| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Temat Dnia > Dochodzenie roszczeń z weksla (cz. II)

Dochodzenie roszczeń z weksla (cz. II)

Przedsiębiorcy korzystają obecnie z weksla na znacznie większą skalę niż w latach ubiegłych. Ale czy w pełni świadomie? Warto wiedzieć o wekslu wszystko, aby jak najlepiej spełniał on swoją rolę, zabezpieczając nasze wierzytelności.


Należy wyraźnie podkreślić, że ważność weksla wystawionego in blanco  nie jest uzależniona od istnienia deklaracji wekslowej (tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 października 1963 r., II CR 249/63, OSNCP 1964, nr 10, poz. 208). Praktyczny problem powstaje w sytuacji wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem. Należy wówczas stwierdzić, że zobowiązanie wekslowe jest ważne, ale otwiera dłużnikowi wekslowemu możliwość podniesienia zarzutu wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem. Należy bowiem zauważyć, iż pomimo abstrakcyjnego charakteru weksla, zawsze zabezpiecza on roszczenia wynikające z określonego stosunku prawnego. I właśnie w tym sensie niezwykle istotną rolę odgrywa deklaracja wekslowa, z której zarzut może doprowadzić nawet do unicestwienia roszczeń z weksla. Deklaracja wekslowa pełni więc rolę swoistego wentylu bezpieczeństwa z punktu widzenia interesów dłużnika wekslowego, gdyż umożliwia mu kontrolę prawidłowości wypełnienia weksla. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa jednak na dłużniku wekslowym (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1962 r., 2 CR 976/61, OSNCP 1964, nr 2, poz. 27 z aprobującą glosą A. Ważbińskiego, Nowe Prawo 1964, nr 11, s. 112).


W razie, gdy wskutek wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem remitent wyrządzi dłużnikowi wekslowemu szkodę, naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą w myśl ogólnych reguł art. 415 i nast. k.c.


Weksel można uzupełnić tylko o te elementy, których nie zawiera blankiet wydany remitentowi. Posiadacz weksla nie może bowiem dokonywać zmiany treści weksla (art. 69 prawa wekslowego). Problem w tym, czy należy uważać za zmianę treści weksla wpisanie miejsca płatności weksla innego, niż podane przez wystawcę obok jego nazwiska. A. Szpunar uważa to za zmianę treści weksla (Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, Warszawa 2001). Wydaje się jednak, że z art. 102 zd. 4 prawa wekslowego wniosek taki nie wynika. Przepis ten stanowi bowiem, iż „weksel własny, w którym nie oznaczono miejsca wystawienia, uważa się za wystawiony w miejscu, podanem obok nazwiska wystawcy”. A contrario zatem, jeżeli w wekslu własnym oznaczono miejsce jego wystawienia, nie znajduje zastosowania domniemanie wyrażonym w powołanym przepisie. Przedstawiony problem zdaje się jednak nie mieć znaczenia praktycznego, ponieważ w przypadku weksla in blanco, zmiany (o ile w ogóle przyjąć, że takie nastąpiły), zostają dokonane w chwili uzupełniania weksla, a więc już po złożeniu podpisu przez wystawcę. Nie mają zatem żadnego znaczenia z punktu widzenia jego odpowiedzialności.


Powstaje także problem dopuszczalności zaopatrzenia weksla w nieobligatoryjne klauzule, takie jak np. domicyl, oprocentowanie sumy wekslowej, czy klauzulę „bez protestu”, jeżeli w deklaracji wekslowej wyraźnie tego nie przewidziano. Zdaniem W. Opalskiego (Prawo wekslowe i prawo czekowe. Komentarz, Warszawa 1999), „uprawnienie do wypełnienia weksla obejmuje tylko elementy obligatoryjne. Natomiast dla zamieszczenia klauzul nieobligatoryjnych wymagana jest zgoda dłużnika, przy czym może to być zgoda dorozumiana, wynikająca z okoliczności (zwyczaju, stałej praktyki itp.). Zamieszczenie takiej klauzuli bez zgody dłużnika nie powoduje nieważności weksla, lecz dłużnik odpowiada wówczas w granicach wyznaczonych w porozumieniu”. Zarzut dłużnika w tym zakresie mógłby więc okazać się zasadny.


Praktyczny problem powstał także na gruncie tego, co stanowi przedmiot (przyczynę, causa) wekslowego zabezpieczenia spłaty wierzytelności. Niewątpliwie weksel gwarancyjny zabezpiecza określone wierzytelności, wynikające z konkretnego stosunku prawnego. Wątpliwości mogą powstać co do dopuszczalności dochodzenia zapłaty sumy wekslowej, której źródło pierwotnie stanowiła np. umowa sprzedaży, z której roszczenie po wypełnieniu weksla zostało w całości zaspokojone, lecz powstało inne - w tej samej wysokości, lecz wynikające z innej podstawy faktycznej (np. z innej umowy sprzedaży). Chodzi tutaj o dopuszczalność „zamiany tego, co stanowi causa wypełnienia weksla”. Wydaje się, iż skoro wierzyciel uczynił już użytek z weksla, nie może po raz kolejny przedstawić weksla do wykupu argumentując, iż sumę wekslową stanowi inna wierzytelność niż ta, która stanowiła podstawę wypełnienia weksla. Od powyższej sytuacji należy jednak odróżnić tę, w której weksel został wręczony na zabezpieczenie określonej wierzytelności, a posiadacz weksla zamierza użyć go w celu realizacji innej wierzytelności. W takim bowiem wypadku badać należy zgodę wystawcy weksla (vide orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1962 r., 4 CR 751/61, OSPiKA 1964, poz. 2).


Weksel in blanco można zbyć przed jego uzupełnieniem, jednakże zbycie takie nie podlega przepisom prawa wekslowego, lecz ogólnym regułom prawa cywilnego. (vide S. Wróblewski: Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Kraków 1936, s. 65). W rachubę wchodzi przede wszystkim przelew wierzytelności połączony z wydaniem dokumentu (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1998 r., III CKN 342/97, OSNC 1998/9 poz. 141). Na nabywcę przechodzi także upoważnienie do wypełnienia weksla, jednakże powinien się on stosować się do treści porozumienia zawartego uprzednio z wystawcą weksla in blanco, pomimo że nie był stroną porozumienia zawartego przez zbywcę z wystawcą i może nie znać jego treści. De lege lata, nabycie niewypełnionego weksla jest więc połączone z pewnym ryzykiem.

 

Inaczej będzie przedstawiać się sytuacja, w której remitent najpierw wypełni weksel, a następnie dokona jego zbycia. Wówczas dłużnik wekslowy tylko wówczas będzie mógł skutecznie podnieść zarzut niezgodnego z porozumieniem wypełnienia weksla, jeżeli nabywca weksla nabył weksel w złej wierze, bądź przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa (art. 10 prawa wekslowego). Jest to ochrona nieco słabsza niż przy zbyciu „zupełnego” weksla, gdyż wówczas o skuteczności zarzutów dłużnika wekslowego decyduje to, czy nabywca takiego weksla działał świadomie na szkodę dłużnika (art. 17 prawa wekslowego). Niemniej jednak, pomimo że - jak wynika z powyższych przepisów - zbycie uabstrakcyjnia weksel, dłużnik wekslowy zachowuje możliwość zgłaszania tzw. zarzutów subiektywnych (tj. wynikających z łączącego strony stosunku podstawowego), choć jest to w zdecydowany sposób ograniczony.


Reasumując należy stwierdzić, że przepisy prawne przewidują wiele ułatwień dla wierzyciela, który dochodzi roszczeń z weksla przed sądem, pomimo że sam weksel cechuje się wysokim stopniem sformalizowania. Ułatwienia te przejawiają się przede wszystkim w umożliwieniu wierzycielowi dochodzenia roszczeń w trybie postępowania nakazowego - co znacznie obniża koszty procesu w porównaniu z kosztami postępowania upominawczego -  oraz pozwala na uzyskanie zabezpieczenia na podstawie art. 492 § 1 k.p.c. Ponadto, zgodnie z przepisem § 3 art. 492 k.p.c., nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia. Dopiero w razie wniesienia zarzutów sąd może, na wniosek pozwanego, wstrzymać wykonanie nakazu.


W wielu istotnych kwestiach, praktyka sądów nie jest jednak jednolita. Poszczególne instytucje prawa wekslowego wymagają doprecyzowania - bądź w drodze ingerencji ustawodawcy, bądź poprzez wypracowanie jednolitej linii orzeczniczej. Weksel stanowi jednak całkiem wygodny instrument zabezpieczenia roszczeń wierzyciela, chociaż stwarza ogromne ryzyko dla wystawcy.

Paweł Kierończyk

Autor jest absolwentem aplikacji sądowej, pracuje jako prawnik w Euler Hermes, Mierzejewska - Kancelaria Prawna Sp. k.

 pawel.kieronczyk@eulerhermes.com

www.eulerhermes.pl

Tel. 22 385 42 24

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Katarzyna Szeliga

Księgowa - specjalistka w zakładaniu spółek na Cyprze.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »