| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Działalność gospodarcza > Nieuczciwe praktyki rynkowe

Nieuczciwe praktyki rynkowe

Jak prowadzić działalność gospodarczą w zgodzie z prawem i interesami konsumentów?


Jednym z najistotniejszych przepisów odnoszących się do relacji przedsiębiorca-konsument, który powinien znać każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, jest ustawa z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171, poz. 1206). Definiuje ona zakazane działania handlowe, jakich - pod groźbą odpowiednich kar - nie mogą stosować przedsiębiorcy wobec konsumentów na wewnętrznym rynku.

Fundamentem omawianej ustawy jest przepis definiujący nieuczciwą praktykę rynkową. Został zawarty w tzw. klauzuli generalnej, tj. art. 4 ust. 1, i ma następujące brzmienie:

„Praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu”.

Powyższa klauzula generalna to ogólna (niedookreślona/nieścisła), ramowa regulacja, która na użytek konkretnej sytuacji podlega uściśleniu. Pozwala to na sporą swobodę interpretacji (choć nie całkowitą dowolność), w ramach obowiązujących przepisów prawa. Oznacza to, że każdorazowo uprawniony do tego organ dokonuje tzw. wykładni klauzuli generalnej - czyli stwierdza, czy dane działanie można do owego przepisu zakwalifikować.

Pierwszą kategorią działań zakazanych przepisami ustawy są celowe, nieuczciwe posunięcia przedsiębiorców mające wprowadzić konsumentów w błąd. I tak, za nieuczciwe praktyki rynkowe uznaje się takie działania wprowadzające w błąd, które „(...) w jakikolwiek sposób powodują lub mogą powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął” (art. 5 ust. 1). Przy ocenie, czy dana praktyka rynkowa wprowadza w błąd przez działanie, należy uwzględnić wszystkie jej elementy, w tym okoliczności wprowadzenia produktu na rynek i sposób jego prezentacji.

Dezinformacja może dotyczyć głównie: istnienia produktu, jego rodzaju lub dostępności; cech produktu (np. pochodzenia, ilości, jakości, sposobu wykonania, składników, daty produkcji, przydatności, wyposażenia, testów i wyników badań/kontroli, zezwoleń, nagród/wyróżnień, ryzyka i korzyści związanych z produktem); obowiązków przedsiębiorcy związanych z produktem (np. usług serwisowych, procedury reklamacyjnej, dostawy, części); praw konsumenta (gł. prawa do naprawy lub wymiany produktu na nowy, do obniżenia ceny lub do odstąpienia od umowy); ceny (sposobu jej obliczania, ewentualnych dodatkowych kosztów, istnienia szczególnej korzyści cenowej); sposobu płatności i dostawy, rodzaju sprzedaży, powodów stosowania przez przedsiębiorcę praktyki rynkowej, oświadczeń i symboli dot. sponsorowania, informacji nt. sytuacji gospodarczej/prawnej przedsiębiorcy / jego przedstawiciela (np. nazwy, majątku, zezwoleń, powiązań, praw własności, nagród/ wyróżnień).

Za praktyki rynkowe wprowadzające w błąd w wyniku zaniechania uznaje się takie, które „(...) pomijają istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy i tym samym powodują lub mogą powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął” (art. 6 ust. 1.).

Za istotne informacje uważa się takie, które przedsiębiorca stosujący praktykę rynkową jest zobowiązany podać konsumentom na podstawie odrębnych przepisów, w tym wyżej wymienione, jako mogące podlegać dezinformacji.

Jeżeli ze specyfiki metody komunikowania się przedsiębiorcy z konsumentami w przypadku danej praktyki rynkowej wynikają ograniczenia przestrzenne/czasowe, podczas oceny, czy doszło do pominięcia informacji, należy uwzględnić zarówno owe ograniczenia, jak i wszystkie środki podjęte przez przedsiębiorcę w celu udostępnienia informacji konsumentom także w inny sposób.

Rozstrzygając, czy dana praktyka rynkowa wprowadza w błąd przez zaniechanie, należy - tak jak w poprzednim przypadku - uwzględnić wszystkie jej elementy i okoliczności wprowadzenia produktu na rynek.

„Praktykę rynkową uznaje się za agresywną, jeżeli przez niedopuszczalny nacisk w znaczny sposób ogranicza lub może ograniczyć swobodę wyboru przeciętnego konsumenta lub jego zachowanie względem produktu i tym samym powoduje lub może powodować podjęcie przez niego decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął” - tak art. 8 ust. 1. ustawy definiuje agresywne praktyki rynkowe.

Ze względu na brak przykładowego katalogu tzw. szarych praktyk agresywnych, istotne jest tu pojęcie „niedopuszczalnego nacisku” (art. 8 ust. 2), rozumianego jako każdy rodzaj wykorzystania przewagi wobec konsumenta, a w szczególności użycie lub groźbę użycia przymusu fizycznego lub psychicznego, znacznie ograniczającego zdolność do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy.

Ogólną definicję uzupełniają wskazówki interpretacyjne (art. 8 ust. 3), obejmujące elementy i okoliczności, które należy uwzględnić. Należą do nich m.in.: czas, miejsce, rodzaj lub uciążliwość danej praktyki; celowe wykorzystanie aktualnego położenia konsumenta/innych poważnych okoliczności, ograniczających jego zdolność do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej umowy; uciążliwe lub niewspółmierne bariery pozaumowne, które przedsiębiorca wykorzystuje, aby przeszkodzić konsumentowi w wykonaniu jego praw umownych (np. prawa do odstąpienia i wypowiedzenia umowy lub do rezygnacji na rzecz innego produktu lub przedsiębiorcy); groźby podjęcia działania niezgodnego z prawem, użycie obraźliwych sformułowań/sposobów zachowania.

Katalog tzw. czarnych praktyk jest zawarty w art. 7 i 9 ustawy. Dotyczy działań uznawanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Nie muszą one podlegać ocenie i wykładni pod kątem realizacji przesłanek klauzuli generalnej (art. 4 ust. 1). Stanowią zamknięty katalog działań - tzn., że za czarne praktyki można uznać tylko te, które są wprost wymienione w ustawie. Żadna inna praktyka, nawet zbliżona do tej określonej przepisami ustawy, nie może zostać uznana za czarną, ani na zasadzie podobieństw, ani występowania określonych cech wspólnych.

Szara lista praktyk z kolei określa zachowania przedsiębiorców, które aby zostały sklasyfikowane jako nieuczciwe, muszą być uznane za niedozwolone także z punktu widzenia klauzuli generalnej (poza spełnieniem przesłanek wynikających z danej praktyki, tj. wprowadzenia w błąd poprzez działanie/zaniechanie lub agresywność danej praktyki rynkowej). Oznacza to, że działania przedsiębiorcy spełniające przesłanki praktyki z szarej listy nie zawsze finalnie muszą zostać uznane za nieuczciwe, jeżeli nie spełnią przesłanek określonych w klauzuli generalnej. Wyszczególnione na niej zachowania przedsiębiorców są jedynie przykładami, które nie wyczerpują katalogu możliwych nieuczciwych działań. Oznacza to, że również inne posunięcia przedsiębiorców - także nienazwane czy niewymienione wprost w ustawie - mogą zostać potraktowane jako nieuczciwe praktyki rynkowe.

Przedsiębiorcy analizujący swoje zachowanie pod kątem przepisów omawianej ustawy powinni przede wszystkim przeanalizować, czy ich działania nie wykazują znamion praktyk z czarnej listy. Oceny pod kątem szarej listy praktyk powinni dokonać, mając dodatkowo na uwadze treść klauzuli generalnej, tj. art. 4 ust. 1 ustawy.

Przepisy Ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym wśród zakazanych działań wymieniają także:

prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego oraz organizowanie grupy z udziałem konsumentów w celu finansowania zakupu w systemie konsorcyjnym; za system konsorcyjny uznaje się prowadzenie takiej działalności gospodarczej, która polega na zarządzaniu mieniem gromadzonym w ramach grupy z udziałem konsumentów, utworzonej w celu sfinansowania zakupu produktu na rzecz uczestników grupy;

stosowanie kodeksu dobrych praktyk, którego postanowienia są sprzeczne z prawem (dotyczy to także twórcy takiego kodeksu - podmiotu odpowiedzialnego za przygotowanie i wprowadzenie w życie lub nadzór nad przestrzeganiem takiego kodeksu dobrych praktyk); kodeks dobrych praktyk jest zdefiniowany w ustawie jako zbiór zasad postępowania (gł. norm etycznych i zawodowych) przedsiębiorców, którzy zobowiązali się do ich przestrzegania w odniesieniu do jednej lub większej liczby praktyk rynkowych; organów wewnętrznych organizacji, która takie normy ustanowiła; ustawa nie nakłada na przedsiębiorców nakazu ustanowienia kodeksu dobrych praktyk w danej branży ani nie wkracza w samoregulacje przedsiębiorców, natomiast wskazuje kryteria i zakazy, które służą stworzeniu prawnych ramy dla ich tworzenia.

W przypadku zaistnienia nieuczciwej praktyki rynkowej konsument, którego interes został zagrożony lub naruszony, może sam dochodzić swoich racji - wystąpić z powództwem bezpośrednio do sądu cywilnego i żądać: zaniechania danej praktyki, usunięcia jej skutków, złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie przez przedsiębiorcę, naprawienia szkody na zasadach ogólnych, zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny.

Wobec przedsiębiorców stosujących agresywną praktykę rynkową ustawa przewiduje karę grzywny, orzekaną w trybie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Z kolei kara pozbawienia wolności od 3 do 5 lat grozi tym przedsiębiorcom, którzy działają w systemie konsorcyjnym: zarządzają mieniem gromadzonym w ramach grupy z udziałem konsumentów w celu finansowania zakupu produktu w systemie konsorcyjnym lub taką grupę konsumentów organizują.

Konsument nie musi sam dochodzić swoich praw - może skorzystać z pomocy organizacji konsumenckich lub rzecznika konsumentów. Mogą oni wytaczać powództwa na rzecz konsumentów oraz wstępować do toczących się już postępowań. Ponadto ww. podmioty, plus Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Ubezpieczonych, mogą występować z niektórymi roszczeniami w interesie publicznym.

Ustawa przenosi procesowy ciężar dowodu na przedsiębiorcę. To on musi udowodnić, że dane zachowanie nie stanowi nieuczciwej praktyki rynkowej. Takie postanowienie jest podyktowane słabszą pozycją rynkowa konsumentów i ma służyć obronie ich interesów.

Roszczenia z tytułu nieuczciwej praktyki rynkowej (poza żądaniem naprawienia szkody na zasadach ogólnych) ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się oddzielnie co do każdego naruszenia.

Praktyki rynkowe wprowadzające w błąd:

Podawanie przez przedsiębiorcę informacji, że zobowiązał się on do przestrzegania kodeksu dobrych praktyk, jeżeli jest to niezgodne z prawdą.

Posługiwanie się certyfikatem, znakiem jakości lub równorzędnym oznaczeniem, nie mając do tego uprawnienia.

Twierdzenie, że kodeks dobrych praktyk został zatwierdzony przez organ publiczny lub inny organ, jeżeli jest to niezgodne z prawdą.

Twierdzenie, że: przedsiębiorca uzyskał stosowne uprawnienie od organu publicznego lub podmiotu prywatnego; praktyki rynkowe lub produkt zostały zatwierdzone, zaaprobowane lub uzyskały inne stosowne uprawnienie od organu publicznego lub podmiotu prywatnego; przy jednoczesnym niespełnieniu warunków zatwierdzenia, aprobaty lub warunków niezbędnych do uzyskania innego stosownego uprawnienia.

Reklama-przynęta, która polega na propozycji nabycia produktu po określonej cenie, bez ujawniania, że przedsiębiorca może mieć uzasadnione podstawy, aby sądzić, że nie będzie w stanie dostarczyć lub zamówić u innego przedsiębiorcy dostawy tych lub równorzędnych produktów po takiej cenie, przez taki okres i w takich ilościach, jakie są uzasadnione, biorąc pod uwagę produkt, zakres reklamy produktu i oferowaną cenę.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Hay Group Polska

firma doradcza

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »