| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Funkcje firmy przedsiębiorcy

Funkcje firmy przedsiębiorcy

Dokonana przed czterema laty reforma prawa firmowego, w wyniku której przepisy o zasadniczym znaczeniu dla obierania i używania firmy znalazły się w kodeksie cywilnym, nie wpłynęła rewolucyjnie na funkcje firmy znane wcześniej z czasów obowiązywania kodeksu handlowego.

Funkcja odróżniająca (identyfikacyjna) firmy
 
Podstawową funkcją firmy jest odróżnienie przedsiębiorcy, który się nią posługuje, od innych podmiotów. Dla dokładnego określenia danego podmiotu w obrocie prawnym konieczna jest taka jego identyfikacja za pomocą indywidualnie przypisanego określenia odróżniającego, by możliwe było wskazanie przez przeciętnego odbiorcę bez żadnych lub bez większych wątpliwości, o jaki podmiot chodzi, przy założeniu że oprócz podmiotu w ten sposób identyfikowanego w danym miejscu i czasie (na danym rynku w przypadku przedsiębiorców) istnieje wiele podobnych podmiotów4.
Firma - jako określenie indywidualizujące podmioty prawa cywilnego - zarezerwowana jest jedynie dla tych spośród nich, które we własnym imieniu prowadzą działalność gospodarczą lub zawodową, a więc dla przedsiębiorców. Pełni ona zatem funkcję porównywalną do imienia i nazwiska osoby fizycznej, a więc jest dobrem osobistym o charakterze indywidualizującym. Podczas gdy niektórzy autorzy wprost przyrównują firmę przedsiębiorców do imienia i nazwiska osób fizycznych5, inni są nieco bardziej ostrożni w stosowaniu w tym względzie prostej analogii6.
Na gruncie regulacji prawa firmowego, która obowiązuje od 2003 r., można jednak wysnuć wniosek, że nie tylko przedsiębiorcy mogą legitymować się firmą. Ponieważ - zgodnie z art. 151 § 1 k.s.h. - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być utworzona w każdym celu prawnie dopuszczalnym, a co za tym idzie - nie tylko w celu prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, a nadto - zgodnie z art. 157 § 1 pkt 1 k.s.h. - umowa takiej spółki powinna określać firmę i siedzibę spółki, możliwe jest istnienie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która nie będzie przedsiębiorcą, a mimo tego będzie obowiązana posiadać firmę. Wobec powyższego można dojść do wniosku, że w tym specyficznym przypadku pojęcia firmy i przedsiębiorcy wyraźnie się rozchodzą7.
Wspomnieć należy również, że to szczegółowe uregulowanie dotyczące spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odstaje nieco od ogólnych w swej wymowie przepisów dotyczących firmy, zawartych w kodeksie cywilnym. Gdyby powyższy przypadek spółki z o.o., która nie prowadzi działalności gospodarczej ani zawodowej, rozpatrywać w świetle przepisów kodeksu cywilnego, nie doszłoby do sytuacji, w której spółka taka musiałaby posługiwać się firmą. Firma bowiem jest oznaczeniem przedsiębiorcy, a przedsiębiorcą jest tylko taki podmiot, który prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową. Nazwa bowiem osoby prawnej, która nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu k.c., nie podlega przepisom o firmie8.
Skoro firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko, w przypadku osoby fizycznej będącej jednocześnie przedsiębiorcą mogą pojawić się trudności z określeniem podmiotu, którego dotyczy dobro osobiste o charakterze indywidualizującym. W takim przypadku bowiem jedną osobę w ten sam sposób identyfikują zarówno imię i nazwisko - jako osobę fizyczną oraz firma - jako przedsiębiorcę. Mamy więc do czynienia z jednym podmiotem w sensie fizycznym, który w świetle prawa może występować bądź to jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej bądź to jako przedsiębiorca. W przypadku naruszenia dóbr osobistych takiej osoby, a w szczególności jej nazwiska, może powstać wątpliwość czy naruszone zostało dobro osobiste osoby fizycznej czy też dobro osobiste przedsiębiorcy.
Niekiedy to rozróżnienie może być wyjątkowo trudne, np. w przypadku przedsiębiorców będących osobami fizycznymi, którzy wykonują tzw. wolne zawody. Wtedy to przymioty przysługujące danej osobie fizycznej, jako jej dobra osobiste, przenikają się z jej dobrami osobistymi jako przedsiębiorcy i wzajemnie na siebie oddziałują9. Naruszenie dobra osobistego takiej osoby w sferze „prywatnej” może znaleźć znaczące odbicie w jej stosunkach zawodowych jako przedsiębiorcy.
Firma należy do bodaj najstarszego i najbardziej powszechnego rodzaju oznaczenia wyróżniającego przedsiębiorców. Chociaż jest oznaczeniem słownym10, może zostać wpleciona w oznaczenie graficzne używane przez przedsiębiorcę, przez co staje się łatwiej kojarzona i odróżniana przez odbiorców. Oprócz firmy przedsiębiorcę może wyróżniać również godło, które ma charakter przynajmniej w części obrazowy11, oraz znak dźwiękowy, rozpowszechniany i utrwalany w powszechnej świadomości konsumentów głównie przez telewizyjne i radiowe audycje reklamowe. Na potrzeby rejestrów i ewidencji, będących w istocie bazami danych, przedsiębiorcom nadawane są także oznaczenia numeryczne, takie jak numer, pod jakim przedsiębiorca figuruje w rejestrze przedsiębiorców, numer REGON czy numer identyfikacji podatkowej NIP.
Funkcję odróżniającą firmy wzmacniają takie zasady prawa firmowego jak: zasada jawności firmy, zasada wyłączności firmy, zasada jedności firmy, zasada prawdziwości firmy czy wreszcie zasada ciągłości firmy.
By firma przedsiębiorcy mogła pełnić funkcję odróżniającą, musi przede wszystkim zostać ujawniona na zewnątrz tak, aby inne podmioty mogły się z nią zapoznać i skojarzyć przedsiębiorcę z oznaczeniem odróżniającym, którym się posługuje (art. 432 § 2 k.c.). Z zasadą jawności (notyfikacji) firmy wiąże się obowiązek podawania przez przedsiębiorców swojej firmy w kontaktach z osobami trzecimi, który prawo nakłada na przedsiębiorców (art. 34 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz art. 20 i 21 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).
Właściwe rozpoznanie przedsiębiorcy przez inne podmioty na podstawie używanej przez niego firmy zapewnione jest wtedy, gdy odbiorcy firmy mogą ją bez większego trudu powiązać z określonym przedsiębiorcą. Uniknięcie potencjalnej możliwości przypisania jednej firmy wielu przedsiębiorcom jest zadaniem, które realizują kolejne zasady prawa firmowego. Jedną z nich jest wymóg określony przez art. 433 § 1 k.c., by firmy różnych przedsiębiorców działających na tym samym rynku dostatecznie odróżniały się od siebie. Ma to na celu niedopuszczenie do sytuacji, w której doszłoby do wątpliwości i nadmiernej trudności w rozróżnieniu przedsiębiorców na podstawie firm, którymi się posługują. Wyrażony zasadą wyłączności firmy postulat dostatecznego odróżnienia firm różnych przedsiębiorców nie ma charakteru bezwzględnego. Jest on o tyle aktualny, o ile odnosi się go do przedsiębiorców działających - wedle słów ustawy - „na tym samym rynku”. Precyzyjne określenie owej przestrzeni tożsamego rynku, na którym nie powinni działać przedsiębiorcy o identycznych lub nie dość różnych firmach (jakkolwiek nastręcza na ogół więcej trudności niż kryterium tej samej miejscowości, którym posługiwał się kodeks handlowy) powinno następować - jak się wydaje - zgodnie z pojęciem rynku właściwego występujące na gruncie prawa konkurencji12.
Uniknięcie trudności w rozróżnianiu przedsiębiorców jest również celem zasady jedności firmy. Choć nie została ona wyrażona explicite w żadnym z przepisów składających się na prawo firmowe13, jej istota wydaje się być oczywista i wypływa z ogólnie przyjętego przekonania, że podmioty prawa cywilnego mogą posługiwać się w tym samym czasie tylko jednym oznaczeniem identyfikującym (imię i nazwisko, nazwa, firma). Na straży tego ugruntowanego poglądu stoją przepisy o charakterze publicznoprawnym14 uniemożliwiające zarejestrowanie - a więc prawne uznanie - więcej niż jednej firmy przedsiębiorcy.
Właściwemu rozróżnianiu przedsiębiorcy i kojarzeniu go przez innych uczestników obrotu z firmą, którą się posługuje, służy również zasada prawdziwości firmy (art. 433 § 2 k.c.). Firma, jako pewnego rodzaju nośnik informacji pomiędzy przedsiębiorcą a pozostałymi podmiotami działającymi na danym rynku (w szczególności konsumentami), musi zawierać przede wszystkim informacje zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym, a po drugie musi zawierać pewne minimum informacji, by w ogóle móc mówić o firmie. W związku z tym zasada prawdziwości firmy posiada dwa aspekty, mianowicie zasadę prawdziwości sensu stricto oraz zasadę jasności. Postulat jasności firmy wymaga od niej niesienia pewnego ustawowo określonego minimum informacji. Owym minimum jest zawarcie w firmie osoby fizycznej przynajmniej jej imienia i nazwiska (art. 434 k.c.) oraz zawarcie w firmie osoby prawnej oraz tzw. niezupełnej osoby prawnej jej nazwy oraz określenia jej formy prawnej (art. 435 § 1 i 2 k.c.). Wąsko rozumiana zasada prawdziwości stanowi, że firma przedsiębiorcy nie może wprowadzać w błąd. Umieszczenie w firmie informacji dokładnie określających przedmiot działalności przedsiębiorcy, choć nie jest wymagane przepisami prawa, wydaje się być pożądane. Prowadzi to bowiem do niewątpliwie lepszej identyfikacji przedsiębiorcy przez inne podmioty. Nie wydaje mi się, by takiemu celowi służyły często używane w firmach określenia jak „Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe”, „Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe” czy nawet „Firma Handlowa” i odpowiadające im skróty PPHU, PHU bądź FH. Są to bowiem dodatki niosące ze sobą niewiele treści dla odbiorców, którzy nie mieli styczności z przedsiębiorcą używającym takiego oznaczenia. W szczególności, dodatki te nie wskazują na konkretny (główny) rodzaj działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę.
Z kolei, zasada ciągłości firmy, dopuszcza kontynuowanie przez przedsiębiorcę działalności pod dotychczasową firmą mimo wystąpienia okoliczności uzasadniających - w imię zasady prawdziwości - zmianę firmy. Sądzę, że mówienie o warunkowym dopuszczeniu przez ustawodawcę posługiwania się firmą, której brzmienie nie odzwierciedla aktualnego stanu, stanowi raczej wyjątek od zasady prawdziwości firmy, niż odrębną zasadę prawa firmowego. Trudno bowiem w pewnym spójnym systemie norm prawnych uznawać dwie zasady o przeciwstawnej treści.
Ratio legis wyżej wspomnianego wyjątku nawiązuje do funkcji odróżniającej i majątkowej firmy. Oznaczenie przedsiębiorcy jest nośnikiem obrazującym w świadomości innych podmiotów ogół wyobrażeń i cech przypisywanych danemu podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą oraz jakości oferowanych przez niego towarów czy usług. Ten zespół opinii innych podmiotów o przedsiębiorcy nosi nazwę renomy, która przekłada się wprost na gospodarcze powodzenie przedsiębiorcy. Z tego względu firma, dzięki której dany przedsiębiorca jest rozpoznawany przez inne podmioty, stanowi ważny element jego działalności, nierzadko o wymiernej wartości ekonomicznej. Nie dziwi więc fakt, iż przedsiębiorcy dążyć będą do tego, by utrzymać dotychczasową firmę, pod którą byli identyfikowani, w przypadku gdy w powszechnym odbiorze z firmą tą wiążą się pozytywne konotacje konsumentów czy innych podmiotów będących partnerami handlowymi przedsiębiorcy. Utrzymywanie firmy w brzmieniu nieodpowiadającym stanowi faktycznemu przedsiębiorcy jest jednakże sprzeczne z zasadą prawdziwości firmy. Ustawodawca dopuszcza - na gruncie obecnych przepisów - dwa wyjątki od tej zasady, dzięki którym przedsiębiorca może używać firmy w brzmieniu dawnym, utrwalonym w obrocie, chociażby brzmienie takie nie odpowiadało zasadzie prawdziwości firmy wyrażonej w art. 433 § 2 k.c. Utrzymanie dotychczasowej firmy możliwe jest w razie utraty członkostwa w spółce przez wspólnika, którego nazwisko ujawnione zostało w firmie spółki (art. 438 § 1 k.c.), oraz kontynuowania przez osobę fizyczną działalności gospodarczej prowadzonej przez inną osobę fizyczną za jej zgodą (art. 438 § 2 k.c.).
 
reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Business Media Software Solutions

Firma zajmuje się zastosowaniem nowoczesnych technologii w procesie nauczania, komunikacji w biznesie i e-learningu.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »