| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Biznes i finanse > Budżet elastyczny

Budżet elastyczny

Prawidłowa analiza odchyleń wyników firmy na tle okresu bazowego oraz budżetu pierwotnego wspomaga przedsiębiorstwo w osiągnięciu stawianych przed nim celów.

Dzięki zastosowaniu budżetu elastycznego w przedsiębiorstwie można ustalić dwa rodzaje odchyleń.

Pierwszą grupę stanowią odchylenia związane z rozmiarem działalności, czyli takie, które powstaje w wyniku większej produkcji lub sprzedaży. Ustalenie tego odchylenia polega na przeliczeniu budżetu pierwotnego za pomocą zdefiniowanych równań budżetowych. Odchylenie rozmiaru działalności (wolumenowe) ustala się na podstawie różnicy między budżetem elastycznym a budżetem podstawowym:

ORDZ = WPBE - WPBP

gdzie:

ORDZ - odchylenie rozmiaru działalności

WPBE - wartość badanej pozycji z budżetu elastycznego

WPBP - wartość badanej pozycji z budżetu pierwotnego.

Odchylenie rozmiaru działalności powinno być liczone dla każdej pozycji w budżecie. Analityk musi brać pod uwagę zarówno koszty, jak i przychody, ale z wyłączeniem kosztów stałych, niezależne od wielkości produkcji w krótkim czasie.

Kolejna grupa odchyleń to odchylenia na poziomie efektywności działania. Powstają wtedy, kiedy firma efektywniej zużywa swoje zasoby lub uzyskuje lepsze ceny sprzedaży. W przypadku kosztów główną rolę odrywają koszty zakupu surowców, normy zużycia surowców itp. W przypadku cen sprzedaży można efektywniej zarządzać rabatami, sprzedawać droższy asortyment itp. Różnica (odchylenie) jest wynikiem efektywności realizowanych procesów.

Oblicza się ją jako różnicę pomiędzy wartością rzeczywiście osiągniętą, która jest raportowana w sprawozdaniu z realizacji budżetu, a analogiczną wartością budżetu elastycznego. Odchylenie to można wyznaczyć za pomocą wzoru:

ONPE = WPBR - WPBE

gdzie:

ONPE - odchylenie na poziomie efektywności

WPBR - wartość badanej pozycji rzeczywiście osiągniętej

WPBE - wartość badanej pozycji z budżetu elastycznego.

Po ustaleniu odchyleń rzeczywistych trzeba przedstawić ich przyczyny, ale dzięki przygotowywaniu funkcji budżetowych oraz określeniu powyższych odchyleń system raportowania jest przejrzysty i jasno prezentuje wyniki przedsiębiorstwa.

Równania budżetowe nie ograniczają się do zastosowania tylko w przypadku kosztów. Można je wykorzystać do zarządzania sprzedażą, ponieważ uwzględniają zmiany rzeczywistej sprzedaży w stosunku do planowanej wielkości. Tu przedsiębiorstwo również przygotowuje równania budżetowe, ale uwzględnia wielkość sprzedaży, a nie wielkość produkcji. Wzór równania budżetowego dla przychodów ze sprzedaży można określić funkcją:

F(x) = Cj x S

gdzie:

Cj - jednostkowa cena sprzedaży

S - ilość sprzedanych sztuk.

Istnieją przypadki, gdy funkcje budżetowe przychodów ze sprzedaży są niezależne od jej wielkości, np. kiedy przedsiębiorstwo wynajmuje powierzchnię biurową dla innego podmiotu. W takim przypadku, w trakcie obowiązywania umowy, przychody ze sprzedaży są stałe i łatwe do przewidzenia.

Wiedząc, jaki jest cel stosowania budżetu elastycznego, w jakich obszarach można go wykorzystać oraz czym są funkcje budżetowe, możemy przystąpić do opracowania praktycznego narzędzia. Poniżej znajduje się opis uproszczonego budżetu elastycznego.

1) Na początku należy wyodrębnić interesujące firmę linie raportowane w budżecie elastycznym. Prezentuje to tabela poniżej. W tym przykładzie chcemy przeanalizować, jak wyodrębniony w strukturach firmy region sprzedaży realizuje budżet oraz jaki jest postęp w zakresie wyników, w stosunku do roku poprzedniego. Kluczowe pozycje analizowane przez firmę to: przychody ze sprzedaży, rabaty, koszty wytworzenia produktów, koszty logistyki (obejmujące dostarczanie produktów do klientów), koszty wsparcia sprzedaży (akcje promocyjne, wykup miejsc ekspozycyjnych, gadżety itp.) oraz koszty stałe sprzedaży (wynagrodzenia przedstawicieli handlowych, paliwo, delegacje, opłaty za telefon itp.) - patrz tab. 2.

2) Kolejnym krokiem jest określenie, jaki jest udział każdej pozycji przychodowo-kosztowej w przeliczeniu na jednostkę sprzedaży wyrażonej w ilości. Załóżmy, że firma sprzedaje ciastka, a jednostką ilości jest 1 kg. Liczymy więc, ile stanowią np. przychody ze sprzedaży w przeliczeniu na 1 kg. Jak to liczymy? Dzieląc przychody ze sprzedaży przez sumę sprzedanych kilogramów ciastek. I analogicznie dla kolejnych pozycji budżetu. Prezentuje to tabela 3.

3) Teraz trzeba ustalić budżet przeliczony. Osobno kalkuluje się budżet przeliczony w celu określenia odchyleń w stosunku do roku 2009 i osobno w celu określenia odchyleń dla budżetu pierwotnego. Dla określenia odchyleń do roku 2009 będzie to wynik formuły:

Wielkość sprzedaży w roku 2010 x jednostkowa stawka przychodów lub wybranych (analizowanych) kosztów w roku 2009

Przykład:

Budżet przeliczony dla przychodów ze sprzedaży odchylenia do roku 2009 = 2,1 zł / kg x 180 kg

Budżet przeliczony dla kosztów logistyki odchylenia do roku 2009 = -0,4 zł / kg x 180 kg

Tak postępujemy dla każdej z linii zdefiniowanych w tabeli 3.

W przypadku określenia budżetu przeliczonego, wykorzystywanego do analizy odchyleń w stosunku do budżetu pierwotnego, kalkulacja wygląda podobnie. Tutaj formuła do obliczeń przyjmuje następującą postać:

Wielkość sprzedaży w roku 2010 x jednostkowa stawka przychodów lub wybranych (analizowanych) kosztów z budżetu pierwotnego

Budżety przeliczone dla oszacowania odchyleń w porównaniu do roku 2009 oraz budżetu pierwotnego wyglądają jak w tabeli 4.

Dla kosztów wsparcia sprzedaży oraz kosztów stałych sprzedaży budżet przeliczony nie jest określony, ponieważ są to koszty stałe niezależne od wielkości sprzedaży w krótkim okresie.

Otrzymany budżet przeliczony to nic innego jak właśnie budżet elastyczny. Dostarcza on informacji, jakie byłyby przychody i koszty, gdyby firma zrealizowała sprzedaż w roku bieżącym według stawek z okresu porównawczego (roku poprzedniego bądź budżetu pierwotnego). Mając skalkulowany budżet elastyczny, można przejść do analizy odchyleń, które prezentują tabele 5 i 6.

Odchylenia zostały obliczone zgodnie ze wzorami podanymi wcześniej. Obowiązkowo trzeba jednak sprawdzić wyliczenia. Sprawdzenie powinno polegać na porównaniu odchylenia całkowitego z sumą odchyleń cząstkowych. Wynik powinien być równy.

Tak przygotowane odchylenia poszerzają istotnie perspektywę oceny wyników. W analizowanym przykładzie można zaobserwować, że w stosunku do budżetu przychody ze sprzedaży są niższe o 87 zł. Spadek jest spowodowany tym, że z powodu mniejszej niż planowano wielkości sprzedaży, przychody spadły o 69 zł (odchylenie wolumenowe). Dodatkowo wartość przychodów skorygowały w dół niższe ceny. Całkowity wpływ niższych cen na przychody ze sprzedaży wyniósł 18 zł (odchylenie efektywnościowe). W podobny sposób interpretujemy pozostałe pozycje.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Katarzyna Piskorska

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

LAUREN PESO POLSKA Sp. z o.o.

Specjaliści w zakresie doradztwa personalnego

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »