| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Poradniki > Obowiązki płatników składek wobec ZUS

Obowiązki płatników składek wobec ZUS

Z wyjątkiem przedstawicieli nielicznych grup zawodowych (np. prokuratorów, sędziów) zdecydowana większość osób objęta jest powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych. Począwszy od 1 stycznia 1999 r. zasady, na których funkcjonuje ten system, reguluje ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn.zm.).

9. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw UE
 
Z dniem uzyskania statusu państwa członkowskiego UE Polska została objęta koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego państw UE i EOG (Norwegia, Islandia, Lichtenstein) regulowaną przepisami rozporządzeń:
1) Rady (EWG) nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie;
2) Rady (EWG) nr 574/72 w sprawie wykonywania rozporządzenia nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie;
3) Rady (WE) nr 859/2003 z 14 maja 2003 r. rozszerzające przepisy rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 i rozporządzenia (EWG) nr 574/72 na obywateli państw trzecich, którzy nie są jeszcze objęci tymi przepisami wyłącznie ze względu na ich obywatelstwo.
Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw UE i EOG została oparta na następujących zasadach:
1) jedności ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego;
Zasada ta wyrażona jest w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71. Przepis ten stanowi, że osoby, do których stosuje się rozporządzenie nr 1408/71, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Realizacja powyższej zasady przez pozostałe przepisy rozporządzenia nr 1408/71, dotyczące ustalania właściwego ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego, ma zapobiec sytuacji, w której osoba przemieszczająca się na terytorium UE/EOG podlegałaby kilku ustawodawstwom bądź nie byłaby objęta ubezpieczeniami w żadnym z państw UE/EOG. Dzięki przyjęciu tego rodzaju regulacji prawnej wspierana jest realizacja jednej z fundamentalnych swobód, na których opiera się funkcjonowanie rynku wewnętrznego UE, tj. swoboda przepływu osób.
2) równego traktowania;
Zasada ta została sformułowana w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71. Zgodnie z jego brzmieniem osoby zamieszkujące na terytorium jednego z państwa członkowskich i do których stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia podlegają obowiązkom i korzystają z praw wynikających z ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego na tych samych warunkach, co obywatele tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów szczególnych zawartych w niniejszym rozporządzeniu. Realizacja tej zasady ma zapobiegać bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji w zakresie zabezpieczenia społecznego.
3) sumowania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia i zamieszkania;
Zasada ta wyrażona jest w treści art. 18, 38, 45, 64, 67 i 72 rozporządzenia nr 1408/71 i ma zapobiec sytuacji, w której osoba migrująca na terytorium UE/EOG, która kolejno podlega ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego poszczególnych państw członkowskich w żadnym z nich nie nabyłaby prawa do świadczeń z uwagi na to, że nie uwzględnia się okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub zamieszkania przebytych w innych państwa członkowskich.
4) zachowania praw nabytych.
Zasada, o której mowa w tym punkcie, została zapisana w art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71. Artykuł 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 stanowi, że jeżeli rozporządzenie nie stanowi inaczej, świadczenia pieniężne z tytułu inwalidztwa, starości lub dla osób pozostałych przy życiu, renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej oraz świadczenia z tytułu śmierci uzyskane na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku państwa członkowskich nie ulegają zmniejszeniu, zmianie, zawieszeniu, zniesieniu ani przepadkowi z tego tylko powodu, że uprawniony zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego niż to, w którym znajduje się instytucja zobowiązana do wypłaty świadczeń.
 
9.1. Zasady ustalania właściwego ustawodawstwa
 
Zgodnie z tym, co zostało stwierdzone wcześniej, osoba przemieszczająca się na terytorium UE/EOG zasadniczo podlega jednemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społeczne. Zasady, według których ustala się to jedno ustawodawstwo, któremu podlega osoba migrująca na terytorium UE/EOG, określają przepisy art. 13–17a rozporządzenia nr 1408/71.
 
9.1.1. Zasada lex loci laboris
 
Podstawowym kryterium ustalenia właściwego ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego jest miejsce wykonywania pracy lub działalności (tzw. zasad lex loci laboris). I tak w myśl art. 13 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 1408/71 pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia, ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego państwa członkowskiego.
Przykład
Adam Kowalski mieszka w Polsce, ale zatrudniony jest w niemieckiej firmie w Berlinie. Ponieważ prace wykonuje na terytorium Republiki Federalnej Niemiec, podlega niemieckiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
Ewa Nowak wykonuje pracę w Polsce na podstawie umowy-zlecenia, którą zawarła z litewską firmą. Firma ta nie ma w Polsce swojej siedziby ani przedstawicielstwa. Z uwagi na miejsce wykonywania pracy Ewa Nowak podlega polskiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
Podobnie jak w przypadku pracownika najemnego osoba prowadząca działalność na własny rachunek na terytorium jednego państwa członkowskiego – stosownie do art. 13 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 1408/71 – podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego.
Przykład
Obywatel Republiki Federalnej Niemiec po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej podjął działalność gospodarczą na terytorium Polski. Pomimo tego, że mieszka w Dreźnie, podlega polskiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
Urzędnicy służby cywilnej i personel równorzędny podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, którego administracja ich zatrudnia. Z kolei marynarze zatrudnieni na statku pływającym pod banderą państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa.
 
9.1.2. Wyjątki od zasady lex loci laboris
 
Od zasady lex loci laboris istnieją pewne wyjątki; do najważniejszego z nich należy niewątpliwie zaliczyć przepisy, które regulują podleganie ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego delegowanych pracowników najemnych i osób prowadzących działalność na własnych rachunek.
Na podstawie art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1408/71 pracownik najemny zatrudniony na terytorium państwa członkowskiego przez przedsiębiorstwo, w którym jest zwykle zatrudniony i przez które został skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego państwa członkowskiego, podlega nadal ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany okres wykonywania tej pracy nie przekracza dwunastu miesięcy i że nie został on skierowany w miejsce innej osoby, której okres skierowania upłynął. Zgodnie z tym przepisem pracownik posiadający obywatelstwo polskie będzie podlegał polskiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego pomimo wykonywania pracy na terytorium innego państwa UE/EOG, jeżeli będzie spełniał warunki, o których stanowi ten przepis, i zostanie to potwierdzone wystawionym przez ZUS formularzem E 101.
Dokonując interpretacji przepisów rozporządzenia nr 1408/71, Komisja Administracyjna ds. Zabezpieczenia Społecznego sformułowała również warunki, jakie musi spełniać pracodawca delegujący pracowników do wykonywania pracy w innym państwie UE/EOG, żeby mógł znaleźć zastosowanie do tych pracowników art. 14 ust. 1 lit. a. A mianowicie pracodawca musi prowadzić swoją zasadniczą działalność na terytorium państwa członkowskiego, w którym jest zarejestrowany. Przy ocenie, czy przedsiębiorca odpowiada temu warunkowi, bierze się pod uwagę takie okoliczności, jak:
1) miejsce siedziby i zarządu,
2) obrót osiągany przez pracodawcę w określonym przedziale czasu w państwie wysyłającym i w państwie zatrudnienia,
3) miejsce, w którym rekrutowani są pracownicy,
4) miejsce, gdzie zawierana jest większość umów z klientami,
5) prawo stosowane do umów zawieranych z klientami i pracowników przez pracodawcę wysyłającego.
Ponadto bierze się również pod uwagę, czy przed oddelegowaniem pracowników do innego państwa UE/EOG pracodawca prowadził działalność na terytorium państwa wysyłającego przez określony czas. Na ogół przyjmuje się, że warunek ten spełniają pracodawcy, którzy prowadzili działalność na terytorium państwa wysyłającego przez co najmniej 4 miesiące.
Przykład
Spółka akcyjna prowadzi działalność w zakresie budownictwa na terytorium Polski. Z uwagi na to, że spółka wygrała przetarg na wykonanie robót budowlanych na terytorium Francji, wysyła tam 20 pracowników na okres 8 miesięcy. Ponieważ firma ta prowadzi działalność zasadniczo na terytorium Polski, jej pracownicy będą mogli na podstawie art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1408/71 w okresie wykonywania pracy na terytorium Francji podlegać polskiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
Jeżeli praca przedłuża się poza początkowo zakładany okres z powodu niedających się przewidzieć okoliczności i przekracza 12 miesięcy, ustawodawstwo państwa członkowskiego wysyłającego stosuje się nadal, aż do zakończenia pracy, pod warunkiem że wyrazi na to zgodę właściwa władza państwa członkowskiego, na którego terytorium wykonywana jest praca. Z wnioskiem o przedłużenie stosowania ustawodawstwa państwa członkowskiego wysyłającego należy wystąpić przed upływem początkowego okresu 12 miesięcy, a zgoda nie może być udzielona na okres dłuższy niż 12 miesięcy. Możliwość przedłużenia stosowania w stosunku do pracownika najemnego delegowanego ustawodawstwa państwa członkowskiego wysyłającego na kolejny okres do 12 miesięcy przewiduje art. 14 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1408/71.
 
9.2. Formularze unijne
 
Okoliczność podlegania ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego danego państwa członkowskiego UE/EOG potwierdzana jest przez właściwą instytucję ubezpieczeniową poprzez wystawienie odpowiedniego formularza ubezpieczeniowego. Są to formularze E 101, E 102 i E 103.
Formularz E 101 jest wykorzystywany w celu potwierdzenia właściwego ustawodawstwa dla pracowników delegowanych, osób wykonujących pracę najemną na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich, osób prowadzących działalność na własny rachunek na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich, osób przejściowo wykonujących działalność na własny rachunek na terytorium innego państwa członkowskiego, osób prowadzących działalność na własny rachunek na terytorium jednego państwa członkowskiego i wykonujących pracę najemną na terytorium drugiego państwa członkowskiego, marynarzy delegowanych, urzędników służby cywilnej, osób objętych porozumieniem zawartym w trybie art. 17 rozporządzenia nr 1408/71.
Z kolei formularz E 102 stosowany jest w celu potwierdzenia właściwego ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego dla pracowników delegowanych, których okres delegowania przedłuża się poza początkowo zakładany okres 12 miesięcy, osób prowadzących działalność na własny rachunek, w przypadku których okres przejściowego wykonywania tej działalności na terytorium innego państwa członkowskiego przedłuża się poza początkowo zakładany okres 12 miesięcy, a także marynarzy, których delegowanie lub działalność na własny rachunek na pokładzie statku pływającego pod inną banderą przedłuża się poza okres 12 miesięcy.
Właściwe ustawodawstwo dla osób zatrudnionych w placówkach dyplomatycznych i konsularnych i osób stanowiących ich prywatną służbę domową oraz personelu pomocniczego Wspólnot Europejskich potwierdza się na formularzu E 103.
 
reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Piotr Rorbach

Adwokat

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »