| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Temat Dnia > Problemy podatkowe przy zatrudnianiu członków zarządu

Problemy podatkowe przy zatrudnianiu członków zarządu

Zarząd jest organem wykonawczym spółki kapitałowej. Do jego obowiązków należy reprezentowanie spółki oraz prowadzenie jej spraw. Najczęściej stosowaną formą zatrudnienia członków zarządu jest umowa o pracę.


Zarząd jest organem wykonawczym spółki kapitałowej. Do jego obowiązków należy reprezentowanie spółki oraz prowadzenie jej spraw. Zarząd składa się z jednego albo większej liczby członków. Do zarządu spółki z o.o. albo spółki akcyjnej mogą być powoływani udziałowcy albo akcjonariusze lub osoby spoza tego grona. Spółka i członkowie jej zarządu mogą - w zasadzie dowolnie - wybrać rodzaj stosunku prawnego, za pomocą którego określą wzajemne relacje. I tak, obok więzi organizacyjnej wynikającej wprost z powołania, może to być umowa o pracę, zlecenie, umowa o dzieło lub różnie nazywane kontrakty przypominające swą treścią zlecenie (np. kontrakt menedżerski, umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem, umowa o świadczenie usług na rzecz spółki itp.).

Najczęściej stosowaną formą zatrudnienia członków zarządu jest umowa o pracę. Trudno się temu dziwić, zważywszy na różnorodne korzyści i szczególną ochronę gwarantowaną przez kodeks pracy. Dla udziałowców (akcjonariuszy) powoływanych do składu zarządu dodatkowym argumentem za nawiązaniem ze spółką stosunku pracy jest art. 16 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.p. Powołana norma wyłącza z katalogu kosztów uzyskania przychodów wszelkie wydatki związane z dokonywaniem jednostronnych świadczeń na rzecz udziałowców, niebędących pracownikami w rozumieniu odrębnych przepisów. Spółki podpisują więc umowy o pracę ze swoimi wspólnikami niejako z ostrożności, by nie narazić się na konieczność ewentualnej korekty kosztów. Wydaje się jednak, że jest to działanie na wyrost.

Użyte w treści wymienionego przepisu sformułowanie: świadczenia jednostronne, nie jest ani używane, ani tym bardziej definiowane przez prawo cywilne. Można jedynie domniemywać, że ustawodawca podatkowy miał na myśli świadczenia z umów jednostronnie zobowiązujących. Interpretując art. 16 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.p., należy stwierdzić, iż kosztem podatkowym spółki będą, w każdym przypadku, te wydatki na rzecz udziałowców, które spotykają się z ekwiwalentnym świadczeniem wzajemnym. Tego zdania jest także Minister Finansów, który w piśmie z 10 sierpnia 2000 r. (nr PB4/AK-8214-1877-196/00) wyjaśnił: „jeżeli więc spółka uzyskuje świadczenia od osób trzecich, a do takich należy zaliczyć nawet udziałowców, jeżeli nie występują w stosunkach ze spółką w charakterze udziałowców, koszty związane ze świadczeniami dokonywanymi przez te osoby są kosztem uzyskania przychodów, jeżeli spełnione są przesłanki wynikające z art. 15 ust. 1 ustawy (...)”.

Podobnie wypowiadają się na ten temat organy podatkowe. Przykładem niech będzie stanowisko Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego zajęte w postanowieniu z 19 lipca 2005 r. (nr DP3/423-7/05/57131): „wynagrodzenie za pełnienie funkcji członka zarządu wypłacane udziałowcowi niebędącemu pracownikiem nigdy nie stanowi jednostronnego świadczenia spółki. Wobec tego, że należy się za sprawowanie zarządu, a na to składa się - w myśl art. 201 § 1 ustawy - Kodeks spółek handlowych - obowiązek reprezentowania i prowadzenia spraw spółki, jest ono ekwiwalentem za czas poświęcony pracy na rzecz spółki. Do tego rodzaju wydatków nie znajduje więc zastosowania wyłączenie z art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Dopuszczalność zaliczenia należności wypłacanych prezesowi zarządu do kosztów uzyskania przychodów spółki uwarunkowana jest ponadto ważnością czynności prawnej będącej podstawą poniesienia wydatku”.

Wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów nie znajdzie wobec tego zastosowania:

1) ani w sytuacji, gdy podstawą do wypłaty wynagrodzenia jest stosunek organizacyjny łączący wspólnika ze spółką (powołanie do zarządu),

2) ani stosunek zewnętrzny, w postaci umów cywilnoprawnych.

Kwestią, która obrosła w wyjątkowo bogatą literaturę oraz orzecznictwo sądowe jest skuteczność prawna umów o pracę, zawieranych przez udziałowców jednoosobowych spółek z o.o. z tymi spółkami. Patrząc na ten problem z punktu widzenia podatkowego należy stwierdzić, że umowa o pracę stanowi formę zdecydowanie niepolecaną, niosącą ze sobą znaczne ryzyko sporu z fiskusem.

Wprawdzie z treści art. 210 § 1 k.s.h. wynika, że kontrakty zawierane pomiędzy członkiem zarządu a spółką reprezentowaną przez pełnomocnika są ważne, ale reguła ta nie dotyczy spółek jednoosobowych, w których wspólnik jest jednocześnie jedynym członkiem zarządu.

W takiej sytuacji czynność prawna wymaga formy aktu notarialnego, pod rygorem nieważności. Nie jest to jednak jedyna komplikacja. Okazuje się bowiem, że istnieją czynności prawne, które nie mogą być skutecznie dokonane pomiędzy spółką a jej jedynym udziałowcem, nawet przy zachowaniu szczególnej formy aktu notarialnego. Należy do nich umowa o pracę. Na temat przyczyn nieskuteczności tego kontraktu wypowiedział się m.in. NSA, w wyroku z 20 grudnia 2000 r. (sygn. akt I SA/Ka 1564/99): „Z istoty spółki jednoosobowej wynika, że pomiędzy nią a jej jedynym wspólnikiem niemożliwy jest do zrealizowania zasadniczy (konstytutywny) element stosunku pracy, jakim jest podporządkowanie pracownika pracodawcy. Niemożność ta dotyczy przy tym zarówno sytuacji, gdy umowę o pracę zawrze w imieniu spółki jej wspólnik działający jako jednoosobowy zarząd, czy też pełnomocnik ustanowiony przez tegoż jedynego wspólnika, działającego jako zgromadzenie wspólników. Za każdym razem faktycznie stronami umowy jest ta sama osoba, zatem nie może ona działać w warunkach podporządkowania samej sobie, a tym samym pozostawać w stosunku pracy. Wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy jest zawsze jej świadczeniem w ramach podporządkowania”. Zaprezentowane stanowisko zostało wielokrotnie powtórzone w innych orzeczeniach wydawanych zarówno przez NSA, jak i Sąd Najwyższy.

Dla ścisłości trzeba jednak odnotować, iż w judykaturze zdarzają się także opinie mniej rygorystyczne, nakazujące badać przede wszystkim cel umowy i charakter wykonywanej na jej podstawie pracy. Przykład takiego stanowiska znajdziemy m.in. w wyroku NSA z 27 października 2000 r. (sygn. akt SA/Bk 5/99). Sąd orzekł w nim, iż spełnienie warunku podporządkowania pracy nie jest bezwzględnie konieczne wobec osób kierujących danym podmiotem. Tego rodzaju głosy są mimo wszystko odosobnione, a linia orzecznicza, zgodnie z którą zawieranie umów o pracę z udziałowcami jednoosobowych spółek z o.o. jest niedopuszczalne, wyraźnie dominuje. Również organy skarbowe nie akceptują takich umów. Zawarcie nieważnej umowy o pracę może mieć więc poważne reperkusje na wielu płaszczyznach funkcjonowania spółki, w tym także na gruncie prawa podatkowego. Bez wątpienia odbije się również na sytuacji prawnej samego udziałowca.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Kancelaria BSJP

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »