| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Działalność gospodarcza > Dobra osobiste osób prawnych

Dobra osobiste osób prawnych

Jakie wyróżnia się dobra osobiste osób prawnych? W jaki sposób chronione są dobra osobiste? Kiedy ochrona nie przysługuje? Czego może żądać poszkodowana osoba prawna?


Artykuł 43 kodeksu cywilnego stanowi, że przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych. Wynika więc z tego, iż po pierwsze, osoba prawna, podobnie jak osoba fizyczna, ma dobra osobiste, a po drugie, że dobra osobiste osób prawnych różnią się od dóbr osobistych osób fizycznych, skoro przepis powyższy nakazuje stosować przepisy o dobrach osobistych osób fizycznych odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki osoby prawnej. Podobnie jednak jak w przypadku dóbr osobistych osób fizycznych dobra osobiste osób prawnych mają charakter bezwzględny, co oznacza, że każdy jest zobowiązany do ich poszanowania. Są one, co do zasady, prawami niemajątkowymi, choć może być z nimi związany pewien element majątkowy, np. z firmą danej osoby prawnej.

Na tle wspomnianego art. 43 k.c. można wysnuć wniosek, iż po pierwsze prawo chroni sferę funkcjonowania osoby prawnej jako odrębnego, autonomicznego podmiotu. Dobra osobiste osób prawnych mają więc również umożliwić tym osobom funkcjonowanie. A zatem dobra osobiste osób prawnych to wartości niemajątkowe, dzięki którym osoba prawna może funkcjonować zgodnie ze swoim zakresem działań (art. 43 w zw. z art. 23 k.c. - tak SN w wyroku z 14 listopada 1986 r., sygn. akt II CR 295/86, OSN z 1988 r., nr 2-3, poz. 40).

Po drugie, sfera dóbr osobistych osób prawnych nie obejmuje tych dóbr osobistych, które są związane z osobą fizyczną jako podmiotem biologicznym i społecznym, np. zdrowia, życia, swobody sumienia, twórczości artystycznej (por. przykładowy katalog dóbr osobistych z art. 23 k.c.).

W doktrynie i orzecznictwie wyróżnia się prawie jednolicie następujący katalog dóbr osobistych osób prawnych: nazwę, dobre imię (renomę), nietykalność pomieszczeń, tajemnicę korespondencji. Niektórzy dodają jeszcze sferę prywatności osoby prawnej, aczkolwiek jest to pogląd kontrowersyjny.

Należy tu także wspomnieć, iż zgodnie z art. 331 § 1 k.c. do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, które jednak mają zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych, w tym wspomniany art. 43 k.c. Wynika więc z tego, iż również spółka jawna czy też spółka partnerska mają dobra osobiste, z tym że ochronę tych dóbr realizują wszyscy wspólnicy.

Nazwa osoby prawnej jest odpowiednikiem nazwiska osoby fizycznej. W odniesieniu do prawa do nazwy obowiązuje zasada, iż kto pierwszy dopełni wymogów formalnych związanych z rejestracją danej nazwy, ten ma lepsze prawo.

Prawo do nazwy przysługuje konkretnie tylko danej osobie prawnej, ma bowiem zapewnić jej identyfikację i indywidualizację w obrocie. Służy ono temu, aby w obrocie prawnym nie nastąpiło pomylenie dwóch różnych podmiotów. Dotyczy to wszelkich aspektów używania nazwy, a więc przykładowo umieszczania jej na produktach, na oznaczaniu pomieszczeń zajmowanych przez osobę prawną czy w umowach przez nią zawieranych. Przyjmuje się, że nazwa jest słowem. Naruszenie prawa do nazwy może nastąpić także wówczas, gdy dany podmiot używa elementu stanowiącego część cudzej nazwy. Jeżeli bowiem cześć nazwy danego podmiotu ma charakter odróżniający ten podmiot w świadomości uczestników obrotu (życia społecznego), a drugi podmiot go używa, to można uznać część nazwy za dobro osobiste. W wyroku z 28 października 1998 r., sygn. akt II CKN 25/98 (OSNC z 1999 r., nr 4, poz. 80) Sąd Najwyższy uznał, iż w odniesieniu do słowa „Solidarność” i nazwy Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” nastąpiło w świadomości społecznej tak dalekie utożsamienie słowa „Solidarność” z tym związkiem, iż w konkretnym przypadku pozwany naruszył prawo wspomnianego związku do nazwy przez samo użycie słowa „Solidarność”, a więc tylko części nazwy.

Wobec takich oznaczeń indywidualizujących osobę prawną w obrocie jak godła czy herby należy przyjąć zasadę, iż są one dobrem osobistym danej osoby, jeżeli są nierozerwalnie związane z istnieniem danej osoby prawnej, odróżniają tę osobę i są wykorzystywane przez nią we wszelkich sferach aktywności.

Zgodnie z art. 432 k.c. przedsiębiorca działa pod firmą. Firma służy zatem m.in. do odróżniania podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. W odniesieniu do prawa do firmy istnieje dualizm ochrony - jako dobra osobistego i jako prawa do firmy. Mimo bowiem, że prawo do firmy ma pewne elementy majątkowe, jest to jednak tylko postać ogólniejszego dobra osobistego - prawa do nazwy. Należy zwrócić uwagę na znaczenie firmy w obrocie gospodarczym. Firma jest związana z renomą przedsiębiorcy, identyfikuje go bowiem w obrocie. Umożliwia więc pozyskanie klienteli. Ponadto jest wyceniana w bilansie jako wartość niematerialna i prawna.

Zgodnie z art. 435 § 1 k.c. firmą osoby prawnej jest jej nazwa. Wynika z tego, że każda osoba prawna posiada nazwę, ale osoba prawna będąca przedsiębiorcą ma jednocześnie firmę. Zgodnie z art. 433 § 1 firma przedsiębiorcy powinna się odróżniać dostatecznie od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. Przez pojęcie rynku należy tu rozumieć zbieżne choćby częściowo terytorium, zbliżony zakres działalności wraz z konkurowaniem ze sobą dwóch odrębnych podmiotów. Z przepisów o ochronie prawa do firmy nie mogą korzystać podmioty nieprowadzące działalności gospodarczej, np. fundacje, stowarzyszenia zajmujące się jedynie ubocznie tą działalnością. Mogą one natomiast żądać ochrony na podstawie prawa do nazwy.

Dobre imię osoby prawnej jest odpowiednikiem czci osoby fizycznej z art. 23 k.c. Cześć osoby fizycznej ma dwa aspekty - wewnętrzny (godność osobista) oraz zewnętrzny (dobrą sławę, dobrą opinię innych ludzi, szacunek w społeczeństwie). Dobre imię osoby prawnej ma tylko stronę zewnętrzną (J. Wierciński, Niemajątkowa ochrona czci, Warszawa 2002, s. 68). Do naruszenia dobrego imienia osoby prawnej może dojść w różny sposób - mową, pismem, za pośrednictwem środków masowego przekazu, w parlamencie, na wiecach wyborczych, w listach, w pismach kierowanych do urzędów lub banków, w książkach (por. M. Pazdan [w:] M. Safjan (red.), System prawa prywatnego, tom 1, Prawo cywilne, część ogólna, s. 1121). Wśród wypowiedzi naruszających dobre imię można wyróżnić wypowiedzi opisowe (dotyczą faktów) i oceniające (wyrażające opinie) (J. Wierciński, jw., s. 108 i nast.). Pierwsze podlegają weryfikacji z punktu widzenia prawdy i fałszu i są dozwolone, jeżeli są prawdziwe, drugie są dopuszczalne, jeżeli mieszczą się w granicach rzeczowej i konstruktywnej krytyki. Niekiedy za naruszenie dobrego imienia można uznać także wypowiedzi w formie pytania (gdy pytanie opisuje zniesławiające fakty) (por. J. Wierciński, jw., s. 118). Naruszenie dobrego imienia osoby prawnej następuje w wypowiedzi zarzucającej jej niewłaściwe postępowanie, gdy może to narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do właściwego funkcjonowania.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Hanna Bartkowiak

Konsultant/Zespół Doradców Unijnych SmartConsulting S.K.A.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »