| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > W jaki sposób zabezpieczyć wykonanie kontraktu

W jaki sposób zabezpieczyć wykonanie kontraktu

Prowadzenie skutecznej działalności gospodarczej wymaga pewnej dozy zaufania w relacjach z kontrahentami - zwłaszcza z tymi, z którymi firma pozostaje w stałych stosunkach handlowych. Zaufanie warto jednak wzmocnić należytym zabezpieczeniem wykonania kontraktu, które pozwoli zaspokoić roszczenia na wypadek kłopotów finansowych lub złej woli kontrahenta. W przewodniku omawiamy najważniejsze sposoby zabezpieczenia umów w obrocie gospodarczym: weksel, poręczenie, cesję, kary umowne, zastaw, dobrowolne poddanie się odpowiedzialności i gwarancję dobrego wykonania, wskazując na płynące z nich korzyści, ale i na możliwe pułapki i zagrożenia.

Zastaw i zastaw rejestrowy
 
Do niedawna popularnym zabezpieczeniem był zastaw, który jednak obecnie nie spełnia już zbyt dobrze swej funkcji z powodu przestarzałej i skomplikowanej regulacji i konkurencji z zastawem rejestrowym. Zastaw może stanowić pewną alternatywę w zestawieniu z omówionymi już formami zabezpieczenia, jednak dość ułomną i stąd zasadną tylko przy mniejszych sprawach i możliwości przejęcia rzeczy w posiadanie. Jest on bowiem kłopotliwy z powodu konieczności zabrania i przechowywania rzeczy i sprawdza się np. w lombardach, które jednak również okres swej świetności mają za sobą.
PRZYKŁAD
SOLIDARNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ
Jeden ze wspólników spółki cywilnej Quotatio poręczył na piśmie za dług zaciągnięty przez Tomasza G. prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą do kwoty 2500 zł. Poręczyciel odpowiada za spłatę zobowiązania solidarnie z dłużnikiem głównym. W praktyce solidarność oznacza, że wierzyciel może wybrać zobowiązaną osobę (według dowolnego kryterium - np. z powodu jej lepszej sytuacji materialnej) i dochodzić od niej bezpośrednio zapłaty - nawet nie domagając się pieniędzy od dłużnika głównego. Jedynym obowiązkiem wierzyciela (który jednak nie ma wypływu na charakter odpowiedzialności) jest zawiadomienie poręczyciela o opóźnieniu. Co gorsza, jeśli wspólnik reprezentował spółkę na mocy art. 865 i 866 k.c., to zaciągnął zobowiązanie skuteczne względem pozostałych wspólników.
Zaletą zastawu jest z kolei rzeczowy charakter, który oznacza, że zbycie rzeczy nie prowadzi do wygaśnięcia zastawu, który obciąża rzecz w zasadzie bez względu na stosunki własnościowe. Jak stanowi art. 306 k.c., w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można rzecz ruchomą obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy, wyjąwszy tych, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo szczególne. Zastaw można ustanowić także w celu zabezpieczenia wierzytelności przyszłej lub warunkowej. Do ustanowienia zabezpieczenia potrzebna jest umowa między właścicielem (zastawcą) a wierzycielem (zastawnikiem) oraz, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wydanie rzeczy wierzycielowi albo osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły. Już sam przepis o konieczności wydania rzeczy jest mocno krępujący w warunkach obrotu wolnorynkowego. Dalsze regulacje wyglądają niewiele nowocześniej. Pewnym pocieszeniem dla wierzyciela jest fakt, że jeżeli w chwili ustanowienia zastawu rzecz jest już obciążona innym prawem rzeczowym, zastaw powstały później ma pierwszeństwo przed prawem powstałym wcześniej, chyba że zastawnik działał w złej wierze. Będą to jednak sporadyczne wypadki.
Idąc dalej, należy wskazać, że nieważne jest zastrzeżenie, przez które zastawca zobowiązuje się względem zastawnika, że nie dokona zbycia lub obciążenia rzeczy przed wygaśnięciem zastawu. Ta regulacja jest dość obiecująca, jednak kolejnym problemem jest sposób zaspokojenia wierzyciela. Następuje ono bowiem według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym. Konieczne jest więc przeprowadzenie egzekucji z zajęciem rzeczy i ewentualnie jej licytacyjną sprzedażą, co przy ruchomościach o niezbyt wielkiej wartości skutecznie krępuje ręce wierzycielowi. Zastaw zabezpiecza także roszczenia związane z wierzytelnością zabezpieczoną, w szczególności roszczenie o odsetki nieprzedawnione, o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, o zwrot nakładów na rzecz oraz o przyznane koszty zaspokojenia wierzytelności.
WAŻNE
PRZEDAWNIENIE WIERZYTELNOŚCI
Przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem nie narusza uprawnienia zastawnika do uzyskania zaspokojenia z rzeczy obciążonej. Nie dotyczy to roszczenia o odsetki lub inne świadczenia uboczne
Zastawnik, któremu rzecz została wydana, powinien czuwać nad jej zachowaniem, stosownie do przepisów o przechowaniu za wynagrodzeniem. Po wygaśnięciu zastawu powinien zwrócić rzecz, a jeżeli przynosi ona pożytki (np. czynsz), zastawnik powinien, w braku odmiennej umowy, pobierać je i zaliczać na poczet wierzytelności i związanych z nią roszczeń. Po wygaśnięciu zastawu obowiązany jest złożyć zastawcy rachunek. Jeżeli rzecz obciążona zostaje narażona na utratę lub uszkodzenie, zastawca może żądać bądź złożenia rzeczy do depozytu sądowego, jej zwrotu za jednoczesnym ustanowieniem innego zabezpieczenia, bądź sprzedaży rzeczy. W razie sprzedaży zastaw przechodzi na uzyskaną cenę, która powinna być złożona do depozytu sądowego. Warto też wskazać na fakt, że przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem pociąga za sobą przeniesienie zastawu. Z kolei zastaw nie może być przeniesiony bez wierzytelności, którą zabezpiecza, a w razie przeniesienia wierzytelności z wyłączeniem zastawu po prostu wygasa. Jeżeli zastawnik zwróci rzecz zastawcy, zastaw wygasa bez względu na zastrzeżenia przeciwne, chyba że zabezpieczona wierzytelność jest obciążona prawem osoby trzeciej lub na jej rzecz zajęta.
Przedmiotem zastawu mogą być także prawa, jeżeli są zbywalne. Ta sytuacja znajdzie częstsze praktyczne zastosowanie, zwłaszcza jeśli chodzi o zastaw ustanowiony na papierach wartościowych (weksle, akcje) lub udziałach w spółce z o.o. I takie zabezpieczenie jest z kolei godne polecenia, choć nie wyzbywa się ono pewnej sztywności wynikającej z odpowiedniego stosowania przepisów o zastawie na rzeczach. Do ustanowienia zastawu na prawie stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu tego prawa. Jednakże umowa powinna być zawarta na piśmie z datą pewną, chociażby umowa o przeniesienie prawa nie wymagała takiej formy. Jeżeli ustanowienie zastawu na wierzytelności nie następuje przez wydanie dokumentu ani przez indos, potrzebne jest pisemne zawiadomienie dłużnika wierzytelności przez zastawcę. Zastawnik może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania prawa obciążonego zastawem. Jeżeli wymagalność wierzytelności obciążonej zależy od wypowiedzenia przez wierzyciela, zastawca może dokonać wypowiedzenia bez zgody zastawnika. Jeżeli zabezpieczona wierzytelność zastawem jest już wymagalna, zastawnik może wierzytelność obciążoną wypowiedzieć do wysokości wierzytelności zabezpieczonej. Jeżeli wymagalność wierzytelności zależy od wypowiedzenia przez dłużnika, wypowiedzenie powinno nastąpić także względem zastawnika. Jeżeli wierzytelność pieniężna jest już wymagalna, zastawnik może żądać zamiast zapłaty, ażeby zastawca przeniósł na niego wierzytelność obciążoną, jeżeli jest pieniężna, do wysokości wierzytelności zabezpieczonej zastawem.
PRZYKŁAD
UPRAWNIENIA ZASTAWNIKA
Antoni H. podpisał ze Stefanem W. umowę zastawu na 1200 akcjach spółki Uxor S.A. W takiej sytuacji zastawnikowi przysługują wszelkie inkorporowane w akcji prawa majątkowe. Do pożytków, które zastawnik będzie mógł pobierać i zaliczać na poczet wierzytelności, należy np. dywidenda. Jeżeli zaś chodzi o prawa organizacyjne, to zastawnik, po spełnieniu pewnych warunków, może wykonywać z akcji będących przedmiotem zastawu prawo głosu (a więc i uczestniczyć w obradach walnego zgromadzenia akcjonariuszy). Jeżeli jednak akcje są zdematerializowane i dopuszczone do publicznego obrotu, prawo głosu będzie nadal przysługiwało właścicielowi.
Interesujące dla wierzyciela może być ustanowienie zastawu na akcjach. Przedmiotem zastawu jest w tym wypadku tak naprawdę prawo, jakie przysługuje akcjonariuszowi wobec spółki, nie zaś dokument akcji. W wypadku akcji imiennych konieczne jest zawarcie umowy między akcjonariuszem a wierzycielem, a także wręczenie dokumentu akcji zastawnikowi. Umowa o zastaw na akcjach imiennych, zgodnie z art. 329 par. 1 k.c., powinna być zawarta w osobnym dokumencie w formie pisemnej z datą pewną. Na dokumencie akcji można na podstawie art. 339 k.s.h. umieścić wzmiankę o ustanowieniu zastawu, która ma tylko znaczenie informacyjne, na przykład dla przyszłych nabywców akcji. Podobnie wygląda to przy akcjach na okaziciela. W przypadku gdy zabezpieczenie wierzytelności polega na ustanowieniu zastawu na określonej liczbie akcji zapisanych na rachunku papierów wartościowych klienta (zastawcy), tj. akcjach dopuszczonych do publicznego obrotu, dom maklerski, po otrzymaniu umowy zastawu i złożeniu przez klienta pisemnej dyspozycji, dokonuje na rachunku zastawcy blokady tych papierów. Po ustanowieniu blokady wystawia się imienne świadectwo depozytowe, opiewające na te papiery. W treści świadectwa zamieszcza się wzmiankę o ustanowieniu blokady, czasie jej trwania oraz o wysokości zabezpieczonej wierzytelności.
WAŻNE
PRAWO ZASTAWNIKA
Zastawnikowi przysługują wszelkie inkorporowane w akcji prawa majątkowe, które można określić jako pożytki z prawa. Między innymi jest to prawo do dywidendy i do partycypacji w masie likwidacyjnej
Jak stanowi art. 340 par. 3 k.s.h., w spółce akcyjnej zastawnik może wykonywać prawo głosu z akcji imiennej lub świadectwa tymczasowego, na której ustanowiono zastaw, jeżeli przewiduje to czynność prawna ustanawiająca ograniczone prawo rzeczowe oraz gdy w księdze akcyjnej dokonano wzmianki o jego ustanowieniu i o upoważnieniu do wykonywania prawa głosu. Jeżeli jednak akcje są dopuszczone do publicznego obrotu, a ustanowiono na nich ograniczone prawo rzeczowe i akcje są zdematerializowane, zastawnikowi nie przysługuje prawo głosu.
Nowocześniejszą wersją zastawu jest zastaw rejestrowy. Jest on również zabezpieczeniem o charakterze rzeczowym, a zatem obciąża rzecz niezależnie od przekształceń własnościowych (do wyjątków należy np. konfuzja, czyli przejście przedmiotu zastawu na własność zastawnika). Do ustanowienia zastawu rejestrowego potrzebna jest umowa między osobą uprawnioną do rozporządzania rzeczą a wierzycielem oraz wpis do rejestru zastawów. Jak stanowi art. 20 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym, wierzytelność zabezpieczona zastawem rejestrowym podlega zaspokojeniu z rzeczy z pierwszeństwem przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem kosztów egzekucyjnych, należności alimentacyjnych, należności za pracę za okres nie dłuższy niż trzy miesiące oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, jak również kosztów ostatniej choroby i zwykłego pogrzebu dłużnika. Zaletą w obrocie gospodarczym jest fakt, że zabezpiecza się wierzytelności wyrażone w polskiej lub obcej walucie, i to zarówno już istniejące, jak i przyszłe lub warunkowe. Niewątpliwą zaletą w zestawieniu z zastawem zwykłym jest ta, że rzeczy obciążone zastawem rejestrowym, a także papiery wartościowe lub inne dokumenty dotyczące praw obciążonych takim zastawem, mogą być pozostawione w posiadaniu zastawcy lub osoby trzeciej wskazanej w umowie o ustanowienie zastawu, jeżeli wyraziła ona na to zgodę. Jeżeli zastawca może korzystać z rzeczy, powinien dbać o zachowanie jej w stanie nie gorszym niż wynikający z prawidłowego utrzymania, a w wyznaczonym terminie obowiązany jest umożliwić zbadanie stanu przedmiotu zastawu. W wypadku niezgodnego z umową zbycia rzeczy zastawnik może żądać natychmiastowego zaspokojenia wierzytelności. Jeżeli umowa zastawnicza nie stanowi inaczej, zastaw rejestrowy obejmuje przysługujące zastawcy roszczenia o odszkodowanie z tytułu utraty, zniszczenia, uszkodzenia lub obniżenia wartości rzeczy.
Zgodnie z art. 25 ustawy o zastawie rejestrowym bezpośrednio przed podjęciem czynności mających na celu zaspokojenie zastawnika z przedmiotu zastawu rejestrowego zastawnik powinien na piśmie zawiadomić zastawcę o zamierzonym podjęciu działań zmierzających do zaspokojenia jego roszczeń wynikających z zastawu rejestrowego. Natomiast zastawca może w ciągu siedmiu dni od dnia zawiadomienia zaspokoić zastawnika bądź wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie, że wierzytelność nie istnieje albo nie jest wymagalna w całości lub w części.
 
reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Bernard Waszczyk

Analityk rynku funduszy inwestycyjnych Open Finance.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »