| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Skarga pauliańska - sposobem ochrony wierzyciela

Skarga pauliańska - sposobem ochrony wierzyciela

Zdarza się, że dłużnik, unikając wykonania zobowiązania, usuwa poszczególne składniki ze swojego majątku, uniemożliwiając zaspokojenie wierzyciela, albo spełnia zobowiązanie wobec jednego, wybranego wierzyciela, krzywdząc innych. Ochronie pokrzywdzonego w ten sposób wierzyciela służy instytucja skargi pauliańskiej, która pozwala mu na wystąpienie z powództwem o uznanie takiej umowy lub innej czynności za bezskuteczną.

Pokrzywdzenie wierzycieli
 
Jeżeli wskutek dokonania czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli dłużnik stał się niewypłacalny albo dokonanie czynności pogłębiło stan niewypłacalności, to wierzyciel może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego (art. 527 par. k.c.). Czynność prawna dłużnika może być skutecznie zaskarżona w trybie przepisu art. 527 i n. k.c. tylko wówczas, gdy została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli. Przez pokrzywdzenie wierzycieli należy rozumieć stan opisany w par. 2 art. 527 k.c. Chodzi tutaj o niewypłacalność dłużnika, czyli ogólnie mówiąc sytuację, w której dłużnik nie ma możliwości wywiązania się ze zobowiązań finansowych, majątek dłużnika nie wystarczy na pokrycie wierzytelności.
Nie jest wymagalne stwierdzenie tego stanu szczególnym orzeczeniem sądu. Na niewypłacalność wskazywać mogą inne okoliczności, takie jak bezskuteczne prowadzenie egzekucji przez jakiegokolwiek wierzyciela przeciwko dłużnikowi, złożenie spisu majątku przez dłużnika, zawieszenie wypłat, ogłoszenie upadłości, wszczęcie postępowania układowego czy też jeszcze inne. W toku procesu wierzyciel może wykazywać stan niewypłacalności dłużnika lub fakt pogłębienia niewypłacalności wskutek dokonania czynności wszelkimi dopuszczalnymi środkami dowodowymi. Warunek uznania czynności dłużnika za bezskuteczną stanowi pokrzywdzenie wierzycieli, przez co zwykle rozumie się szkodę, lecz słuszniejszym wydaje się być pogląd wskazujący na to, iż chodzi tutaj raczej o złą prognozę co do możliwości spełnienia przez dłużnika świadczenia.
Pomiędzy czynnością dłużnika a pokrzywdzeniem wierzyciela musi istnieć zależność określania niekiedy jako związek przyczynowy, zależność tę określa się również jako conditio sine qua non niewypłacalności dłużnika, nie oznacza to jednak postawienia warunku, aby czynność dłużnika stanowiła jedyną i wyłączną przesłankę jego niewypłacalności.
Wierzyciel, domagając się uznania czynności dłużnika za bezskuteczną, będzie musiał udowodnić, że jego wierzytelność nie została zaspokojona oraz że czynność, którą zaskarżył, była przyczyną lub jedną z przyczyn niewypłacalności albo pogłębienia się stanu niewypłacalności. Pomiędzy czynnością dłużnika a pokrzywdzeniem wierzyciela musi istnieć zależność określania niekiedy jako związek przyczynowy. W postępowaniu sądowym, mającym na celu uznanie czynności za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, powód musi wykazać, że wierzytelność rzeczywiście istnieje oraz że czynność dokonana przez dłużnika spowodowała sama lub wspólnie z innymi jego czynnościami stan niewypłacalności albo pogłębiła istniejącą już w chwili dokonywania czynności niewypłacalność.
PRZYKŁAD
POKRZYWDZENIE WIERZYCIELA
Jeżeli dłużnik otrzymał w zamian za spełnienie swojego świadczenia odpowiedni ekwiwalent od kontrahenta, lecz zużył go w całości albo w części, można mówić o sytuacji, w której nastąpiło pokrzywdzenie wierzycieli. Podobnie, jeżeli dłużnik przeznaczył otrzymane od kontrahenta świadczenie na zaspokojenie wierzytelności, do których zaspokojenia nie był prawnie zobowiązany, np. zobowiązanie naturalne - nastąpi pokrzywdzenie wierzycieli.
PRZYKŁAD
ZUŻYCIE KORZYŚCI
Jeżeli dłużnik zużył uzyskaną z tytułu dokonanej czynności prawnej korzyść majątkową, np. na zapłatę zaległych alimentów, nie można stawiać mu zarzutu, iż działał z pokrzywdzeniem wierzycieli. Krzywdzące jest natomiast dla wierzycieli dowolne uprzywilejowanie jednego spośród wszystkich wierzycieli i zaspokojenie tylko jego wierzytelności, bez chociaż częściowego spełnienia świadczenia wobec pozostałych.
Nie jest wystarczające dla udowodnienia, że czynność została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, że dokonanie przez dłużnika czynności spowodowało zmniejszenie jego majątku. Nie może być mowy o pokrzywdzeniu, jeżeli dłużnik w zamian za swoje świadczenie uzyskał odpowiedni ekwiwalent, który nadal znajduje się w masie majątkowej dłużnika lub został w całości przeznaczony na zaspokojenie zobowiązań dłużnika w stosunku do innych wierzycieli.
Dokonanie czynności przez dłużnika z osobą trzecią, która również była wierzycielem dłużnika i domagała się spełnienia przez dłużnika świadczenia wobec niej, nie oznacza, że taka czynność została dokonana bez pokrzywdzenia drugiego wierzyciela (który żąda uznania czynności za bezskuteczną). Pokrzywdzenie wierzyciela nastąpi, jeżeli uzyskana korzyść majątkowa przez osobę trzecią jest wyższa od tego, co ta osoba świadczyła na rzecz dłużnika. Do pokrzywdzenia dojść może również w sytuacji, gdy wierzyciel, który występuje z roszczeniem o uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną w stosunku do niego, wcześniej pomagał dłużnikowi w wyszukaniu rzeczy, która stała się przedmiotem zaskarżonej czynności. W takiej sytuacji sama pomoc wierzyciela dłużnikowi nie świadczy o zgodzie wierzyciela na dokonanie czynności prawnej przez dłużnika i nie eliminuje elementu pokrzywdzenia. Wierzyciel bowiem może nie wiedzieć o ostatecznej treści czynności dokonanej z osobą trzecią, wierzyciel nie ma także większego wpływu na sposób, w który dłużnik zużyje korzyść otrzymaną przez dłużnika od osoby trzeciej. Okoliczność, czy czynność prawna upadłego krzywdzi wierzycieli, należy oceniać w chwili jej zaskarżenia, a nie dokonania.
W sytuacji gdy zobowiązanie zostało zaciągnięte przez dłużnika w okolicznościach nieuzasadniających pokrzywdzenia wierzycieli oraz gdy korzyść uzyskana w wyniku dokonania tej czynności została przeznaczona przez dłużnika na spełnienie świadczenia wobec jednego z wierzycieli, a świadczenie było szczególnego rodzaju albo w pewien sposób uprzywilejowane, brak jest pokrzywdzenia wierzycieli.
Przepis art. 527 par. 2 k.c. wiąże pokrzywdzenie wierzycieli z niewypłacalnością dłużnika. Poprzez niewypłacalność rozumie się istniejący w chwili orzekania o uznaniu czynności za bezskuteczną brak możliwości wywiązania się dłużnika ze swoich zobowiązań finansowych. Oznacza on taki obiektywny stan majątku dłużnika, wykazany wszelkimi dopuszczalnymi środkami dowodowymi, w którym egzekucja prowadzona zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego nie może przynieść zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej od dłużnika. Niewypłacalność w chwili orzekania musi być rzeczywista, a nie tylko możliwa.
Jeśli przeciwko dłużnikowi toczy się postępowanie upadłościowe, wykazanie, że dłużnik jest niewypłacalny, będzie dotyczyło jedynie sytuacji, w której wierzyciel, jeszcze przed ogłoszeniem upadłości jego dłużnika wytoczy przeciwko osobie trzeciej, z którą dłużnik dokonał czynności, powództwo o uznanie czynności za bezskuteczną. Jeżeli natomiast powództwo na podstawie art. 527 k.c. wytacza, już po ogłoszeniu upadłości dłużnika syndyk, nadzorca sądowy albo zarządca, to nie istnieje potrzeba udowadniania niewypłacalności dłużnika, wobec którego ogłoszono upadłość. Zgodnie z art. 10 pr.u.n. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, zatem sąd nie będzie badał, czy upadły jest niewypłacalny, ponieważ wynika to z postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Na syndyku, nadzorcy sądowym albo zarządcy będzie jednak spoczywał ciężar udowodnienia, że to czynność dokonana przez dłużnika była przyczyną niewypłacalności albo pogłębiła istniejący stan, w którym dłużnik nie wykonywał wymagalnych zobowiązań.
Zaskarżona może być czynność dokonana przez dłużnika, która nie była bezpośrednią przyczyną zaistnienia stanu niewypłacalności dłużnika, lecz spowodowała pogłębienie się istniejącej już niewypłacalności. Kodeks cywilny oprócz zaskarżenia przez wierzyciela czynności powodujących niewypłacalność dłużnika dopuszcza także możliwość uznania za bezskuteczne czynności dokonanych przez dłużnika, które sprawiają, że staje się on niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności. Przez niewypłacalność w wyższym stopniu rozumie się istnienie takiego stanu, w którym w chwili dokonywania czynności prawnej dłużnik był już niewypłacalny i nie mógł zaspokoić wierzycieli, a dokonana przez niego czynność dodatkowo spowodowała zmniejszenie się jego majątku, powiększając tym samym szkodę doznaną przez wierzycieli, których szanse na uzyskanie zaspokojenia z majątku dłużnika jeszcze zmalały.
 
reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Tax Care

Lider wśród biur księgowych dla mikro- i małych firm

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »