Do dokumentów najczęściej wymienianych między przedsiębiorcami należą oferty dostawy lub sprzedaży towarów, świadczenia usług czy wykonania określonych robót. Nie zawsze strony zdają sobie sprawę, że ich działanie, a nawet zaniechanie może rodzić skutki prawne w postaci zawarcia umowy.
Zgodnie z art. 66 par. 1 kodeksu cywilnego oświadczenie woli zawarcia umowy złożone drugiej stronie stanowi ofertę, jeżeli zawiera istotne postanowienia tej umowy, czyli określenie zakresu i przedmiotu umowy, terminu jej wykonania i wysokości wynagrodzenia. Treść oferty winna zatem być sprecyzowana w ten sposób, aby umowa mogła dojść do skutku przez sam fakt przyjęcia oferty, bez potrzeby prowadzenia negocjacji związanych z niezbędnym uzupełnieniem jej o szczegółowe postanowienia.
Dodatkowe postanowienia
Oferta - oprócz warunkujących jej ważność istotnych postanowień (oraz w niezbędnym zakresie dodatkowych postanowień) - powinna również zawierać określenie terminu, w ciągu którego oferent będzie oczekiwać na odpowiedź - nie jest to jednak obowiązkowe. W przypadku nie oznaczenia terminu, oferta złożona w obecności drugiej strony lub za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się przestaje wiązać, gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie, złożona w inny sposób przestaje wiązać z upływem czasu, gdy składający ofertę mógł uzyskać odpowiedź bez zwłoki. Sformułowanie środki masowego porozumiewania oraz w obecności należy rozumieć szeroko. Pojęcie środki masowego obejmuje złożenie oferty przez telefon, lecz również przyjmuje się w literaturze, iż oferta może być złożona poprzez przesłanie nagrania na nośniku informacji typu kaseta czy też płyta DVD, faks oraz SMS. Natomiast pojęcie niezwłocznie oznacza, iż oferta winna być przyjęta bez uzasadnionej zwłoki, w czasie tych samych negocjacji, bez ich przerwy. Za spóźnione należy uznać przyjęcie oferty między obecnymi, jeżeli ktoś po otrzymaniu oferty opuszcza miejsce pertraktacji i wraca dopiero po kilku godzinach. Niezwłocznie w razie rozmowy telefonicznej oznacza, że przyjęcie oferty powinno nastąpić w zasadzie w toku tej samej rozmowy telefonicznej (K. Piasecki Komentarz do art. 66 k.c.; Kodeks cywilny. Księga I. Część Ogólna, Zakamycze 2003).
W razie wątpliwości należy stosować wykładnię, iż oświadczenie o przyjęciu winno być złożone dopóki nie nastąpi przerwa we wzajemnej obecności stron lub wzajemnym kontakcie słownym na odległość. O tym, czy mamy do czynienia z ofertą, przesądza treść oświadczenia woli, a nie użycie przez oferenta słowa oferta. Musi to być jasno wyrażona stanowcza wola oferenta zawarcia umowy o jednoznacznie określonej (w ofercie) treści, w przeciwnym razie oferta uznana zostanie jako zaproszenie do rokowań. Dokument oznaczony jako list intencyjny, zamówienie czy też zapotrzebowanie będzie ofertą, z wszelkimi konsekwencjami prawnymi, jeżeli zawiera cechy opisane w powołanym art. 66 ust. 1 k.c. Należy jednak pamiętać, iż ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje poczytuje się w razie wątpliwości nie za ofertę, lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. Oferta może być skierowana do konkretnie oznaczonych podmiotów, jak też nieokreślonego bliżej kręgu odbiorców.
Skutki złożenia oferty
Oferent pozostaje związany ofertą, chyba że złoży oświadczenie woli o odwołaniu oferty drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. Uprawnienia te przysługują wyłącznie w stosunkach między przedsiębiorcami. W stosunkach między przedsiębiorcą a konsumentem uznano, iż nieodwoływalność oferty złożonej przez profesjonalnego przedsiębiorcę służy ochronie uzasadnionych interesów konsumenta. Przyjęcie oferty jest zarazem zawarciem umowy między stronami na warunkach wskazanych w ofercie. Adresat oferty - zwany oblatem - może ją w całości przyjąć lub odrzucić. Oferta nieprzyjęta wygasa w całości. Nie ma możliwości wprowadzania zmian do oferty. Przyjęcie oferty z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia poczytuje się za nową ofertę. W takiej sytuacji następuje zamiana ról - oblat staje się oferentem. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy w stosunkach między przedsiębiorcami odpowiedź na ofertę następuje z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści oferty. W takim wypadku następuje przyjęcie oferty z uwzględnieniem zastrzeżeń.
Opóźnienia w przyjęciu
Kodeks cywilny przewiduje również szczególną regulację w przypadku opóźnienia w złożeniu oświadczenia o przyjęciu oferty. Gdy z treści oświadczenia lub z okoliczności wynika, że oświadczenie zostało wysłane w czasie właściwym, umowa dochodzi do skutku, chyba że oferent zawiadomi niezwłocznie oblata, iż wskutek opóźnienia poczytuje umowę za niezawartą. Należy także pamiętać o specyficznych uregulowaniach ujętych w art. 682 i 69 k.c. Zgodnie z art. 682 k.c., jeżeli przedsiębiorca otrzymał od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty. Ustawa nie definiuje określenia stałe stosunki gospodarcze. Przyjmuje się jednak, iż są to stałe stosunki o charakterze zobowiązaniowym. Jest to odstępstwo od żelaznej zasady przyświecającej prawu polskiemu, iż bierne zachowanie nie może być utożsamiane z oświadczeniem woli.
