| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Temat Dnia > Dochodzenie roszczeń z weksla (cz. I)

Dochodzenie roszczeń z weksla (cz. I)

Przedsiębiorcy korzystają obecnie z weksla na znacznie większą skalę niż w latach ubiegłych. Ale czy w pełni świadomie? Warto wiedzieć o wekslu wszystko, aby jak najlepiej spełniał on swoją rolę, zabezpieczając nasze wierzytelności.


Przepisy prawa wekslowego nie wprowadzają obowiązku wyrażania sumy wekslowej cyframi i słownie, wbrew temu, co na pierwszy rzut oka mogłaby sugerować literalna wykładnia art. 6 prawa wekslowego. Najczęściej podaje się sumę pieniężną słowami, a ponadto cyframi w górnej części weksla. Należy zauważyć, iż przepis art. 6 prawa wekslowego stanowi jedynie, że „weksel, w którym sumę wekslową napisano literami i liczbami, w razie różnicy ważny jest na sumę, napisaną literami”. Nie wprowadza jednak obligu wyrażania sumy wekslowej tymi dwoma sposobami, a jedynie rozstrzyga sprzeczności w tym zakresie. Do ważności weksla wystarczy jednorazowe podanie sumy wekslowej w jakikolwiek sposób (także cyframi), ale - co najistotniejsze - musi to nastąpić w samym tekście weksla. Oznaczenie sumy wekslowej musi się mieścić w zwrocie, który zawiera bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty. Jeżeli sumę wekslową wpisano tylko u góry dokumentu, ponad osnową weksla (treścią oświadczenia wystawcy), weksel będzie nieważny. Późniejsze wpisanie sumy wekslowej należy traktować jako wypełnienie weksla in blanco (por. orzeczenie SN z dnia 8 listopada 1932 r., PPH 1933, nr 3, poz. 132).


Istotny problem praktyczny powstał na tle odsetek w sumie wekslowej. Nie chodzi tutaj o oprocentowanie sumy wekslowej, uregulowane w art. 5 prawa wekslowego, lecz o problem ujęcia odsetek w samej sumie wekslowej - w przypadku weksla płatnego w oznaczonym dniu. Nie chodzi tutaj także o samą dopuszczalność objęcia sumą wekslową odsetek, gdyż ta nie budzi żadnych wątpliwości. Problem tkwi w ustaleniu, czy odsetki - ujęte w sumie wekslowej - są nadal odsetkami, czy też - jako część sumy wekslowej, która ze swej istoty stanowi pewną całość, wyrażoną w samej treści weksla - stanowią już należność główną, od której dalsze odsetki przysługują nie za okres od wytoczenia o nie powództwa do dnia zapłaty, stosownie do treści art. 482 § 1 k.c., lecz za okres od dnia następnego po dniu płatności weksla (przedstawienia weksla do zapłaty) do dnia rzeczywistej zapłaty. Praktyka pokazuje, iż sądy niechętnie przyjmują za trafną drugą z wymienionych powyżej tez, stojąc na stanowisku, że nawet ujęcie odsetek w sumie wekslowej nie pozbawia ich takiego charakteru, choć kwestia ta nie została dotychczas definitywnie rozstrzygnięta ani w doktrynie ani w orzecznictwie Sądu Najwyższego.


Kontrowersje powstały także na tle wyznaczenia daty, do której odsetki mogą zostać w sumie wekslowej skapitalizowane w razie wypełnienia weksla in blanco. Chodzi tutaj o to, czy w sumie wekslowej dopuszczalne jest skapitalizowanie odsetek za okres do dnia wypełnienia weksla czy też do dnia jego płatności. Przepis art. 40 prawa wekslowego stanowi, iż „posiadacz wekslu nie ma obowiązku przyjmowania zapłaty przed terminem płatności” oraz że „trasat (a także wystawca weksla własnego poprzez odwołanie zawarte w art. 103 prawa wekslowego), który płaci przed terminem płatności, czyni to na własne niebezpieczeństwo”. Może to sugerować, iż remitent może ująć odsetki w sumie wekslowej do dnia płatności weksla, skoro nie ma on obowiązku przyjmować zapłaty przed tym dniem. Pozostaje otwarte pytanie, czy wcześniejsza zapłata pozbawia dłużnika wekslowego prawa dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia (odsetek za okres od dnia następnego po dniu zapłaty do dnia oznaczonego jako dzień płatności weksla), skoro - spełniając świadczenie wcześniej - czynił to na własne niebezpieczeństwo. Wydaje się uzasadnione przyjęcie tezy, iż art. 103 zd. 2 prawa wekslowego jest przepisem szczególnym względem przepisów kodeksu cywilnego, normujących instytucję świadczenia nienależnego i dlatego wystawca, który zapłacił sumę wekslową (wraz z odsetkami w niej skapitalizowanymi do dnia płatności weksla) przed dniem płatności weksla, nie może domagać się zwrotu części odsetek jako świadczenia nienależnego.


Weksel co do zasady musi posiadać wszystkie elementy treści, jednakże brak wskazania terminu płatności nie czyni weksla nieważnym, ponieważ nie stanowi koniecznego elementu weksla. Dopiero wskazanie kilku terminów płatności unieważnia weksel. Weksel bez oznaczenia terminu płatności uważa się za płatny za okazaniem (art. 102 zd. 2 prawa wekslowego). Najczęściej spotykanym w praktyce terminem płatności weksla jest płatność w oznaczonym dniu. Oznacza to, iż niezbędne jest podanie dnia kalendarzowego. Najlepiej, gdyby został w wekslu określony dzień, miesiąc i rok, które można oznaczać także cyframi. Dopuszczalne są także inne określenia terminu płatności weksla, które nie pozostawiają żadnych wątpliwości o jaki termin płatności chodzi, np. „w Wigilię Roku Pańskiego 2010 r.”, „w Święto Nowego Roku 2012”. Niektórzy komentatorzy odrzucają konieczność podawania daty płatności weksla z uwzględnieniem roku. Np. A. Szpunar twierdzi (Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, Warszawa 2001, s. 451), że jeżeli nie został podany rok płatności weksla, to powinno się przyjąć, że weksel jest płatny w roku wystawienia. W rachubę może wchodzić płatność w następnym roku, jeżeli podany miesiąc już minął. Ważny zdaniem tego Autora jest także weksel z oznaczeniem „płatny do dnia”, ponieważ termin płatności został w nim podany. Kwestia ta należy jednak do spornych (zob. I. Heropolitańska, Jak poprawnie wypełnić weksel w 416 przykładach, Warszawa 2002, s. 41).


Czym innym od terminu płatności weksla jest dzień wymagalności, w którym można domagać się zapłaty. Zgodnie bowiem z art. 72 prawa wekslowego, „jeżeli termin płatności wekslu przypada na dzień ustawowo uznany za świąteczny, zapłaty domagać się można dopiero w najbliższym dniu powszednim”. Problemy budzi interpretacja pojęcia „dzień świąteczny”, wobec tego, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest ustawowego pojęcia „dnia świątecznego”. Obowiązuje jednak ustawa z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28), wedle której za dni wolne od pracy uważa się: niedziele, Nowy Rok, pierwszy i drugi dzień Wielkiej Nocy, 1 maja, 3 maja, pierwszy dzień Zielonych Świątek, Boże Ciało, 15 sierpnia - Wniebowzięcie NMP, 1 listopada, 11 listopada, 25 i 26 grudnia - Boże Narodzenie. Ponadto, zgodnie z orzeczeniem SN z dnia 23 stycznia 1974 r., OSPiKA 1976, poz. 145 oraz orzeczeniem SN z dnia 30 kwietnia 1976, OSN 1976, poz. 208, za dni wolne od pracy należy uznać soboty, jeżeli zostały one ustalone jako wolne w odpowiedniej drodze prawnej.


Od terminu płatności i dnia wymagalności należy także odróżnić pojęcie przedstawienia weksla do zapłaty. Zgodnie z art. 38 prawa wekslowego, „posiadacz wekslu, płatnego w oznaczonym dniu albo w pewien czas po dacie lub po okazaniu, powinien przedstawić go do zapłaty bądź w pierwszym dniu, w którym można wymagać zapłaty, bądź w jednym z dwóch następnych dni powszednich”. Przedstawienie weksla do zapłaty ma na celu umożliwienie wystawcy zapoznanie się z treścią weksla i polega na stworzeniu mu fizycznej możliwości obejrzenia oryginału weksla. Odnotować należy pogląd SN wyrażony w postanowieniu z 22 lutego 1968 r. (I CZ 115/67, OSNCP 1968/11 poz. 194), iż „nieprzedstawienie weksla do zapłaty nie uzasadnia odmowy wydania nakazu zarówno w stosunku do wystawcy, jak i indosantów”, ponieważ roszczenie wekslowe powstaje już z chwilą samego złożenia podpisu na wekslu (teoria kreacyjna), bądź - wg innego poglądu - z chwilą wydania weksla remitentowi (puszczenia weksla w obieg - teoria emisyjna). O ile nie budzi wątpliwości cel przedstawienia weksla do zapłaty, o tyle nie jest jasne to, w jaki sposób ma nastąpić przedstawienie weksla do zapłaty. Problem sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy spełnia wymóg przedstawienia weksla do zapłaty pisemne wezwanie wystawcy do wykupu weksla wraz ze wskazaniem miejsca, w którym może się on zapoznać z oryginałem weksla. Sądy zdają się powszechnie aprobować taką praktykę. Zgodnie z art. 4 prawa wekslowego, weksel może być płatny w miejscu zamieszkania osoby trzeciej, bądź w miejscowości, w której trasat (wystawca) ma miejsce zamieszkania, bądź w innej miejscowości.

 

Podobnie jak brak oznaczenia terminu płatności, tak również zaniechanie wpisania w wekslu miejsca płatności nie unieważnia weksla, ponieważ nie stanowi jego koniecznej części składowej. Stosownie do art. 102 zd. 3 prawa wekslowego, „w braku osobnego oznaczenia, miejsce wystawienia wekslu uważa się za miejsce płatności, a także za miejsce zamieszkania wystawcy”. Weksel będzie jednak nieważny, jeżeli żadne ze wskazanych w powołanym przepisie miejsc nie zostanie wskazane w treści weksla. Weksel może zawierać wskazanie tylko jednego miejsca płatności. Musi to być geograficznie określona i rzeczywiście istniejąca miejscowość, w której weksel powinien zostać przedstawiony do zapłaty. Wskazanie kilku miejsc płatności bądź podanie miejscowości fikcyjnej unieważnia weksel. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 24 czerwca 2005 r. (V 780/2004, opublikowanym w Monitorze Prawniczym 2006/9 str. 491), „nie dyskwalifikuje weksla wpisanie jako miejsca jego płatności siedziby spółki oznaczonej skrótem w wersji obcojęzycznej, jeśli nie powoduje to wątpliwości, co to za miejsce”.

Paweł Kierończyk

Autor jest absolwentem aplikacji sądowej, pracuje jako prawnik w Euler Hermes, Mierzejewska - Kancelaria Prawna Sp. k.

 pawel.kieronczyk@eulerhermes.com

www.eulerhermes.pl

Tel. 22 385 42 24

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Exact Software

Exact Software Poland Sp. z o.o. dostarcza dynamiczne oprogramowanie dla biznesu.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »