| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Składki ZUS w działalności przedsiębiorcy

Składki ZUS w działalności przedsiębiorcy

Prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z ponoszeniem przez przedsiębiorców wielu kosztów, przy czym część z nich wynika z pewnych zobowiązań względem państwa. Jak wiadomo, bardzo ważnymi obowiązkami, które muszą wypełniać podmioty gospodarcze, są, obok rozliczeń z fiskusem, zobowiązania względem ZUS-u. Przedsiębiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu. Osoby takie obowiązkowo podlegają również ubezpieczeniu zdrowotnemu. Natomiast ubezpieczenie chorobowe dla przedsiębiorców jest dobrowolne. Niektóre osoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej mogą skorzystać z ulgi w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne. Ulga polega na tym, że przez okres pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej można opłacać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od zadeklarowanej kwoty, jednak nie niższej niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osób niekorzystających z ulgi w opłacaniu składek stanowi kwota zadeklarowana, nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy.

Zobacz aktualne stawki ZUS >>>

Autorzy: Joanna Stolarska, Wojciech Adamski, Joanna Kalinowska Opracował Przemysław Mańko Publikacja: Poradnik Gazety Prawnej nr 27 z dnia 2011-07-19

Osobą współpracującą w rozumieniu ustawy systemowej jest członek rodziny osoby prowadzącej działalność – małżonek, dziecko własne, dziecko drugiego małżonka, dziecko przysposobione, rodzic, macocha, ojczym bądź osoba przysposabiająca – która:

• pozostaje z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność we wspólnym gospodarstwie domowym,

• współpracuje przy prowadzeniu działalności.

Uznanie członka rodziny za osobę współpracującą nie zależy od okresu, przez który współpraca jest wykonywana. Za osobę współpracującą ZUS uważa zarówno osobę, która pomaga prowadzić działalność bez żadnej umowy, jak i osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę – jeśli spełnia ona powyższe kryteria (art. 8 ust. 2 ustawy systemowej). Zatem również członek najbliższej rodziny, który prowadzi z przedsiębiorcą wspólne gospodarstwo domowe i pomaga przy prowadzeniu tej działalności na podstawie zawartej umowy o pracę, podlega ubezpieczeniom jako osoba współpracująca, a nie jako pracownik.

Przepisy ustawy systemowej nie zawierają definicji „współpracy przy prowadzeniu działalności”. W związku z tym zasadniczo należałoby jako osobę współpracującą traktować każdego członka rodziny, który współpracuje przy jej prowadzeniu, niezależnie od zakresu tej współpracy. Jednak Sąd Najwyższy w wyroku z 20 maja 2008 r. (sygn. akt II UK 286/07, niepublikowany) orzekł na korzyść przedsiębiorców i członków ich rodzin. Uznał, że za każdym razem należy dokonać ustaleń faktycznych co do charakteru i rodzaju czynności wykonywanych przez członka rodziny. Zgodnie z uzasadnieniem wyroku: „ (...) okazjonalna pomoc, jaką świadczy osobie prowadzącej działalność gospodarczą w tej działalności jego małżonek, prowadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe, stanowi konsekwencję obowiązku małżonków do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z powołanych przepisów nie można wysnuwać obowiązku świadczenia pracy w zakładzie współmałżonka, jednak w sytuacjach, w których z określonych powodów prowadzący działalność gospodarczą małżonek nie może wykonać czy wykonywać określonej czynności, brak jest przeszkód, a jak twierdzą niektórzy komentatorzy, istnieje powinność drugiego małżonka udzielenia pomocy i wykonania nieodpłatnie pracy za małżonka, który tej pracy wykonać nie może (...). Również pomoc świadczona przez małżonka regularnie na rzecz drugiego małżonka w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej nie może budzić wątpliwości, choćby z tego względu, że zgodnie z art. 36 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, a stosownie do § 2 tego artykułu zgoda drugiego małżonka potrzebna jest wyłącznie przy dokonywaniu czynności przekraczających czynności zwykłego zarządu. (...) Biorąc pod uwagę, że ustawa systemowa, realizując podstawowe zasady ubezpieczeń społecznych, tj. powszechności i równości, chroni swym zakresem wszystkie osoby żyjące z własnej pracy, wiążąc przy tym przymus ubezpieczenia nie tylko z działalnością zapewniającą środki utrzymania, ale również z faktem posiadania jakichkolwiek stałych źródeł dochodu (...) uznać można, że współpracą przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, jest takie współdziałanie małżonka przedsiębiorcy, które generuje stałe, dodatkowe dochody z tej działalności. Inaczej rzecz ujmując, współpracą jest stała pomoc przy prowadzeniu działalności, bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu. W takiej sytuacji można bowiem zasadnie twierdzić, że małżonek przedsiębiorcy podejmuje aktywność przynoszącą mu określone dochody, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczeń (...) ”.

Wyjątek od tej zasady dotyczy współmałżonków wspólników spółek cywilnych. Jeśli takie osoby zostaną zatrudnione w spółce na podstawie umowy o pracę, to ubezpieczeniom podlegają jako pracownicy, a nie osoby współpracujące. W tym przypadku umowa o pracę zawierana jest bowiem między spółką jako pracodawcą a współmałżonkiem wspólnika tej spółki jako pracownikiem (a nie między wspólnikiem a jego małżonkiem).

Za osobę współpracującą nie jest również uznawany członek najbliższej rodziny, który został zatrudniony na podstawie umowy zawartej w celu przygotowania zawodowego (art. 8 ust. 11 ustawy systemowej). Jeśli umowa o pracę nie została zawarta z młodocianym w celu przygotowania zawodowego, to członek rodziny nie jest osobą współpracującą z osobą prowadzącą działalność tylko wtedy, gdy nie prowadzi z przedsiębiorcą wspólnego gospodarstwa domowego. Jest to możliwe nawet w przypadku wspólnego zamieszkiwania, pod warunkiem że przedsiębiorca i członek jego rodziny żyją na odrębny rachunek. W przypadku małżonków nie wystarczy jednak ustalenie rozdzielności majątkowej. Istotne jest, by małżonkowie faktycznie prowadzili odrębne gospodarstwa domowe.

Uznanie członka rodziny za osobę współpracującą wiąże się z tym, że składki na ubezpieczenia tej osoby muszą być opłacane od podstawy wymiaru nie niższej niż:

• 60% przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia na dany rok – składki na ubezpieczenia społeczne,

• 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw włącznie z wypłatami z zysku w IV kwartale poprzedniego roku.

Są to minimalne podstawy wymiaru składek. Do osób współpracujących nie mają zastosowania przepisy dotyczące możliwości opłacania składek na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych zasadach (od 30% minimalnego wynagrodzenia). Wszystkie składki na ubezpieczenia osoby współpracującej w całości finansuje osoba prowadząca działalność. Nie obowiązuje tu zasada dotycząca pracowników, że część składek finansuje ubezpieczony (połowę składki na ubezpieczenie emerytalne, część składki na ubezpieczenia rentowe i całą składkę na ubezpieczenie chorobowe).

Powyższych zasad nie należy stosować, gdy członek rodziny pomaga w prowadzeniu działalności na podstawie umowy cywilnoprawnej, np. umowy zlecenia. Taka osoba podlega ubezpieczeniom jako zleceniobiorca, nawet jeśli pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Korzyść z tego jest taka, że nie ma minimalnej kwoty, od której można opłacać składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za taką osobę, a ponadto część składek jest finansowana z przychodu zleceniobiorcy i może być odliczona od podstawy opodatkowania lub zaliczki na podatek. Brak analogii stosowania przepisów o uznaniu za osobę współpracującą członka rodziny pracującego na podstawie umowy cywilnoprawnej potwierdził m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 6 stycznia 2009 r. (sygn. akt 134/08, OSNP 2010/13-14/170). Zdaniem sądu: „Warunkami objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym osób bliskich osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą są:

1) pozostawanie we wspólnym gospodarstwie;

2) współpraca przy prowadzeniu owej działalności pozarolniczej.

Jeżeli kryteria określone dla osób współpracujących spełnia pracownik, to dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jak osoba współpracująca (art. 8 ust. 2 ustawy systemowej). (...) W razie wyraźnego uregulowania zatrudnienia na podstawie pozapracowniczych stosunków zatrudnienia realizowana forma pracy decyduje o systemie ubezpieczenia, nawet wówczas, gdy osoba zatrudniona należy do kręgu podmiotów uprawnionych do legitymowania się statusem »współpracującego przy wykonywaniu działalności gospodarczej«”.

Zawarcie umowy cywilnoprawnej można zatem uznać za ewentualny sposób obejścia przepisów o ubezpieczeniu osób współpracujących, ale tylko wtedy, gdy rodzaj pracy powierzanej takiej osobie pozwala na ich zlecenie w ramach umowy cywilnej. Jeśli tak nie jest, przedsiębiorca naraża się na możliwość ukarania zarówno przez inspekcję pracy (nawet do 30 000 zł), jak i ZUS. Najczęściej na takie zarzuty narażają się przedsiębiorcy, którzy podpisują z członkami rodziny umowy o dzieło lub nieodpłatne umowy zlecenia, które nie stanowią tytułu do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego. Zawarcie nieodpłatnej umowy zlecenia jest zgodne z kodeksem cywilnym, jeśli w umowie zlecenia jest zapis o nieodpłatności pracy, ale wskazuje na zamiar uniknięcia opłacania składek w ogóle – zarówno od zlecenia, jak i z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Joanna Pluta

analityk w Departamencie Analiz TMS Brokers

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »