| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Moja firma > Biznes i finanse > Pożyczki udziałowców jako istotne źródło finansowania spółki

Pożyczki udziałowców jako istotne źródło finansowania spółki

W okresie zwiększonego zapotrzebowania na kapitał obrotowy ogromnego znaczenia nabiera finansowanie działalności spółek przez ich udziałowców w formie pożyczek. Aby taka pożyczka nie budziła zastrzeżeń organów skarbowych, powinna być udzielona na warunkach rynkowych.

Mimo że są pewne ograniczenia w możliwości zaliczenia odsetek do kosztów podatkowych, ta forma finansowania jest poważną alternatywą dla trudno dostępnych kredytów bankowych. W poniższym materiale zwrócimy uwagę na najważniejsze aspekty prawno-podatkowe związane z otrzymanymi pożyczkami.

 

W okresie spowolnienia gospodarki przedsiębiorstwa doświadczają negatywnych zjawisk, które utrudniają rozwój: pogorszenie wskaźnika rotacji należności, wzrost rezerw na tzw. złe długi, wzrost liczby upadłości i postępowań układowych wśród kontrahentów. Jednocześnie kurczący się popyt zaostrza konkurencję na rynku, co uniemożliwia firmom rekompensowanie rosnących kosztów nadzwyczajnych przez podniesienie marży handlowych. Jak wskazuje doświadczenie ostatniego roku, kredyt bankowy jest w kryzysie trudniej dostępny. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera finansowanie działalności spółek przez ich udziałowców. Nisko oprocentowane pożyczki w wielu przypadkach pomagają spółkom nie tylko wyjść obronną ręką z kryzysu, ale wręcz wzmocnić ich pozycję konkurencyjną wobec podmiotów, które nie mają możliwości pozyskania finansowania od swoich udziałowców.

Pożyczki udziałowców zalicza się do dłużnych form dokapitalizowania spółek. O ile operacja podwyższenia kapitału zakładowego lub wniesienia dopłat do kapitału spółki oraz samo udzielenie pożyczki są obojętne podatkowo, o tyle zapłata odsetek na rzecz udziałowców, które w całości lub w części stanowią koszt uzyskania przychodów, może przynosić korzyści podatkowe w grupie kapitałowej. Nie od dziś wiadomo, że obrót handlowy „przyzwyczaja się” do wpompowanego weń pieniądza. Jeżeli zdarza się, że spółka nie może spłacić otrzymanej pożyczki, zawsze jest możliwa konwersja wierzytelności na kapitały. Ewentualne umorzenie pożyczki lub odsetek skutkuje powstaniem dochodu do opodatkowania u pożyczkobiorcy.

Polskie prawo podatkowe w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom niedostatecznej (albo „ukrytej” lub z angielskiego: „cienkiej”) kapitalizacji wprowadziło ograniczenie prawa zaliczenia do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek udzielonych przez bezpośredniego udziałowca (akcjonariusza), posiadającego co najmniej 25% udziałów (akcji), lub przez spółkę powiązaną posiadającą pośrednio 25% udziałów w kapitale spółki pożyczkobiorcy do wysokości odsetek liczonych od równowartości maksymalnie trzykrotności kapitału zakładowego pożyczkobiorcy. Przy czym procentowy wskaźnik udziału ustala się na podstawie liczby praw głosów, jakie przysługują w spółce udziałowcom (akcjonariuszom) z tytułu posiadanych udziałów (akcji). Odsetki od części pożyczki przekraczającej trzykrotność kapitału nie będą kosztami uzyskania przychodów. Ograniczenia te są zawarte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz ust. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej ustawa o CIT).

Przykład

Kapitał zakładowy spółki wynosi 250 000 zł. Jednostka otrzymała pożyczkę od udziałowca w wysokości 1 000 000 zł. Odsetki od pożyczki uzgodniono w umowie na 6% p.a. i wynoszą one 60 000 zł. Odsetki stanowiące koszt uzyskania przychodu wyniosą więc 45 000 zł (liczone od trzykrotności kapitału zakładowego: 750 000 zł x 6%), natomiast odsetki niestanowiące kosztów podatkowych - 15 000 zł (liczone od części pożyczki przekraczającej trzykrotność kapitału: 250 000 x 6%).

Przy ustalaniu wartości kapitału, jaki bierze się pod uwagę przy wyliczeniu kwoty dopuszczalnego zadłużenia, nie jest uwzględniana ta część kapitału, która została pokryta skonwertowanymi na kapitał wierzytelnościami z tytułu pożyczek oraz z tytułu odsetek od tych pożyczek, przysługujących pożyczkodawcy, oraz wartościami niematerialnymi lub prawnymi, od których spółka nie mogłaby dokonywać odpisów amortyzacyjnych. To ograniczenie zdefiniowane jest w przepisie art. 16 ust. 7 ustawy o CIT.

Natomiast jeśli chodzi o samo zadłużenie, to ustalając jego limit, bierze się pod uwagę wszelkie zobowiązania wobec udziałowca: zobowiązania z tytułu nabytych towarów i usług, ewentualnych kar, pożyczek i inne.

W myśl przepisów Kodeksu cywilnego i dla celów dowodowych w postępowaniu podatkowym umowa pożyczki musi mieć formę pisemną. W sprawie sposobu udokumentowania przez podatnika obowiązku zapłaty odsetek od zaciągniętej pożyczki wypowiedział się NSA w wyroku z 9 lipca 1997 r., sygn. akt ISA/Wr 1724/96, DP 1998/4/31:

Nie są kosztem uzyskania przychodów wypłaty przez spółkę określonych kwot na rzecz wspólników spółki z tytułu rzekomych odsetek od pożyczki, skoro brak jest jakiegokolwiek wiarygodnego dowodu, który potwierdzałby fakt zaciągnięcia przez spółkę od wspólników pożyczki pieniężnej, z zobowiązaniem spłaty odsetek bankowych, którymi z kolei bank obciążył wspólników.

Pożyczka udziałowca ma charakter dobrowolny, tzn. w umowie spółki nie można zobowiązać wspólnika do dokonywania tego rodzaju świadczeń, oraz, co do zasady, zwrotny. Przedmiotem pożyczki mogą być nie tylko pieniądze, jak w przypadku dopłat, ale także rzeczy oznaczone co do gatunku.

Pożyczka powinna być w świetle regulacji podatkowych udzielona na zasadach rynkowych, czyli powinna być oprocentowana na takim poziomie, jaki ustaliłyby między sobą niezależne podmioty (tu wyznacznikiem może być poziom oprocentowania pożyczek udzielanych przez banki w danej miejscowości). Jeżeli została ona udzielona spółce bez oprocentowania przysługującego udziałowcowi (pożyczkodawcy), to ma charakter nieodpłatny i w takim przypadku po stronie spółki pojawia się przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia, który podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym według stawki 19%. Wówczas za wartość przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia należałoby uznać kwotę odsetek, jaką przy takiej samej umowie zawartej z podmiotem niezależnym (np. bankiem) spółka musiałaby zapłacić na rynku. Od tej kwoty powinien być zapłacony podatek dochodowy. Jeżeli jednak ww. pożyczka jest odpłatna, to zasadniczo możliwe są dwie sytuacje:

• odsetki od tej pożyczki są na rynkowym poziomie i wówczas nie można mówić o powstaniu po stronie spółki przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia, albo

• odsetki od ww. umowy pożyczki zostały ustalone na poziomie niższym od rynkowego i wówczas różnica między rynkowym poziomem odsetek, które przysługiwałyby pożyczkodawcy niezależnemu przy zawarciu umowy pożyczki na taki sam okres, a poziomem odsetek (oprocentowania) ustalonym w analizowanym przypadku przez strony (spółkę i jej udziałowca) stanowi przychód podatkowy z tytułu nieodpłatnego świadczenia na rzecz spółki.

Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów naliczonych, lecz nie zapłaconych albo umorzonych odsetek od zobowiązań, w tym również od pożyczek (kredytów) (art. 16 ust. 1 pkt 11 updop). Odsetki od pożyczek mogą być zatem rozważane w kategoriach kosztu na dzień ich zapłaty (a nie na dzień ich naliczenia czy wymagalności). To prowadzi do wniosku, że wysokość zadłużenia należy również oceniać na dzień zapłaty odsetek. Analogicznie - dopóki pożyczkobiorca nie otrzyma odsetek od udzielonej spółce pożyczki, nie powstanie u niego przychód.

Wypłata udziałowcowi, będącemu osobą fizyczną, odsetek od udzielonej pożyczki obliguje spółkę, jako płatnika, do poboru 19% zryczałtowanego podatku dochodowego (art. 30a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Podatek ten pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania (art. 30a ust. 6 ustawy o pdof).

Pożyczkobiorca nalicza podatek od kwoty odsetek wypłaconych lub postawionych do dyspozycji pożyczkodawcy, a następnie przekazuje go w terminie do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatek został pobrany, na rachunek urzędu skarbowego właściwego ze względu na własną siedzibę (art. 41 ust. 4 i art. 42 ust. 1 ustawy o pdof). Po zakończeniu roku, do końca stycznia roku następnego, płatnik jest zobowiązany przesłać temu organowi podatkowemu deklarację roczną na formularzu PIT-8AR.

Jeżeli natomiast przedmiotem działalności gospodarczej prowadzonej przez udziałowca (osobę fizyczną) jest udzielanie pożyczek, wówczas kwota spłaconych odsetek będzie stanowić opodatkowany przychód z działalności gospodarczej.

Na podstawie art. 21 ustawy o CIT podatek dochodowy od przychodów z tytułu odsetek uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników - osoby prawne, które nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu - ustala się w wysokości 20%, chyba że stosowna umowa w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu stanowi inaczej. Obowiązek zapłaty podatku u źródła dotyczy tych przypadków, w których zagraniczny pożyczkodawca uzyskał przychód podatkowy, tj. gdy odsetki zostały mu wypłacone lub skapitalizowane.

reklama

Narzędzia przedsiębiorcy

POLECANE

Dotacje dla firm

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Pomysł na biznes

Eksperci portalu infor.pl

Pismo "Niebieska Linia"

Dwumiesięcznik poświęcony problematyce przemocy

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »