| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Skarga pauliańska - sposobem ochrony wierzyciela

Skarga pauliańska - sposobem ochrony wierzyciela

Zdarza się, że dłużnik, unikając wykonania zobowiązania, usuwa poszczególne składniki ze swojego majątku, uniemożliwiając zaspokojenie wierzyciela, albo spełnia zobowiązanie wobec jednego, wybranego wierzyciela, krzywdząc innych. Ochronie pokrzywdzonego w ten sposób wierzyciela służy instytucja skargi pauliańskiej, która pozwala mu na wystąpienie z powództwem o uznanie takiej umowy lub innej czynności za bezskuteczną.

Świadomość pokrzywdzenia wierzycieli
 
Świadomość po stronie dłużnika istnienia pokrzywdzenia wierzyciela jest jedną z podstawowych przesłanek dochodzenia ochrony z instytucji skargi pauliańskiej. Dłużnik musi być poczytalny i zarazem wymagane jest, żeby wiedział, iż w następstwie jego działania może dojść do pokrzywdzenia wierzyciela. Innymi słowy dłużnik musi zdawać sobie sprawę z tego, że jego działanie, czynność prawna, której dokonał, nowo powstałe zobowiązanie, będzie źle rokowało dla wierzycieli w kwestii przyszłej możliwości zaspokojenia swego roszczenia.
Jest to przesłanka subiektywna, niezwykle trudna do udowodnienia. Świadomość jest stanem wewnętrznym każdej osoby i nie istnieje możliwość dowiedzenia się, powzięcia wiadomości o niej w sposób bezpośredni, chyba że dana osoba przekaże swoje wrażenia. Pośrednio o stanie świadomości danej osoby można wnioskować poprzez pryzmat jej działania.
Z powodu trudności pojawiających się w udowodnieniu istnienia świadomości po stronie dłużnika, dotyczącej pokrzywdzenia wierzyciela, ustawodawca nie wymaga od wierzyciela szczególnej formy dowodów. Istnienie przesłanki świadomości po stronie dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela można udowodnić w sposób pośredni, przedstawiając określony, logiczny zestaw faktów i dowodów. Chodzi przede wszystkim o dowody pozwalające na stwierdzenie, że dłużnik wiedział o swojej złej sytuacji materialnej, dowody mogą również określać charakter i rodzaj dokonanej czynności, brak uzasadnienia gospodarczego dokonanej czynności czy też zbytni pośpiech w jej dokonywaniu.
PRZYKŁAD
NIEWYPŁACALNOŚĆ DŁUŻNIKA
Dowodem istnienia obiektywnej niewypłacalności dłużnika może być wskazanie, że wszczęta w celu wyegzekwowania należnego wierzycielowi świadczenia pieniężnego egzekucja okazała się nieskuteczna. Jako środek dowodowy może w takiej sytuacji służyć np. postanowienie o umorzeniu egzekucji na podstawie art. 824 par. 1 pkt. k.p.c.
PRZYKŁAD
ŚWIADOME POKRZYWDZENIE
Na istnienie świadomości dłużnika, że dokonanie przez niego czynności prawnej może doprowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli, spowodować jego niewypłacalność, a w konsekwencji ogłoszenie jego upadłości, mogą wskazywać wezwania do zapłaty kontrahentów, którzy dość często w nadziei, że dłużnik się wystraszy wskazują na możliwość złożenia przez nich wniosku o ogłoszenie upadłości. W ten sposób informują dłużnika, że podejmowanie przez niego zbyt ryzykownych lub nieuzasadnionych gospodarczo przedsięwzięć odbędzie się z ich pokrzywdzeniem.
PRZYKŁAD
ZACHOWANIE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI
W stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami zachowanie należytej staranności będzie wymagało co najmniej zapoznania się z odpisem z KRS oraz skontaktowanie się z niektórymi wierzycielami, aby upewnić się o rzetelności kontrahenta i terminowości dokonywanych zapłat. Jeżeli czynność prawna dokonywana między dłużnikiem a osobą trzecią dotyczy nieruchomości, zasadne jest również zapoznanie się ze stanem nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej.
Przyjąć należy, iż do zaistnienia przesłanki świadomości pokrzywdzenia wierzyciela nie jest konieczne istnienie zamiaru bezpośredniego. Wystarczające jest, by dłużnik pokrzywdzenie wierzyciela przewidywał w granicach ewentualności. Dłużnik, dążąc do innego celu, przekonuje się, że nie można go osiągnąć bez zaakceptowania możliwości pokrzywdzenia wierzyciela. Pokrzywdzenie w tym wypadku jest niejako produktem ubocznym celowego działania dłużnika. Dłużnik, dokonując czynności, nie musi chcieć pokrzywdzić wierzycieli, lecz przewiduje, że jego czynność może wywrzeć skutek w postaci spowodowania niewypłacalności lub jej pogłębienia.
Jeżeli dłużnikiem, którego czynność jest zaskarżona, jest osoba fizyczna, to oczywiste jest, że świadomość pokrzywdzenia musi występować u tej osoby. Jeżeli natomiast żądanie uznania czynności za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela dotyczy osoby prawnej, to w postępowaniu badane jest istnienie świadomości pokrzywdzenia wierzycieli u osoby dokonującej czynności w imieniu osoby prawnej będącej dłużnikiem i działającej jako organ tej osoby. Jeżeli jako organ działa kilka osób łącznie, to wymagane jest istnienie świadomości pokrzywdzenia wierzycieli u jednej z nich, nie jest natomiast konieczne udowadnianie, że wszystkie osoby dokonujące czynności w imieniu organu dłużnika uświadamiały sobie, że czynność może spowodować niewypłacalność dłużnika. Jeżeli natomiast czynności dokonał pełnomocnik dłużnika albo osoba działająca w jego imieniu bez zlecenia, to konieczne jest udowodnienie przez osobę żądającą uznania czynności za bezskuteczną istnienia świadomości dłużnika. Nie wystarczy w takiej sytuacji wykazanie, że działający za dłużnika pełnomocnik albo osoba prowadząca jego sprawy bez zlecenia miała świadomość, że dokonując czynności powoduje niemożność zaspokojenia się wierzycieli z majątku dłużnika.
Świadomość pokrzywdzenia wierzycieli działaniem dłużnika musi istnieć w chwili dokonywania czynności prawnej. Jeżeli natomiast pokrzywdzenie następuje przez zaniechanie dokonania czynności prawnej, istnienie świadomości ocenia się z chwili, w której dokonanie czynności było jeszcze możliwe. Jednakże, gdy czynności prawnej dokonał pełnomocnik dłużnika, to właściwą chwilą dla oceny świadomości dłużnika jest chwila dokonania czynności albo potwierdzenia czynności pełnomocnika, jeżeli potwierdzenie jest konieczne. W sytuacji gdy czynności prawnej w imieniu dłużnika dokonała osoba prowadząca sprawę bez zlecenia, istnienie świadomości ocenia się z chwili dokonania wymaganego potwierdzenia czynności przez dłużnika.
Świadomość pokrzywdzenia nie musi dotyczyć konkretnego wierzyciela, wystarczy świadomość dłużnika, że czynność której dokonał, jest krzywdząca dla wierzycieli jako ogółu. Świadomość może dotyczyć innego wierzyciela niż tego, który wytoczył przeciwko dłużnikowi proces na podstawie art. 527 k.c., świadomość pokrzywdzenia może natomiast dotyczyć nawet wierzyciela, który uzyskał później od dłużnika zaspokojenie. W razie dokonania przez dłużnika czynności prawnej ze świadomością, że może ona doprowadzić do ogłoszenia jego upadłości, dłużnik może mieć świadomość pokrzywdzenia wszystkich wierzycieli, których wierzytelności wejdą w skład masy upadłości.
Z ORZECZNICTWA
UDOWODNIENIE ZAMIARU POKRZYWDZENIA
SN w wyroku z 28 marca 2002 r. uznał, że w świetle art. 527 i 530 k.c. zachodzą istotne różnice w sytuacji, gdy uznania za bezskuteczną dochodzi wierzyciel, którego wierzytelność już istniała w chwili dokonywania tej czynności, lub wierzyciel, którego wierzytelność dopiero powstanie w przyszłości. W pierwszym przypadku wystarczy, że dłużnik działał tylko ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, w drugim natomiast przepis art. 530 k.c. wymaga, aby dłużnik, dokonując czynności, działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela.
IV CKN 1965/00, niepubl.
 
reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Comperia.pl

Porównywarka finansowa nr 1

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »