Sytuacja gospodarcza w kraju coraz częściej zmusza przedsiębiorców do poszukiwania nowych rozwiązań zmniejszających koszty pracy oraz uelastyczniających zatrudnianie pracowników. Jednym z nich jest zawieranie umów cywilnoprawnych.
Choć z punktu widzenia interesów pracodawców
zawieranie takich umów może wydawać się dużo korzystniejsze
w porównaniu z zatrudnieniem pracowniczym, należy jednak
pamiętać, że nie w każdym przypadku jest ono dopuszczalne.
Umowa o pracę
Podstawową formą prawną, w ramach której zatrudnia się
pracowników, jest stosunek pracy. Łączy się on z systemem
gwarancji i przywilejów pracowniczych, takich jak:
zagwarantowanie minimalnego wynagrodzenia za pracę, prawo do
płatnego urlopu, wynagrodzenia oraz zasiłku chorobowego,
szczególna ochrona niektórych grup
pracowników, unormowanie czasu pracy, zakaz wypowiadania i
rozwiązywania stosunku pracy w szczególnych przypadkach,
obowiązek zastosowania określonych procedur przy wypowiadaniu
umów.
Właśnie dzięki tym przywilejom stosunek pracy jest najbardziej
korzystną formą zatrudnienia dla pracowników i jednocześnie
powodem wysokich kosztów dla pracodawców.
Umowy prawa cywilnego
Obok umów o pracę najbardziej nietypową, ale na pewno
najczęściej spotykaną, metodą zatrudniania pracowników jest
stosowanie umów cywilnoprawnych.
Ta forma zatrudnienia cieszy się dużą popularnością u
pracodawców ze względu na brak tak szerokiego wachlarza
uprawnień jak w przypadku zatrudnienia pracowniczego.
Umowy cywilnoprawne dają dużo większą swobodę w kształtowaniu
treści stosunku prawnego wiążącego strony, nie narzucając przy tym
minimalnych gwarancji, jakie istnieją na gruncie prawa pracy.
Nie istnieje tu wymóg minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Świadczenia pieniężne realizowane w ramach takiej umowy mogą być
ustalane poniżej tej granicy. Dzięki temu pracodawcy mają możliwość
uzależnienia całości świadczeń od efektów osiąganych przez
osobę zatrudnioną, a wynagrodzenie przysługuje nie z tytułu samego
świadczenia pracy, lecz z tytułu uzyskania zamierzonego
rezultatu.
W przeciwieństwie do prawa pracy prawo cywilne nie określa dobowych
i tygodniowych limitów czasu pracy. Przeciwnie, przy
zatrudnianiu osób na podstawie umów cywilnoprawnych
należy unikać posługiwania się czasowymi określeniami, ponieważ
wprowadzenie do umowy wymiaru czasu pracy jest elementem
sugerującym istnienie stosunku pracy. W umowie
cywilnoprawnej należy ograniczać się jedynie do określenia zadań,
jakie w ramach danej umowy mogą być wykonywane.
W przypadku umów cywilnoprawnych brak jest podstawowych
wymogów w zakresie udzielania płatnych zwolnień z
obowiązków świadczenia pracy. Wprowadzenie ich zależy od
decyzji stron umowy i w pewnych sytuacjach może niewątpliwie pełnić
funkcję motywacyjną. Jednak powstaje wówczas
niebezpieczeństwo, że włączenie do kontraktu cywilnoprawnego zbyt
wielu elementów pracowniczych spowoduje jego przekształcenie
w umowę o pracę.
Samozatrudnienie
W ostatnich latach ta forma zatrudnienia jest bardzo popularna.
Głównym celem umowy o świadczenie usług jest wykonanie przez
przyjmującego zlecenie określonej czynności lub załatwienie
określonej sprawy, dlatego też zaproponowanie tej formy
zatrudnienia pracownikowi pozwala pracodawcy przesunąć na niego
ryzyko finansowe, które dotychczas obciążało pracodawcę. Od
tej chwili pracownik musi się liczyć z prawami rynku i związanym z
tym ryzykiem ekonomicznym.
Ta forma zatrudnienia pozwala z jednej strony obniżyć pracodawcy
koszt prac (odprowadzanie składek ZUS, wypłacanie świadczeń
socjalnych), a z drugiej – zapewnia wykonawcy dalsze
funkcjonowanie zawodowe na rynku, tyle że na innych zasadach.
