| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Biznes > Firma > Mała firma > Podatki > Skarbówka nie zawsze może ścigać przedsiębiorcę w sieci

Skarbówka nie zawsze może ścigać przedsiębiorcę w sieci

Nie każdy organ podatkowy może tropić naruszenia podatkowe. W szczególności śledzenie internautów nie należy do kompetencji dyrektora izby skarbowej. Materiały gromadzone przez organ podatkowy z przekroczeniem kompetencji nie stanowią dowodów w postępowaniu podatkowym.

Izba skarbowa narusza prawo?

Jak wskazuje z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Na gruncie podatkowym ta zasada  została powtórzona w art. 120 Ordynacji podatkowej (do którego przepisy odsyłają również art. 31 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej oraz art. 280 i art. 292 Ordynacji). Ten przepis również stanowi, że organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Ze wskazanych uregulowań (zwłaszcza w najszerszym zakresie z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) wynika jasno że organy działają wyłącznie na podstawie i w granicach przyznanego im prawa. Tym samym, wszelkie działanie danego organu powinno być legitymizowane przyznanymi temu organowi kompetencjami (co do zasady na podstawie stosownych ustaw), przy czym ustawowa podstawa prawna przyznająca danemu organowi określone kompetencje, wyznacza również granice działania tego organu, poza które nie mogą wychodzić czynności podejmowane przez ten organ.

Organowi podatkowemu dozwolone jest tylko takie działanie, które wynika z przyznanych w drodze stosownych przepisów kompetencji (Por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego  z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01, OTK-A 2002, nr 3, poz. 34), a nie to co nie jest zabronione. Analogiczne unormowania dotyczą postępowań podatkowych przewidzianych przepisami Ordynacji podatkowej (wyrok NSA z dnia 26 lutego 2001 r., III SA 167/00, LEX nr 47930). Kompetencji organu nie można domniemywać nawet w przypadku, gdyby konkretne działanie było wskazane ze względu na ochronę wartości konstytucyjnych (uchw. TK z dnia 10.05.1994r. W 7/94, OTK 1994, Nr 1 poz. 23, s. 204 i nast.).

A zatem rozważane działania dyrektora izby skarbowej jako organu podatkowego należy zatem uznać za nielegalne. A to niesie za sobą dalsze wymierne konsekwencje.

Inicjatywa izby skarbowej do korekty

Ewentualne materiały zebrane przez organ podatkowy z naruszeniem jego kompetencji nie będą mogły stanowić dowodów w postępowaniu podatkowym. Zgodnie bowiem z art. 180§1 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Tymczasem zebranie materiałów i informacji przez nieuprawniony do tego organ jest sprzeczne z prawem, co dyskwalifikuje takie materiały jako materiał dowodowy (Por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.12.2008r. III SA/Wa 1264/08, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sytuacja, w której organy podatkowe działają z przekroczeniem przyznanych im ustawowo kompetencji, rzutować może także w istotny sposób na dopuszczalność przetwarzania przez te organy danych osobowych obywateli. Albowiem aby móc przetwarzać dane osobowe, należy posiadać stosowne uprawnienia.

Według art. 51 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Z całą pewnością nie można uznać za „niezbędne w demokratycznym państwie prawnym” zbierania i późniejsze posługiwanie się danymi osobowymi obywateli w przypadku, gdy po stronie organu wykorzystującego te dane brak jest podstawy prawnej do ich przetwarzania.

Przetwarzanie danych osobowych przez organy

Biorąc pod uwagę przepisy Konstytucji, a w szczególności art. 51 ust. 5 Konstytucji RP, zgodnie z którym zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa, należy zauważyć, że ustawa z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych nie zawiera przepisów wskazujących zasady, cele i zakres przetwarzania przez izby skarbowe danych osobowych obywateli RP. Izba skarbowa, posługująca się w swej działalności danymi osobowymi użytkowników serwisów internetowych, zebranymi przez ten organ podatkowy samodzielnie lub otrzymanymi od podmiotu zewnętrznego, mogłaby zatem przetwarzać te dane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (zwanej dalej „UODO”), w tym na podstawie ogólnych przesłanek dopuszczalności ujętych w art. 23 UODO.

 skarbowa dyrektor Izby Skarbowej , zgodnie z przytoczonymi przepisami, mógłby przetwarzać dane osobowe, gdy:

  1. jest ono niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 23 ust. 1 pkt 2 UODO),
  2. jest ono niezbędne do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego (art. 23 ust. 1 pkt 4 UODO), lub
  3. jest ono niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą (art. 23 ust. 1 pkt 5 UODO).

Analizując pierwszą z przesłanek, uznać trzeba, że organ przesłanki tej nie spełni, gdy gromadzenie i posługiwanie się danymi osobowymi użytkowników serwisów internetowych nie będzie służyć realizacji przyznanych ustawowych kompetencji. Jeśli dojdzie do przetwarzania danych osobowych przez organ podatkowy w celach wykraczających poza ustawowy zakres jego działania, nie będą spełnione także pozostałe dwie przesłanki, gdyż takie przetwarzanie nie będzie także niezbędne do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego (art. 23 ust. 1 pkt 4 UODO) ani niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów administratora danych osobowych czy też odbiorcy danych (art. 23 ust. 1 pkt 5 UODO).

Zasada działania organu administracji publicznej na podstawie przepisów prawa i w granicach przyznanych ustawowo kompetencji jest zasadą nadrzędną także wobec przesłanek dopuszczalności przetwarzania danych osobowych. Nie sposób bowiem zaakceptować tezy, iż przesłanki zawarte w UODO mogą być stosowane w przypadku działań organu podatkowego podejmowanych z przekroczeniem jego kompetencji. Tym samym, zgoda osoby, której dane dotyczą, na przetwarzanie jej danych przez organ lub umowne ustalenia pomiędzy organem a podmiotem zewnętrznym w przedmiocie udostępnienia organowi danych, nie mogą sanować wykorzystywania przez organ uzyskanych danych dla wykonywania czynności nie mieszczących się w zakresie przyznanych organowi uprawnień.

Internauci mogą się bronić

W konsekwencji, wykorzystywanie przez organ podatkowy danych osobowych użytkowników serwisów internetowych (w tym np. serwisów aukcyjnych) do działań wykraczających poza ustawowe uprawnienia organu, naruszy bez wątpienia prawa i wolności tych osób. W takiej sytuacji będą oni mogli skorzystać z uprawnień kontrolnych przewidzianych w rozdziale 4 UODO. W szczególności jednak, wskutek stwierdzenia przez użytkownika, że jego dane zostały zebrane z naruszeniem ustawy albo są zbędne do realizacji celu, dla którego  je zebrano, użytkownik będzie mógł żądać od dyrektora izby skarbowej usunięcia jego danych. W razie niezastosowania się przez organ do treści żądania, użytkownik może zwrócić się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z wnioskiem o nakazanie organowi usunięcia danych.

Dane dotyczące użytkowników serwisów internetowych, w przypadku gdy są pozyskiwane przez organ podatkowy z ogólnie dostępnych stron internetowych (np. serwisów internetowych), mogą stanowić składnik bazy danych utworzonej przez podmiot prowadzący konkretny serwis. Samo upublicznienie będących w centrum zainteresowania organów podatkowych informacji o użytkownikach serwisów, nie oznacza automatycznego przyzwolenia na wykorzystywanie tych danych. Korzystanie z takich informacji przez dyrektora izby skarbowej może więc także naruszyć prawo twórcy bazy danych, z której dane pochodzą.

Zgodnie z ustawą z dnia 27 lipca 2001 o ochronie baz danych, ich twórcy  przysługuje m.in. uprawnienie do wyłącznego pobierania danych (przejęcia lub przeniesienia zawartości bazy danych na inny nośnik, bez względu na sposób lub formę tego przejęcia lub przeniesienia) w istotnej części, co do jakości lub ilości. Za naruszenie tego prawa można będzie uznać kopiowanie lub korzystanie przez organ podatkowy ze znacznej ilości danych dotyczących użytkowników konkretnego serwisu internetowego i stanowiących istotną część bazy danych, z której pochodzą, bez uprzedniego zezwolenia na takie kopiowanie lub korzystanie z nich, udzielonego przez operatora serwisu internetowego.

Jak wskazuje art. 8 ust. 2 przywołanej ustawy o ochronie baz danych, nie jest dozwolone powtarzające się i systematyczne pobieranie, które jest sprzeczne z normalnym korzystaniem i powodujące nieusprawiedliwione naruszenie słusznych interesów producenta bazy danych. Korzystanie przez organ podatkowy z opisanych danych, uwzględniając znaczną ich ilość oraz wykorzystywanie ich w ramach działań organu wykraczających poza przyznane ustawą kompetencje, nie pozwala na uznanie takiego korzystania za tzw. dozwolony użytek danych w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie baz danych. W szczególności, korzystanie ze wspomnianych danych nie będzie mogło zostać zakwalifikowane jako dozwolone korzystanie do celów postępowania administracyjnego (art. 8 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy). Czynności prowadzone z naruszeniem konstytucyjnej zasady legalizmu nie są bowiem postępowaniem administracyjnym w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie baz danych.

Kontrola podatników służy interesom ogółu: państwa i jego obywateli. Chodzi tu zarówno o egzekucję konstytucyjnego obowiązku uiszczania podatków, z których finansowane są działania państwa, jak i chociażby ochrona zachowania uczciwych zasad konkurencji rynkowej, które są łamane w przypadku unikania opodatkowania przez niektórych przedsiębiorców. Jednak narzędziem ochrony tego uniwersalnego interesu są już przecież przyznane stosowne uprawnienia organom kontroli skarbowej w ramach kontroli skarbowej prowadzonej na podstawie przepisów ustawy o kontroli skarbowej. Temu samemu celowi służą organom podatkowym pierwszego stopnia przyznane kompetencje kontrolne na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej o kontroli podatkowej. Organy te w mogą legalnie zbierać i przetwarzać dane użytkowników Internetu i jak wynika z dotychczasowej praktyki, z tych uprawnień korzystają.

W tej sytuacji rozważane działania dyrektora izby skarbowej wydają się zwyczajnie niepotrzebne.

Łukasz Wojtkowiak

Doradca podatkowy

Marcin Berlak

Radca prawny

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Tax-Net Jacek Adamczak

Kancelaria Podatkowa - Biuro Rachunkowe

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »