieniężnego - do dnia zapłaty, ale nie dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Za dzień wymagalności świadczenia pieniężnego, uważa się dzień określony w pisemnym wezwaniu do zapłaty (np. w doręczonej fakturze lub rachunku). Jeżeli dłużnik, w terminie określonym w umowie albo wezwaniu, nie dokona zapłaty na rzecz wierzyciela, który spełnił określone w umowie świadczenie niepieniężne, wierzycielowi przysługują, bez odrębnego wezwania, odsetki w wysokości odsetek od zaległości podatkowych, chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty. Co więcej, czynność prawna wyłączająca lub ograniczająca omówione uprawnienia jest nieważna.

Wielu przedsiębiorców zapomina o tym, że odsetki należą się również na gruncie prawa pracy - np. od zaległości w wypłacie wynagrodzeń lub innych świadczeń należnych pracownikom. Podobnie należy podejść do kwestii odpraw, odszkodowań i ekwiwalentu urlopowego. Oczywiście analogiczne zasady stosujemy przy należnościach od pracownika (np. związanych z odpowiedzialnością odszkodowawczą lub odpowiedzialnością za mienie powierzone)1. W praktyce pojawił się problem, czy pracodawca powinien wypłacać pracownikowi odsetki z urzędu? Otóż w przepisach nie ma takiego obowiązku, a pracownik może przecież zrzec się uprawienia do odsetek. Jeśli jednak pracodawca otrzyma wniosek pracownika i rzeczywiście doszło do zaległości w zapłacie, lepiej jest uiścić kwotę odsetek, ponieważ na wypadek kontroli PIP może to spowodować dodatkowe trudności (łącznie z grzywną do 2000 zł nakładaną mandatem karnym).

ZAPAMIĘTAJ

Pracownikowi, któremu pracodawca nie wypłaca w terminie świadczeń, należą się odsetki ustawowe.

PRZYKŁAD

Pracownik był zatrudniony w spółce jawnej od 2001 r. Został zwolniony za trzymiesięcznym wypowiedzeniem z powodu likwidacji stanowiska pracy. Okres wypowiedzenia upłynął 30 września 2010 r. W takiej sytuacji pracownikowi należy się odprawa z tytułu zwolnień grupowych w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia (6600 zł). Datą wymagalności odprawy jest dzień rozwiązania stosunku pracy, co oznacza, że najpóźniej 30 września odprawa powinna być już na rachunku bankowym pracownika. 1 października będzie pierwszym dniem opóźnienia i od tego dnia codziennie będą narastać odsetki ustawowe w wysokości 2,35 zł (liczymy je od kwoty brutto).

PRZYKŁAD

Pracownik spółki z o.o. wyrządził pracodawcy szkodę w mieniu powierzonym przez zniszczenie (zalanie gorącą kawą) laptopa o wartości 4500 zł. Pracodawca wystąpił o zapłatę całej wskazanej kwoty 27 października 2010 r. Odsetki ustawowe liczone oddzielnie za każdy dzień opóźnienia należą się jednak w takim wypadku nie od daty wezwania, ale od dnia następnego po dacie wyrządzenia szkody. W przypadku mienia powierzonego niezależnie od stopnia winy pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w pełnej wysokości.

Odsetki przedawniają się oddzielnie za każdy dzień zaległości. Precyzyjnie ujął ten problem SN w uchwale z 5 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 20/91, OSNC z 1991 r. nr 10-12, poz. 120) stwierdzając, że: roszczenie o odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego staje się wymagalne osobno w każdym dniu opóźnienia i w związku z tym przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia2. Jako świadczenie okresowe odsetki przedawniają się w zasadzie w terminie trzyletnim. Jeśli jednak termin przedawnienia roszczenia głównego jest krótszy, to stosujemy go również do odsetek. Najlepiej będzie posłużyć się przykładem opartym na często występującej w praktyce tzw. sprzedaży profesjonalnej. Zgodnie z art. 554 k.c. roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch. Na tle tego przepisu doszło do rozbieżności co do terminu przedawnienia odsetek. Powszechnie uważano, że po dwóch latach przedawnia się roszczenie przedsiębiorcy o zapłatę należności głównej z umowy sprzedaży, natomiast roszczenie o odsetki od tej należności - dopiero po trzech latach. Tak było do wydania uchwały SN z 17 czerwca 2003 r. (sygn. akt III CZP 37/03, niepublikowana), w której przyjęto, że roszczenie o odsetki za opóźnienie w zapłacie ceny wynikającej z umowy sprzedaży zawartej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawnia się z upływem lat dwóch. Taka interpretacja przepisów spowodowała, że termin, w którym przedsiębiorcy mogli dochodzić od dłużników odsetek za opóźnienie w zapłacie przy umowie sprzedaży skrócił się do dwóch lat. Komplikacje praktyczne dla wielu firm są oczywiste. Dlatego doszło do wydania uchwały SN z 26 stycznia 2005 r. sygn. akt III CZP 42/2004, Biul. SN z 2005 r. nr 1, poz. 11), w której stwierdzono: ustanowiony w art. 118 k.c. termin przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe stosuje się do roszczeń o odsetki za opóźnienie także wtedy, gdy roszczenie główne ulega przedawnieniu w terminie określonym w art. 554 k.c. Roszczenie o odsetki za opóźnienie przedawnia się jednak najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego. W praktyce oznacza to zatem, że nie ma obecnie innego terminu przedawnienia odsetek niż termin trzyletni. Jeżeli roszczenie główne przedawnia się w dłuższym terminie, to termin przedawnienia odsetek ulegnie skróceniu.

ZAPAMIĘTAJ

• Przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia roszczenia o zapłatę odsetek. Sprawia jednak, że nie mogą być one przymusowo dochodzone i egzekwowane.

• Wyrok sąd zasądzający odsetki lub ugoda powodują przedłużenie okresu przedawnienia do 10 lat.

ADAM MALINOWSKI - radca prawny

 

1 Odpowiedzialność pracownika została szczegółowo omówiona w temacie głównym PGP.

2 Świadczenie pieniężne niespełnione w oznaczonym terminie albo niespełnione niezwłocznie po wezwaniu staje się od razu w całości wymagalne i może być w całości dochodzone. Natomiast roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie, chociaż powstaje już z pierwszym dniem opóźnienia, powstaje tylko co do odsetek za ten dzień. W razie dalszego opóźnienia proces powstawania tego roszczenia toczy się dalej, tzn. wierzyciel nabywa prawo do odsetek oddzielnie za każdy kolejny dzień - przez cały czas opóźnienia. Chwila powstania roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie jest, przy braku ustawowo określonych terminów płatności tych odsetek, jednoznaczna z chwilą ich wymagalności, czemu dawało wyraz orzecznictwo Sądu Najwyższego m.in. w uchwale składu 7 sędziów z 22 września 1970 r. (sygn. akt III PZP 18/79, OSNCP z 1971 r. z. 1, poz. 5). Jeżeli zaś roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie powstaje i staje się wymagalne oddzielnie w każdym kolejnym dniu opóźnienia, to bieg przedawnienia tego roszczenia będzie się rozpoczynał zgodnie z treścią art. 120 k.c., również oddzielnie z każdym dniem opóźnienia.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Stawski Syty Adwokacka Spółka Partnerska

Specjalista w dziedzinie prawa inwestycji budowlanych, zamówień publicznych, nieruchomości, procesu zarządzania i transakcji nieruchomościami oraz prawa autorskiego

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »