| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Temat Dnia > Jak zlikwidować spółkę cywilną

Jak zlikwidować spółkę cywilną

Zakończenie działalności prowadzonej w formie spółki cywilnej wymaga współpracy wspólników lub przeprowadzenia postępowania sądowego. Trzeba nie tylko upłynnić majątek spółki, pospłacać długi, ale również podzielić pozostałe aktywa.

Z chwilą rozwiązania spółki należy przede wszystkim spłacić jej długi. Dopiero następnie jest możliwe przedsięwzięcie czynności mających na celu wyjście ze wspólności (por. wyrok SN z 9 lutego 2000 r., sygn. akt III CKN 599/98, OSNC z 2000 r. nr 10, poz. 179). Zgodnie z art. 875 § 1 k.c. w zw. z art. 210 k.c., każdy z byłych wspólników spółki cywilnej może po jej rozwiązaniu żądać zniesienia współwłasności. Uprawnienie to może być wyłączone przez czynność prawną (umowę) na czas nie dłuższy niż lat pięć. Jednakże w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze lat pięć; przedłużenie można ponowić. Prawo przewiduje przy tym dwa tryby i trzy sposoby zniesienia współwłasności. Co do trybów, to możemy wyróżnić tryb sądowy i pozasądowy. Byli wspólnicy mogą bowiem umówić się i znieść współwłasność w drodze umownej (jeśli jej przedmiotem jest nieruchomość, konieczna będzie wizyta u notariusza). Na wypadek konfliktu jednak, jak też na wypadek odmiennych zdań co do podziału majątku, można też złożyć w sądzie rejonowym (wydziale gospodarczym) sprawę o podział majątku spółki. Co do sposobów, to jak stanowi art. 211 k.c. w zw. z art. 875 § 1 k.c., każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Drugim sposobem wyjścia ze wspólności jest przyznanie rzeczy na własność jednemu z byłych wspólników z obowiązkiem spłaty pozostałych, a trzecim wreszcie sprzedaż rzeczy w trybie przepisów k.p.c. o egzekucji.

Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi. Można w szczególności ustalić drogę konieczną czy inną służebność przejazdu, służebność przeprowadzenia mediów, przesłonięcia światła na nieruchomości obciążonej itp. Rzecz (rzeczy), która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać 10 lat. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych. Roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu. Czynności prawne określające zarząd i sposób korzystania z rzeczy wspólnej albo wyłączające uprawnienie do zniesienia współwłasności odnoszą skutek także względem nabywcy udziału, jeżeli nabywca o nich wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć. To samo dotyczy wypadku, gdy sposób korzystania z rzeczy został ustalony w orzeczeniu sądowym.

Jeżeli rozliczenia między wspólnikami nie zostaną uregulowane dokładnie w umowie spółki ani też nie dojdzie do porozumienia w tym przedmiocie, dojdzie do konieczności przeprowadzenia postępowania działowego w sądzie. Jest to przy tym postępowanie znoszące współwłasność całości majątku, a nie jak to zwykło się przyjmować „rozliczenie między wspólnikami”. Zgodnie bowiem z art. 875 k.c., przepisy o zniesieniu współwłasności doznają wyłączenia tylko co do majątku pozostałego po zapłaceniu długów spółki - z niego zwraca się wspólnikom ich wkłady, stosując odpowiednio przepisy o zwrocie wkładów w razie wystąpienia wspólnika ze spółki. Pozostałą nadwyżkę wspólnego majątku dzieli się między wspólników w takim stosunku, w jakim uczestniczyli oni w zyskach spółki. Skoro gromadzony w wyniku realizacji celów gospodarczych majątek spółki ma służyć niepodzielnie wszystkim wspólnikom i wszystkich też z zasady obciążają straty, to definitywne rozliczenie wspólników, zarówno z zysków, jak i strat, może mieć miejsce dopiero po rozwiązaniu spółki. Odbywa się to w warunkach likwidacji majątku rozwiązanej spółki, co uzasadnia przyjęcie fikcji jej dalszego istnienia do momentu zakończenia likwidacji. Naturalnie w praktyce dominować będzie forma „rozliczenie między wspólnikami” czy też „podział majątku spółki”, która choć nie znajduje normatywnego uzasadnienia, w ocenie autora lepiej oddaje jednak czynności mające na celu definitywne rozliczenie byłych wspólników spółki cywilnej. O ile bowiem możemy zasadnie mówić o współwłasności rzeczy, o tyle już w wypadku wierzytelności istnieje tu tylko pewien rodzaj wspólności czy zobowiązania o charakterze podzielnym, które jednak o tyle nie poddaje się sądowemu podziałowi, że jest po prostu rozliczane między poszczególne osoby i przelewane na wskazane przez nich rachunki bankowe.

We wniosku o podział majątku należy dokładnie określić rzecz mającą ulec podziałowi oraz przedstawić dowody prawa własności. Należy zatem podać: ogólną wartość wspólnego majątku z wymienieniem jego wszystkich składników, a także projekt jego podziału. Wniosek powinien zawierać szczegółowe uzasadnienie i należy w nim przytoczyć dowody na jego poparcie. Od wniosku zawierającego projekt zgodnego podziału pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 zł. Jeśli zgodnego projektu nie było i między wspólnikami ma toczyć się spór o podział, opłata od wniosku wyniesie 1000 zł (art. 41 u.k.s.c.). W sprawach o podział majątku wspólnego sąd - jeżeli nie zachodzą po temu przeszkody prawne wymienione w art. 622 § 2 k.p.c. (projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych) - ma obowiązek uwzględnić zgodny wniosek o dział. Przepisy normujące postępowanie działowe nie wymagają szczególnej formy dla zgodnego wniosku o podział majątku. Może on być zgłoszony we wspólnym wniosku wszczynającym postępowanie, ustnie na rozprawie, ewentualnie w drodze odrębnych wniosków złożonych przez współwłaścicieli. Nieodzowne jest jedynie, by „zgodność” wniosku była niewątpliwa, bowiem nie może ona być domniemywana czy przyjmowana w drodze interpretacji (postanowienie SN z 6 lutego 2002 r., sygn. akt V CKN 803/00, niepublikowane). Jeśli jeden z byłych wspólników występuje z wnioskiem i powołuje się przy tym na rozmowy ze współwłaścicielami, podczas których wyrazili oni zgodę na proponowany zakres podziału, powinien wskazać ten fakt w osnowie wniosku, a sąd podczas postępowania zweryfikuje prawdziwość podawanych informacji.

PRZYKŁAD

Spółka cywilna składała się z 3 wspólników. Uchwałę rozwiązującą spółkę w związku z osiągnięciem celu gospodarczego, dla którego została ona powołana, wspólnicy podjęli ze skutkiem na 30 czerwca 2010 r. Na spotkaniu w niedzielę 4 lipca uzgodnili zakres podziału majątku spółki i umówili na 6 lipca wizytę u notariusza. W międzyczasie jednak jeden ze wspólników doszedł do wniosku, ze powinien partycypować w majątku spółki w udziale wyższym niż zaproponowany w związku z wyższym nakładem pracy podczas istnienia spółki. Podczas sprawy działowej w sądzie fakt wyrażenia zgody na podział podczas spotkania może być dowodzony wszystkimi dostępnymi środkami dowodowymi.

W toku postępowania działowego sąd powinien nakłaniać współwłaścicieli do zgodnego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego doprowadzić. Jeżeli zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym. Różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty pieniężne. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia przyznającego dotychczasowym współwłaścicielom części lub jednemu z nich całość rzeczy, własność przechodzi na uczestników wskazanych w postanowieniu. Jeżeli w wyniku podziału całość rzeczy albo jej część przypadnie współwłaścicielowi, który nie włada tą rzeczą lub jej częścią, sąd w postanowieniu orzeknie również co do wydania jej przez pozostałych byłych wspólników, określając stosownie do okoliczności termin wydania. Określenie terminu wydania nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego lub jej części powinno nastąpić z uwzględnieniem interesu społeczno-gospodarczego. W postanowieniu zarządzającym sprzedaż rzeczy należących do współwłaścicieli sąd bądź rozstrzygnie o wzajemnych roszczeniach, bądź też tylko zarządzi sprzedaż, odkładając rozstrzygnięcie o wzajemnych roszczeniach byłych wspólników oraz o podziale sumy uzyskanej ze sprzedaży do czasu jej przeprowadzenia.

ADAM MALINOWSKI - radca prawny

 

1 Wyrok SN z 6 listopada 2002 r. sygn. akt I CKN 1118/00, niepublikowany.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Kancelaria Prawna Piszcz, Norek i Wspólnicy

Wszechstronne usługi dla biznesu, samorządów oraz jednostek administracji publicznej.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »