| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Wszystko o układach zbiorowych

Wszystko o układach zbiorowych

Kryzys na rynkach finansowych, który zatacza coraz szersze kręgi, skłania pracodawców do reakcji i cięcia kosztów zatrudnienia. W tym „Poradniku” opisujemy możliwości zgodnych z prawem oszczędności na gruncie zbiorowego prawa pracy. Układy zbiorowe pracy zawierają przepisy zakładowego prawa pracy. Pracodawca, który wydał taki akt, nie ma obowiązku tworzenia regulaminu pracy czy wynagradzania, pod warunkiem że ich konieczna treść znajduje się w układzie.

Zawieszenie stosowania układu

W kodeksie pracy przewidziano dla pracodawcy znajdującego się w kryzysowej sytuacji prawo do czasowego zawieszenia przepisów prawa pracy. Nie dotyczy to przepisów kodeksu oraz innych ustaw i aktów wykonawczych. Pracodawca może natomiast zawiesić przepisy układu zbiorowego oraz przepisy zakładowego prawa pracy, czyli:
- regulaminu pracy, wynagradzania, premiowania,
- zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,
- a nawet umowy o pracę.
Oznacza to automatyczną zmianę warunków umowy o pracę, wynikających z zawieszonych przepisów, bez potrzeby stosowania wypowiedzenia zmieniającego albo porozumienia zmieniającego. W ten sposób pracodawca może szybko reagować na sytuację ekonomiczną.
Ze względu na sytuację finansową pracodawcy strony układu zakładowego mogą zawrzeć porozumienie o zawieszeniu stosowania u danego pracodawcy, w całości lub w części, tego układu oraz układu ponadzakładowego bądź jednego z nich, na okres nie dłuższy niż 3 lata. Jeżeli strony nie ustaliły, na jaki okres zawieszają układ, należy uznać, że układ zawieszono na 3 lata.
Porozumienie zawierają tylko strony układu, które go negocjowały i zawarły lub do niego przystąpiły. Porozumienie należy zawrzeć w formie pisemnej. W razie gdy u pracodawcy obowiązuje jedynie układ ponadzakładowy, porozumienie o zawieszeniu stosowania tego układu lub niektórych jego postanowień mogą zawrzeć strony uprawnione do zawarcia układu zakładowego (art. 24127 § 1 k.p.).
Porozumienie podlega zgłoszeniu do rejestru układów zakładowych lub ponadzakładowych (art. 24112 § 2 k.p.). Wynika z tego, że wchodzi ono w życie w terminie w nim określonym, nie wcześniej jednak niż z dniem zarejestrowania. Ponadto informację o zawieszeniu stosowania układu ponadzakładowego strony porozumienia przekazują stronom tego układu (art. 24112 § 2 k.p.).
CO NA TO SĄD?
Ocena „sytuacji finansowej pracodawcy”, która stanowi podstawę zawieszenia stosowania przepisów pracy (art. 91 i 24127 k.p.) lub postanowień umów o pracę (art. 231a k.p.) nie podlega kontroli sądu.
Wyrok SN z 6 grudnia 2005 r., sygn. akt. III PK 91/05, OSNP z 2006 r. nr 25 -26, poz. 316
Porozumienie o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pracy zawiera się dla wszystkich pracowników objętych układem, chyba że strony wyraźnie wyłączą z jego zakresu jednoznacznie określoną grupę pracowników.
Wyrok SN z 3 marca 2005 r., sygn. akt I PK 191/04, OSNP z 2005 r. nr 21, poz. 335
Nie określono, co może być przedmiotem wyłączenia ani co nie może być, czyli jakie postanowienia można wyłączyć. Nie ma przepisów zabraniających zawieszenia uprawnień pracowniczych w jakiejkolwiek dziedzinie. Jednakże musi istnieć związek zawieszonych przepisów z sytuacją ekonomiczną pracodawcy. Przykładowo wątpliwe będzie zawieszenie przepisów bhp.
Zawieszenie układu lub jego części może nastąpić tylko na czas określony. Nie ma jednak przeszkód dla zawarcia kolejnego porozumienia o zawieszeniu układu po upływie czasu obowiązywania dotychczasowego porozumienia, jeśli nadal wymaga tego sytuacja finansowa pracodawcy. Natomiast w razie poprawy sytuacji pracodawcy, strony porozumienia mogą zdecydować o skróceniu czasu jego obowiązywania.
Porozumienie o zawieszeniu stosowania układu zbiorowego pracy zawiera się dla wszystkich pracowników objętych tym układem, chyba, że strony wyraźnie wyłączą z jego zakresu jednoznacznie określoną grupę pracowników (wyrok SN z 3 marca 2005, sygn. akt I PK 191/04, OSNP z 2005 r. nr 21, poz. 335). Zawieszeniu może ulec cały układ lub tylko niektóre, wyraźnie przez strony wskazane postanowienia.
NASZA RADA
Celem zawieszenia przepisów jest poprawa sytuacji ekonomicznej pracodawcy. Tym samym zawieszenie obejmuje zazwyczaj te postanowienia, które odnoszą się do wynagrodzenia za pracę oraz innych świadczeń na rzecz pracowników, jak np. dodatki stażowe, funkcyjne, premie czy nagrody jubileuszowe. W praktyce zawieszenia stosowania całego układu zbiorowego pracy jest problematyczne, ponieważ przestałby funkcjonować cały zakładowy system płac. Lepiej poprzestać na pojedynczych przepisach.
W okresie zawieszenia przepisów pracodawca może rozwiązywać umowy o pracę na „zwykłych” zasadach. W razie zwolnień z przyczyn ekonomicznych, ma obowiązek stosować ustawę o zwolnieniach grupowych, jeżeli zatrudnia co najmniej 20 pracowników. Jednakże pracodawca może w porozumieniu zobowiązać się, że nie będzie przeprowadzał zwolnień.
Zawieszenie układu w żadnym wypadku nie może prowadzić do sytuacji, kiedy w stosunku do pracowników będą stosowane warunki zatrudnienia mniej korzystne, aniżeli gwarantują to przepisy ustawowe, np. prawo do wynagrodzenia za urlop, wynagrodzenie minimalne.
PRZYKŁAD
Pracodawca zatrudniający 55 osób zawiesił stosowanie niektórych przepisów układu. Jednocześnie zwolnił 8 osób. Pracodawca nie może jednak zawiesić prawa do odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych.
Od dnia wejścia w życie automatycznie, z mocy prawa, bez konieczności ich wypowiedzenia w drodze wypowiedzenia zmieniającego nie stosuje się wynikających z zawieszonego układu warunków umów o pracę (art. 24127 § 3 k.p.). Przepis ten wprowadza automatyzm zmian niekorzystnych dla pracownika, ale dotyczy to tylko tych postanowień
umów o pracę, które wynikały z zawieszonego układu zbiorowego. Po okresie zawieszenia, również z mocy prawa, warunki te przywraca się. Postanowienia umów o pracę przewidujące uprawnienia pracownika, nieznajdujące podstawy w układzie zbiorowym, nie są postanowieniami wynikającymi z układu. Przepis art. 24127 § 3 k.p. nie ma zatem wobec nich zastosowania.
Pracownicy w okresie zawieszenia zostają z mocy prawa pozbawieni uprawnień wynikających z zawieszonych przepisów. Nie można przyjąć, że pracownicy w okresie zawieszenia nabywają uprawnienia wynikające z zawieszonych przepisów, a tylko data wymagalności realizacji tych uprawnień zostaje przesunięta na pierwszy dzień po upływie okresu zawieszenia. Po upływie okresu wskazanego w porozumieniu zawieszone postanowienia ulegają reaktywowaniu. Oznacza to, że postanowienia te ponownie mają zastosowanie, ale tylko do stanów faktycznych zaistniałych po ustaniu zawieszenia, a nie w okresie go poprzedzającym. Innymi słowy, w okresie zawieszenia nie stosuje się przepisu, na podstawie którego mogłoby powstać prawo do określonego świadczenia.
PRZYKŁAD
Układ został zawieszony od 1 lutego 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. W tym okresie pracownik nie nabywa prawa do premii, mimo że premia nadal jest wymieniona w umowie o pracę jako składnik wynagrodzenia (nie jest konieczne przy zawieszeniu przepisów wypowiedzenie zmieniające albo porozumienie zmieniające). Najwcześniej pracownik nabędzie prawo do premii 1 stycznia 2010 r. Jednocześnie nie może domagać się wówczas premii za okres od 1 lutego 2009 r. do 31 grudnia 2009 r.
Należy zwrócić uwagę, że zawiesza się oddziaływanie przepisów w przyszłości, po zawarciu stosownego porozumienia i jego wejściu w życie. Zawieszenie stosowania przepisów polega na pozbawieniu pracowników roszczeń ze stosunku pracy w przypadku, gdy wynikające z nich warunki umów o pracę nie zostały jeszcze zastosowane, lecz mogą zostać zastosowane dopiero w przyszłości. Porozumienie o zawieszeniu stosowania układu nie może działać ze skutkiem wstecznym i pozbawiać pracownika świadczeń, które wynikają z jego skonkretyzowanych roszczeń - zwłaszcza jeżeli stały się one już wymagalne - powstałych przed zawarciem porozumienia.
PRZYKŁAD
Układ zakładowy został zawieszony od 1 lutego 2009 r. do 31grudnia 2009 r. Pracownik nabył prawo do premii na podstawie tego regulaminu 15 grudnia 2008 r. Tę premię należy mu wypłacić.
CO NA TO SĄD?
Nie nabywa prawa do nagrody jubileuszowej pracownik, który przewidziane w zakładowym układzie zbiorowym pracy warunki do tego świadczenia spełnił w okresie zawieszenia układu (art. 24127 § 1 i 3 k.p.), chyba że co innego wynika z postanowień układu lub porozumienia o zawieszeniu jego stosowania.
Wyrok SN z 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt II PZP 6/08, M.P.Pr. z 2008 r. nr 9, str. 485

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Adrian Meclik

Ekspert podatkowy

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »