| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Zabezpieczenie umów w obrocie handlowym

Zabezpieczenie umów w obrocie handlowym

Zabezpieczenie umów w obrocie gospodarczym to temat bardzo ważny, zwłaszcza w obecnej sytuacji gospodarczej, w której pomimo wysokiego wzrostu gospodarczego i ogólnie niezłej kondycji sektora przedsiębiorstw, zatory płatnicze są wciąż na porządku dziennym. W tym kontekście należyte zabezpieczenie wykonania kontraktu nabiera szczególnego kolorytu - może zapewnić firmie płynność finansową w sytuacji zagrożenia nieterminową płatnością.

Kiedy warto skorzystać z zastawu
 
Do niedawna popularnym zabezpieczeniem był zastaw, który jednak obecnie nie spełnia już zbyt dobrze swej funkcji z powodu przestarzałej i skomplikowanej regulacji i konkurencji z zastawem rejestrowym. Zastaw może stanowić pewną alternatywę w zestawieniu z omówionymi już formami zabezpieczenia, jednak dość ułomną i stąd zasadną tylko przy mniejszych sprawach i możliwości przejęcia rzeczy w posiadanie. Jest on bowiem kłopotliwy z powodu konieczności zabrania i przechowywania rzeczy i sprawdza się np. w lombardach, które jednak również okres swej świetności mają za sobą.
ZAPAMIĘTAJ
Zaletą zastawu jest rzeczowy charakter, który oznacza, że zbycie rzeczy nie prowadzi do wygaśnięcia zastawu, który obciąża rzecz w zasadzie bez względu na stosunki własnościowe.
Jak stanowi art. 306 k.c., w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można rzecz ruchomą obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy, wyjąwszy tych, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo szczególne. Zastaw można ustanowić także w celu zabezpieczenia wierzytelności przyszłej lub warunkowej.
Do ustanowienia zabezpieczenia potrzebna jest umowa między właścicielem (zastawcą) a wierzycielem (zastawnikiem) oraz, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wydanie rzeczy wierzycielowi albo osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły. Już sam przepis o konieczności wydania rzeczy jest mocno krępujący w warunkach obrotu wolnorynkowego. Dalsze regulacje wyglądają niewiele nowocześniej. Pewnym pocieszeniem dla wierzyciela jest fakt, że jeżeli w chwili ustanowienia zastawu rzecz jest już obciążona innym prawem rzeczowym, zastaw powstały później ma pierwszeństwo przed prawem powstałym wcześniej, chyba że zastawnik działał w złej wierze. Będą to jednak sporadyczne wypadki.
Idąc dalej należy wskazać, że nieważne jest zastrzeżenie, przez które zastawca zobowiązuje się względem zastawnika, że nie dokona zbycia lub obciążenia rzeczy przed wygaśnięciem zastawu. Ta regulacja jest dość obiecująca, jednak kolejnym problemem jest sposób zaspokojenia wierzyciela. Następuje ono bowiem według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym. Konieczne jest więc przeprowadzenie egzekucji z zajęciem rzeczy i ewentualnie jej licytacyjną sprzedażą, co przy ruchomościach o niezbyt wielkiej wartości skutecznie krępuje ręce wierzycielowi. Zastaw zabezpiecza także roszczenia związane z wierzytelnością zabezpieczoną, w szczególności roszczenie o odsetki nieprzedawnione, o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, o zwrot nakładów na rzecz oraz o przyznane koszty zaspokojenia wierzytelności. Przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem nie narusza uprawnienia zastawnika do uzyskania zaspokojenia z rzeczy obciążonej. Nie dotyczy to roszczenia o odsetki lub inne świadczenia uboczne.
Zastawnik, któremu rzecz została wydana, powinien czuwać nad jej zachowaniem stosownie do przepisów o przechowaniu za wynagrodzeniem. Po wygaśnięciu zastawu powinien zwrócić rzecz, a jeżeli przynosi ona pożytki (np. czynsz), zastawnik powinien, w braku odmiennej umowy, pobierać je i zaliczać na poczet wierzytelności i związanych z nią roszczeń. Po wygaśnięciu zastawu obowiązany jest złożyć zastawcy rachunek. Jeżeli rzecz obciążona zostaje narażona na utratę lub uszkodzenie, zastawca może żądać bądź złożenia rzeczy do depozytu sądowego, jej zwrotu za jednoczesnym ustanowieniem innego zabezpieczenia, bądź sprzedaży rzeczy. W razie sprzedaży zastaw przechodzi na uzyskaną cenę, która powinna być złożona do depozytu sądowego. Warto też wskazać na fakt, że przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem pociąga za sobą przeniesienie zastawu. Zastaw nie może być przeniesiony bez wierzytelności, którą zabezpiecza, a w razie przeniesienia wierzytelności z wyłączeniem zastawu po prostu wygasa. Jeżeli zastawnik zwróci rzecz zastawcy, zastaw wygasa bez względu na zastrzeżenia przeciwne, chyba że zabezpieczona wierzytelność jest obciążona prawem osoby trzeciej lub na jej rzecz zajęta.
Przedmiotem zastawu mogą być także prawa, jeżeli są zbywalne. Ta sytuacja znajdzie częstsze praktyczne zastosowanie, zwłaszcza jeśli chodzi o zastaw ustanowiony na papierach wartościowych (weksle, akcje) lub udziałach w spółce z o.o.
Interesujące dla wierzyciela może być ustanowienie zastawu na akcjach. Przedmiotem zastawu jest w tym wypadku tak naprawdę prawo, jakie przysługuje akcjonariuszowi wobec spółki, nie zaś dokument akcji. W przypadku akcji imiennych konieczne jest zawarcie umowy między akcjonariuszem a wierzycielem, a także wręczenie dokumentu akcji zastawnikowi. Umowa o zastaw na akcjach imiennych, zgodnie z art. 329 § 1 k.c., powinna być zawarta w osobnym dokumencie w formie pisemnej z datą pewną. Na dokumencie akcji można na podstawie art. 339 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.), umieścić wzmiankę o ustanowieniu zastawu, która ma tylko znaczenie informacyjne, na przykład dla przyszłych nabywców akcji. Podobnie wygląda to przy akcjach na okaziciela. W przypadku gdy zabezpieczenie wierzytelności polega na ustanowieniu zastawu na określonej liczbie akcji zapisanych na rachunku papierów wartościowych klienta (zastawcy), tj. akcjach dopuszczonych do publicznego obrotu, dom maklerski, po otrzymaniu umowy zastawu i złożeniu przez klienta pisemnej dyspozycji, dokonuje na rachunku zastawcy blokady tych papierów. Po ustanowieniu blokady wystawia się imienne świadectwo depozytowe, opiewające na te papiery. W treści świadectwa zamieszcza się wzmiankę o ustanowieniu blokady, czasie jej trwania oraz o wysokości zabezpieczonej wierzytelności. Zastawnikowi przysługują wszelkie inkorporowane w akcji prawa majątkowe, które można określić jako pożytki z prawa, m.in. jest to prawo do dywidendy i do partycypacji w masie likwidacyjnej.
 
reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Tomasz Duraj

doktor hab. nauk prawnych, ekspert z zakresu prawa pracy

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »