| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Działalność gospodarcza > Czy przedsiębiorca może przeciwstawiać się niedozwolonym klauzulom umownym

Czy przedsiębiorca może przeciwstawiać się niedozwolonym klauzulom umownym

Prowadzę niewielką firmę, mam dwa specjalistyczne samochody typu „gruszka” do przewozu betonu z wysięgnikiem. Wszystkie pojazdy firmowe oraz prywatny samochód żony ubezpieczam u jednego ubezpieczyciela. Oba samochody specjalistyczne oraz samochód żony zostały sprowadzone do Polski ze Stanów Zjednoczonych. Ostatnio przeczytałem, że mój ubezpieczyciel stosuje regulacje, na podstawie których może mi odmówić wypłaty odszkodowania, jeżeli uzna, że wartość celna tych pojazdów została zaniżona. Jednocześnie usłyszałem, że taki zapis w umowie jest niedozwoloną klauzulą umowną wpisaną do jakiegoś rejestru i nie można stosować go w umowie, więc mnie nie obowiązuje. Czy to prawda?


RADA

Niedozwolone klauzule umowne „wpisane do rejestru” to takie postanowienia umów, które zostały uznane za niezgodne z prawem przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul prowadzonego przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Z kilkoma wyjątkami postanowienia takie nie wiążą konsumentów. W przypadku gdy szkoda ubezpieczeniowa będzie dotyczyła prywatnego samochodu żony, postanowienia, o których Pan pisze, nie obowiązują. Jeżeli z kolei szkoda będzie dotyczyła firmowych pojazdów specjalistycznych, nie będzie się Pan mógł powołać na rejestr klauzul niedozwolonych w przypadku odmowy wypłaty odszkodowania.

UZASADNIENIE

W wielu sytuacjach jedna ze stron umowy (słabsza ekonomicznie) nie ma w praktyce żadnego wpływu na treść zawieranej umowy. Możliwe jest tylko albo podpisanie umowy, albo jej odrzucenie w całości i skorzystanie z oferty innej formy. Dotyczy to w szczególności umów z ubezpieczycielami, bankami, biurami podróży. Taka sytuacja może prowadzić do tego, że silniejszy przedsiębiorca narzuci w umowie drugiej stronie bardzo niekorzystne postanowienia. Dlatego w celu ochrony tej słabszej strony umowy Kodeks cywilny stanowi, że postanowienia, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, nie wiążą konsumenta, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający jego interesy. Ochrona taka przysługuje jednak wyłącznie konsumentom. Nie przysługuje natomiast przedsiębiorcom, nawet gdy zawierają oni umowy z ekonomicznie dużo silniejszym od siebie kontrahentem.

Konsumentem jest każda osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 221 k.c.). W praktyce uznaje się, iż wszystkie działania podejmowane przez przedsiębiorców z wykorzystaniem majątku stanowiącego majątek firmy mają charakter działań komercyjnych, które nie podlegają ochronie przysługującej konsumentom. W efekcie, w przypadku gdy szkoda ubezpieczeniowa będzie dotyczyła prywatnego samochodu żony, niedozwolona klauzula umowna, o której Pan pisze w pytaniu, nie obowiązuje. Jeżeli z kolei szkoda będzie dotyczyła firmowych pojazdów specjalistycznych, nie będzie się Pan mógł powołać na rejestr klauzul niedozwolonych w przypadku odmowy wypłaty odszkodowania.

PRZYKŁAD

Jednoosobowy przedsiębiorca prowadzi firmę w domu i ubezpiecza oddzielnie część prywatną domu i oddzielnie część komercyjną (biuro). W umowie z ubezpieczycielem, która dotyczy prywatnej (mieszkalnej) części domu, przedsiębiorca występuje jako konsument. W tej części umowy ubezpieczenia ewentualne klauzule niedozwolone go nie obowiązują. Natomiast w drugiej umowie występuje jako przedsiębiorca i nie może się wobec ubezpieczyciela powoływać, że potencjalne niedozwolone klauzule umowne zamieszczone w umowie ubezpieczenia go nie obowiązują.

Środki prawne przysługujące przedsiębiorcy wobec niekorzystnych zapisów Ogólnych Warunków Ubezpieczenia są bardzo ograniczone. Przedsiębiorca może powoływać się na instytucję wyzysku, czy też nieważności umowy z mocy prawa, jednak w praktyce instytucje te nie zapewniają przedsiębiorcy większej ochrony. Instytucja „nieważności czynności prawnej”, na którą może powołać się przedsiębiorca w sporze z ubezpieczycielem, jest uregulowana w art. 58 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi:

Art. 58. § 1. Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

§ 2. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Natomiast instytucję „wyzysku” reguluje art. 388 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi:

Art. 388. § 1. Jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy.

Powołując się na przywołane przepisy, przedsiębiorca może bronić swojej pozycji w przypadku, gdyby ubezpieczyciel odmówił mu wypłaty odszkodowania, powołując się na klauzule umowy niedozwolone (w stosunkach gospodarczych z konsumentami) lub po prostu niekorzystne dla przedsiębiorcy. W przypadku odmowy uznania roszczeń przedsiębiorcy ewentualny spór w sprawie wypłaty odszkodowania będzie rozstrzygał sąd. W związku z tym, że obecnie jest dość szeroka gama ubezpieczeń oferowanych przez różnych ubezpieczycieli, co stwarza możliwość wyboru oferty korzystniejszej, raczej trudno przypuszczać, że sąd uzna zarzuty przedsiębiorcy za uzasadnione i uchyli niekorzystne postanowienia umowy.

Zgodnie z zasadą pacta sunt serwanda strony umowy są związane zawartą umową. Uchylanie się od skutków zawartych umów jest wyjątkiem od tej reguły. Jako odstępstwa od reguły muszą mieć wyjątkowy i incydentalny charakter. Dlatego w takiej sytuacji należałoby doradzić przedsiębiorcy, aby zmienił ubezpieczyciela na stosującego korzystniejsze warunki umów ubezpieczeń lub aby z ubezpieczycielem w indywidualnej umowie ubezpieczenia wynegocjował korzystniejsze dla siebie warunki umowy.

• art. 221, 58, 3851 i 388 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. Nr 16, poz. 93; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 131, poz. 1075

• art. 47936-47945 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. Nr 43, poz. 296; ost.zm. Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45

Maurycy Organa

radca prawny

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Invado Sp. z o.o.

Producent stolarki drzwiowej

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »