| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Obowiązki płatników składek wobec ZUS

Obowiązki płatników składek wobec ZUS

Z wyjątkiem przedstawicieli nielicznych grup zawodowych (np. prokuratorów, sędziów) zdecydowana większość osób objęta jest powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych. Począwszy od 1 stycznia 1999 r. zasady, na których funkcjonuje ten system, reguluje ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn.zm.).

4. Podstawa wymiaru składek
 
Podstawę wymiaru składek można najogólniej scharakteryzować jako kwotę, od której przy zastosowaniu stopy procentowej oblicza się wysokość należnej składki. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne poszczególnych osób regulują przepisy art. 18, 19, 20 i 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. I tak, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi w przypadku:
1) pracowników – przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych;
Przepisami o podatku dochodowym od osób fizycznych, o których mowa w tym punkcie, są przepisy ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn.zm.). O tym, jakiego rodzaju świadczenia pieniężne i niepieniężne stanowią przychód ze stosunku pracy, rozstrzyga art. 12 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, iż za przychody ze stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalent, bez względu na źródło finansowania tych wypłat lub świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalent za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.
W przypadku pracowników, którzy wykonują pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, zawartej z własnym pracodawcą, lub którzy w ramach tego typu umowy wykonują pracę na rzecz własnego pracodawcy – stosownie do treści art. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się przychód z tytuł tej umowy cywilnoprawnej.
 
Przykład
Ewa Pyłko rozpoczęła działalność gospodarczą 25 sierpnia 2005 r. Wcześnie nie prowadziła tego rodzaju działalności, a w ramach wykonywanej działalności nie świadczy usług na rzecz byłego pracodawcy, dlatego składki na ubezpieczenia społeczne opłaca od 30-proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Jan Nowak rozpoczął działalność gospodarczą 12 września br. Ze względu na to, że w okresie od 1 marca 2003 r. do 30 września 2004 r. był wspólnikiem spółki komandytowej, nie ma prawa do opłacania składek od podstawy wymiaru równej kwocie 30-proc. minimalnego wynagrodzenia.
Do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienione w pkt 4 lit. b, pkt 10, 11, 16, 17, 18, 20, 21 i 22 stosuje się art. 18 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. A zatem za miesiąc, w którym nastąpiło objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu.
 
4.1. Wyłączenia z podstawy wymiaru składek
 
Tak jak to ma miejsce w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych, gdzie pewne świadczenia pieniężne i niepieniężne są wyłączone z podstawy wymiaru tego podatku, również w zakresie ubezpieczeń społecznych pewne świadczenia są wolne od składek. Stosownie do treści art. 18 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracownika, nakładcy oraz członka spółdzielni nie stanowią:
1) wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub w związku z chorobą zakaźną;
Pomimo że od przedmiotowego wynagrodzenia nie są należne składki na ubezpieczenie społeczne – stosownie do treści art. 14 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – za okres opłacania składek uważa się także okres pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną. Wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną inaczej niż zasiłki i świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego z mocy art. 81 ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wchodzi do podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Przykład
Leokadia Nitek jest pracownikiem firmy handlowej. W okresie od 3 do 16 października 2005 r. była niezdolna do pracy wskutek choroby. Za okres ten pracodawca wypłacił jej wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w wysokości 600 zł. Za pozostałą część miesiąca otrzymała natomiast wynagrodzenie w wysokości 900 zł. Składki na ubezpieczenia społeczne należne są wyłącznie od kwoty 900 zł, podczas gdy składka na ubezpieczenie zdrowotne należna jest od obydwu wynagrodzeń.
2) zasiłki i świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego.
Okres pobierania zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego tak jak okres pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną uważa się za okres opłacania składek.
Przykład
Spółka z o.o. w październiku 2005 r. obchodziła 10 rocznicę swojej działalności. W związku z tym wydarzeniem zarząd firmy podjął decyzję o przyznaniu każdemu pracownikowi świadczenia pieniężnego nazwanego przez zarząd „nagrodą jubileuszową”. Od tych świadczeń pieniężnych spółka z o.o. zobowiązana jest potrącić składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, ponieważ świadczenia te nie mają charakteru nagród jubileuszowych, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Zgodnie ze stanowiskiem zajętym przez Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie stanowią także odszkodowania (rekompensaty) wypłacane z tytułu likwidacji nagród jubileuszowych na skutek zmiany układu zbiorowego pracy.
2) należności obliczane od wielkości efektów uzyskanych przez zastosowanie pracowniczego projektu wynalazczego i za dokumentację dostarczoną bezumownie przez twórcę projektu, przydatną do stosowania projektu, oraz nagrody za wynalazczość, a także nagrody za prace badawcze i wdrożeniowe;
3) nagrody Ministra Gospodarki za szczególne osiągnięcia w eksporcie;
4) odprawy pieniężne przysługujące w związku z przejściem na emeryturę lub rentę;
Do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wchodzi wypłacana przez pracodawcę rekompensata z tytułu przyszłego przejścia na emeryturę lub rentę. Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z 16 marca 2004 r., znak U.520-40/04, stwierdziło, iż odprawa pieniężna z tytułu przejścia na emeryturę lub rentę ma charakter świadczenia jednorazowego, do którego pracownik nie może nabyć ponownie prawa. Przyjęcie innej interpretacji (tj. uznanie, że tego typu rekompensaty nie stanowią podstawy wymiaru składek), zdaniem Ministerstwa, mogłoby spowodować, że w przypadku zmiany przez pracownika, który otrzymał taką rekompensatę od pracodawcy, dwie wypłaty (tj. rekompensata i odprawa pieniężna) wyłączone byłyby z podstawy wymiaru składek.
 
Przykład
Ireneusz Nowak jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie transportowej. Z uwagi na potrzeby pracodawcy Ireneusz Nowak został czasowo przeniesiony z oddziału firmy we Wrocławiu do jej oddziału w Warszawie na okres od 1 stycznia do 30 września 2005 r. Na podstawie obowiązującego u tego pracodawcy układu zbiorowego pracy Ireneusz Nowak z tytułu przeniesienia służbowego otrzymał dodatek za rozłąkę w wysokości 20 zł za każdy dzień pobytu poza stałym miejscem zatrudnienia. Z uwagi na wysokość przedmiotowego dodatku nie są należne od niego składki na ubezpieczenia społeczne.
20) świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych;
Świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (np. bony towarowe, dopłaty do wypoczynku czy paczki żywnościowe) zwolnione są ze składek na ubezpieczenia społeczne bez względu na ich wartość. Należy jednak pamiętać, że świadczenia te muszą być przyznane zgodnie z przepisami ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (j.t. Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 z późn.zm.).
 
4.2. Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
 
W celu uchronienia Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przed koniecznością wypłacania wysokich świadczeń emerytalnych i rentowych ustawodawca wprowadził ograniczenie w zakresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób objętych obowiązkowo i dobrowolnie tymi ubezpieczeniami w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy, określonego w ustawie budżetowej, ustawie o prowizorium budżetowym lub w ich projektach, jeżeli odpowiednie ustawy nie zostały uchwalone.
 
 
 
Od nadwyżki ponad kwotę rocznej podstawy wymiaru składek nie są należne składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Okoliczność, czy dany ubezpieczony nie osiągnął kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, ustala płatnik składek na podstawie własnej dokumentacji płacowej. ZUS nie ma już obowiązku bieżącego sprawdzania tej okoliczności w odniesieniu do każdego ubezpieczonego. Jeżeli jednak w wyniku sprawdzenia wysokości rocznej podstawy wymiaru składek ZUS ustali opłacenie składek od nadwyżki ponad tę kwotę, zobowiązany jest niezwłocznie poinformować o tym płatnika składek i za jego pośrednictwem ubezpieczonego. Ze szczególną sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe danego ubezpieczonego rozlicza i opłaca dwóch lub więcej płatników składek. W takim przypadku art. 19 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakłada na ubezpieczonego obowiązek zawiadomienia wszystkich płatników składek o przekroczeniu kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, a co za tym idzie, obowiązek bieżącego sprawdzania tej wielkości. Ubezpieczony znajdujący się w takiej sytuacji powinien jednak pamiętać, że za skutki błędnego zawiadomienia powodującego nieopłacenie należnych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe odpowiada właśnie on. Jeżeli za miesiąc, w którym następuje przekroczenie rocznej podstawy wymiaru składek, istnieje jeszcze konieczność opłacenie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, pracownik powinien wskazać płatnika, który powinien tego dokonać.
Jeżeli płatnik składek, pomimo osiągnięcia przez danego ubezpieczonego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, opłacił składki na jego ubezpieczenia emerytalne i rentowe, kwota tych składek stanowi nadpłatę (tj. składki nienależne w świetle obowiązującego prawa), która podlega rozliczeniu w trybie określonym przez art. 24 ust. 6a–8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez ZUS z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku – na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o ich zwrot. Wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek płatnik składek może złożyć po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, jednak nie później niż 7 dni od otrzymania zawiadomienia od ZUS o kwocie nienależnie opłaconych składek. Za datę stwierdzenia nienależnie opłaconych składek uważa się datę otrzymania przez ZUS dokumentów rozliczeniowych korygujących. Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku. W przypadku gdy do otrzymania zwrotu składek uprawnionych jest kilku płatników, ZUS dzieli kwotę nadpłaconych składek i zwraca ją płatnikom w takich częściach, w jakich opłacali składkę w miesiącu, w którym nastąpiło przekroczenie kwoty ograniczenia. Jeżeli ZUS uchybi temu terminowi, kwota nienależnie opłaconych składek podlega oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku o ich zwrot. ZUS nie dokonuje jednak zwrotu nienależnie opłaconych składek, jeżeli:
1) ich kwota nie stanowi więcej niż 5 proc. najniższego wynagrodzenia,
2) od daty ich opłacenia upłynęło 5 lat.
Ograniczenie w postaci rocznej podstawy wymiaru składek – co wynika z art. 20 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – nie dotyczy podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe. A zatem pomimo osiągnięcia kwoty rocznej podstawy wymiaru składek od nadwyżki ponad tę kwotę będą należne składki na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe.
 
reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Natalia Teper

Adwokat amerykański

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »